Περίπου το 80% του πετρελαίου και των προϊόντων πετρελαίου που διέρχονταν από τα Στενά το 2025 προοριζόταν για την Ασία, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας. Όμως η κυκλοφορία στον δίαυλο έχει καταρρεύσει κατά 90%.
Η Ευρώπη βασίζεται λιγότερο στα καύσιμα από τη Μέση Ανατολή. Είναι όμως έντονα εξαρτημένη από το εισαγόμενο πετρέλαιο και, κυρίως, από το φυσικό αέριο, η τιμή του οποίου έχει εκτοξευθεί από τότε που ΗΠΑ και Ισραήλ άρχισαν να βομβαρδίζουν το Ιράν. Αυτό αντικατοπτρίζεται στις χρηματιστηριακές αγορές. Μέχρι τις 20 Μαρτίου, ο δείκτης MSCI των ευρωπαϊκών μετοχών είχε υποχωρήσει περίπου 11% από την έναρξη του πολέμου, ενώ ο αντίστοιχος της Ασίας, περίπου 9%.
Η αμερικανική ανθεκτικότητα
Μέχρι στιγμής, η προηγμένη οικονομία που έχει δείξει τη μεγαλύτερη ανθεκτικότητα καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή προκαλεί όλεθρο στις ενεργειακές αγορές είναι αυτή των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο δείκτης S&P 500 έχει χάσει ένα σχετικά μέτριο 5% από την αρχή του πολέμου του Τραμπ. Και αυτό αποκαλύπτει πολλά για το πού οδεύουμε, σχολιάζει ο Guardian.
Τα δεδομένα μαρτυρούν τη σχετική ανθεκτικότητα της αμερικανικής οικονομίας και, κυρίως, την αφθονία εγχώριου φυσικού αερίου, το οποίο καλύπτει περίπου το 36% των ενεργειακών της αναγκών και την προστατεύει σε σημαντικό βαθμό από τις ιδιοτροπίες των διεθνών τιμών.
Όμως αυτό προσθέτει ένα δυσάρεστο κεφάλαιο στην κύρια αφήγηση της παγκόσμιας οικονομίας. Πρόκειται για μια ιστορία στην οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες –κάποτε προστάτες μιας παγκόσμιας τάξης βασισμένης σε κανόνες– τώρα διασπείρει απερίσκεπτα το χάος μεταξύ φίλων και εχθρών, ενώ οι ίδιες υφίστανται σχετικά μικρή ζημιