Ο κόσμος στρέφει το βλέμμα του στο Πεκίνο, καθώς οι δύο ισχυρότεροι ηγέτες του πλανήτη, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και Κινέζος όμολογός του, ο Σι Τζινπίνγκ, ετοιμάζονται για μια κρίσιμη συνάντηση κορυφής που ξεκινά την Πέμπτη.

Πρόκειται για την πρώτη επίσκεψη Αμερικανού Προέδρου στην Κίνα, έπειτα από σχεδόν μία δεκαετία, με την τελευταία να έχει πραγματοποιηθεί πάλι από τον Τραμπ, κατά την πρώτη του θητεία το 2017.

Λίγες εβδομάδες πριν από το ταξίδι του στην Κίνα, ο Τραμπ, προέβλεπε ήδη ότι ο Σι θα του «δώσει μια μεγάλη, ζεστή αγκαλιά» όταν φτάσει εκεί. Ωστόσο, οι προσδοκίες παραμένουν μετρημένες.

Οι βαθιοί οικονομικοί δεσμοί του Πεκίνου με το Ιράν, καθώς και οι εμπορικές εντάσεις για τις απειλές επιβολής δασμών που χρονολογούνται από την πρώτη θητεία του Τραμπ, θα μπορούσαν να περιορίσουν το κλίμα ευφορίας κατά την τριήμερη επίσκεψη του Αμερικανού Προέδρου στο Πεκίνο αυτή την εβδομάδα.

«Ο πρόεδρος Τραμπ ενδιαφέρεται για τα αποτελέσματα, όχι για τους συμβολισμούς. Αλλά παρ’ όλα αυτά, ο Πρόεδρος έχει μια εξαιρετική σχέση με τον πρόεδρο Σι, και η επικείμενη σύνοδος κορυφής στο Πεκίνο θα είναι σημαντική τόσο συμβολικά όσο και ουσιαστικά», δήλωσε η Άννα Κέλι, εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου. Η ίδια πρόσθεσε πως ο Τραμπ «δεν ταξιδεύει πουθενά χωρίς να φέρει αποτελέσματα πίσω στη χώρα μας» και πως οι Αμερικανοί μπορούν να περιμένουν «περισσότερες καλές συμφωνίες για τις ΗΠΑ».

Η διήμερη σύνοδος αποτελεί την πρώτη συνάντηση των δύο ηγετών μετά τον περασμένο Οκτώβριο στη Νότια Κορέα.

Εκεί είχαν συμφωνήσει σε μια παύση του εξαντλητικού εμπορικού πολέμου, κατά τον οποίο οι ΗΠΑ επέβαλαν τριψήφιους δασμούς σε κινεζικά προϊόντα και το Πεκίνο απείλησε με στραγγαλισμό της παγκόσμιας προμήθειας σπάνιων γαιών.

Η επίσκεψη αυτής της εβδομάδας θα κρίνει αν η εύθραυστη ύφεση που προέκυψε τότε, μπορεί να διατηρηθεί.

Χαμηλές προσδοκίες

Σύμφωνα με τον Τζόναθαν Τσιν, πρώην διευθυντής για την Κίνα στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας, παρά τη λαμπρότητα που αναμένεται για την υποδοχή του Προέδρου των ΗΠΑ, η μεγαλοπρέπεια δεν αναμένεται να φτάσει τα επίπεδα της πρώτης επίσκεψης του Τραμπ το 2017, την οποία το Πεκίνο είχε χαρακτηρίσει ως κάτι «επιπλέον» από μία απλή «κρατική επίσκεψη».

Ο Άλι Γουάιν, σύμβουλος της μκο Crisis Group, εκτιμά ότι η κινεζική πλευρά θα προσπαθήσει να κάνει τον Τραμπ να πιστέψει πως ολοκλήρωσε την πιο εξαιρετική επίσκεψη, αλλά σημειώνει πως ο Σι έχει πλέον «πολύ καλύτερη κατανόηση του Τραμπ», αναγνωρίζοντας τις ΗΠΑ ως έναν ανταγωνιστή ισότιμου επιπέδου.

Ο Ζάο Μινγκχάο, ειδικός διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Φουντάν της Σαγκάης, σημειώνει: «Πιθανότατα δεν πρέπει να περιμένουμε ιδιαίτερα ουσιαστικές, μεγάλες τομές από αυτή τη συνάντηση».

«Υπάρχει μια πολύ έντονη αμοιβαία δυσπιστία μεταξύ των δύο χωρών. Και οι δύο πλευρές εξακολουθούν να έχουν βαθιές διαφωνίες σε μια σειρά ζητημάτων, οικονομικά και εμπορικά θέματα, στρατιωτικές σχέσεις και ζητήματα που σχετίζονται με την Ταϊβάν», πρόσθεσε.

Νέα δεδομένα και γεωπολιτικές προκλήσεις

Το σκηνικό έχει αλλάξει δραματικά από την τελευταία τους συνάντηση. Ο Τραμπ είναι πλέον βυθισμένος σε έναν πόλεμο με το Ιράν -τον στενότερο εταίρο της Κίνας στη Μέση Ανατολή– ο οποίος έχει προκαλέσει παγκόσμια ενεργειακή κρίση και έχει αναγκάσει τις ΗΠΑ να απομακρύνουν στρατιωτικά μέσα από την Ασία.

Από την άλλη πλευρά, ο Σι αντιμετωπίζει τις δικές του προκλήσεις: επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης, υψηλές τιμές ενέργειας και την απειλή μιας παγκόσμιας ύφεσης που θα έπληττε καίρια την κινεζική οικονομία.

Το Ιράν ως καταλύτης

Το ταξίδι του Τραμπ, που αρχικά ήταν προγραμματισμένο για τον Μάρτιο, αναβλήθηκε λόγω των πρώτων σταδίων του πολέμου με το Ιράν. Αν και ο Αμερικανός Πρόεδρος απέτυχε να πείσει την Κίνα να παρέμβει για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, αναμένεται να ζητήσει ξανά από το Πεκίνο να ασκήσει την επιρροή του στην Τεχεράνη.

Σημειώνεται πως Πεκίνο χρησιμοποίησε την ισχύ του ως ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου για να ενθαρρύνει την Τεχεράνη να αποδεχθεί την τρέχουσα, εύθραυστη εκεχειρία.

«Η Κίνα δεν μπορεί να ελέγξει το Ιράν, ούτε διαθέτει την απόλυτη ισχύ να υπαγορεύσει μονομερώς την πορεία της κρίσης στον Ορμούζ», τονίζει ωστόσο ο Ουάνγκ Ουέν, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Renmin.

Εμπορικά αγκάθια και στρατηγικές

Τα εμπορικά ζητήματα παραμένουν το κύριο σημείο τριβής μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων.

Οι προηγούμενες συμφωνίες δισεκατομμυρίων συχνά δεν υλοποιήθηκαν, ενώ οι πρόσφατοι δασμοί οδήγησαν την Κίνα στο να διακόψει τις αγορές αμερικανικής σόγιας.

«Ο Τραμπ ανέλαβε καθήκοντα πέρυσι με την αίσθηση ότι θα λύγιζε τους Κινέζους και θα τους ανάγκαζε να αναγνωρίσουν την εξουσία του πάνω τους. Ανακάλυψε ότι δεν μπορούσε να το κάνει αυτό, επειδή οι Κινέζοι ήταν σε θέση να αντεπιτεθούν αποτελεσματικά», επεσήμανε ο Τζέικ Βέρνερ του Ινστιτούτου Quincy, αναφερόμενος στον εμπορικό πόλεμο.

Παρ’ όλα αυτά, ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ εμφανίστηκε αισιόδοξος, τονίζοντας πως περιμένει οι σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας να επιδείξουν «μεγάλη σταθερότητα».

Για να εξασφαλίσει απτά αποτελέσματα πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, ο Τραμπ έχει προσκαλέσει κορυφαία στελέχη από κολοσσούς-εταιρείες, όπως η Boeing, η Nvidia και η Apple να τον συνοδεύσουν στο Πεκίνο.

Η ατζέντα των «5 Β» και των «3 Τ»

Στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, η Ουάσινγκτον δίνει έμφαση σε αυτό που οι αναλυτές αποκαλούν τα «Πέντε Β» (Five B’s):

• Αγορές αεροσκαφών Boeing, αμερικανικού βοδινού κρέατος (Beef) και σόγιας (Soybeans)
• Τη δημιουργία ενός συμβουλίου επενδύσεων (Board of Investment) και ενός συμβουλίου εμπορίου (Board of Trade)

Στον αντίποδα, το Πεκίνο εστιάζει στα «Τρία Τ» (Three T’s):

• Δασμούς (Tariffs)
• Τεχνολογία (Technology)
• Ταϊβάν

Ο Σι Τζινπίνγκ αναμένεται να πιέσει για παράταση της εμπορικής «εκεχειρίας» και χαλάρωση των ελέγχων στις εξαγωγές ημιαγωγών.

Όσον αφορά την Ταϊβάν, ο Κινέζος ηγέτης είχε διαμηνύσει τηλεφωνικά στον Τραμπ τον Φεβρουάριο ότι η χώρα του «Δεν θα επιτρέψει ποτέ την απόσχισή της από την Κίνα». Από την πλευρά του, ο Τραμπ φαίνεται να υιοθετεί μια πιο ήπια ρητορική, χαρακτηρίζοντας την Ταϊβάν περισσότερο ως οικονομικό ανταγωνιστή παρά ως δημοκρατικό σύμμαχο.

Τι θα μπορούσε να πάει στραβά;

Η αντιπαράθεση για τον πόλεμο στο Ιράν παραμένει ο αστάθμητος παράγοντας. Χωρίς να κατονομάσει τον Τραμπ, ο Σι επέκρινε πρόσφατα την περιφρόνηση του διεθνούς δικαίου από τον Αμερικανό Πρόεδρο, κάνοντας λόγο για «Επιστροφή στον νόμο της ζούγκλας».

Από την πλευρά του, ο Κινέζος υπουργός Εξωτερικών, Ουάνγκ Γι, σε συνάντηση με τον Ιρανό ομόλογό του, τον Αμπάς Αραγτσί, υποστήριξε το «νόμιμο δικαίωμα του Ιράν στην ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας».

Ο Τραμπ δήλωσε την Πέμπτη πως πιστεύει ότι η Κίνα δεν έχει στηρίξει περισσότερο τις ιρανικές θέσεις μόνο και μόνο λόγω του σεβασμού προς τη σχέση του με τον Σι.

Ενώ ο Αμερικανός Πρόεδρος επιδιώκει μια θριαμβευτική συμφωνία με την Κίνα, ορισμένοι αναλυτές ανησυχούν ότι μια υπερβολικά θετική έκβαση μπορεί να υποδηλώνει επικίνδυνες υποχωρήσεις των ΗΠΑ.

Ο Τζόναθαν Τσιν, πρώην εμπειρογνώμονας της CIA για την Κίνα που εργάζεται πλέον στο Brookings Institution, παρατήρησε: «Πιστεύω πραγματικά ότι μια πολύ θετική, εγκωμιαστική συνάντηση θα μπορούσε να είναι το χειρότερο δυνατό αποτέλεσμα κατά κάποιον τρόπο, επειδή θα τρομάξει την υπόλοιπη περιοχή — θα σημαίνει ότι κάναμε κάποιου είδους συμβιβασμό».

«Εάν το Πεκίνο είναι πολύ ευχαριστημένο με την πορεία της συνάντησης, αυτό είναι μάλλον ένα ανησυχητικό σημάδι για τις ΗΠΑ και τη θέση μας στο μέλλον», κατέληξε.

Η προσωπική σχέση Τραμπ – Σι

Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα πλέξει το εγκώμιο του Σι, δηλώντας το 2024 στη Wall Street Journal: «Ήταν πραγματικά ένας καλός… δεν θέλω να πω “φίλος”. Δεν θέλω να φανώ ανόητος. “Ήταν φίλος μου”. Αλλά τα πήγαινα περίφημα μαζί του».

Μάλιστα, είχε υποστηρίξει ότι η στρατιωτική βία ίσως να μη χρειαστεί κατά της Ταϊβάν, απλώς και μόνο επειδή ο Κινέζος ηγέτης τον «σέβεται».

Παρά την προσωπική προσέγγιση του Τραμπ, αναλυτές προειδοποιούν ότι ο Σι «δεν επενδύει σε προσωπικές σχέσεις» με τον τρόπο που το κάνει ο Αμερικανός Πρόεδρος, αλλά αναγνωρίζει ότι είναι απίθανο να βρει άλλον ηγέτη των ΗΠΑ που να τον θαυμάζει τόσο πολύ, γεγονός που θα επιχειρήσει να εκμεταλλευτεί για οικονομικές και στρατιωτικές παραχωρήσεις.

Οι δύο ηγέτες ενδέχεται να συναντηθούν τέσσερις φορές μέσα σε οκτώ μήνες:

• Επίσκεψη Τραμπ στο Πεκίνο την τρέχουσα εβδομάδα.
• Επίσκεψη Σι στον Λευκό Οίκο, μετά την επίσκεψη Τραμπ στο Πεκίνο.
• Σύνοδος APEC στη Σενζέν, τον Νοέμβριο.
• Σύνοδος G20 στο θέρετρο του Τραμπ στο Ντόραλ της Φλόριντα, τον Δεκέμβριο.

Με πληροφορίες από: Associated Press, New York Times, Guardian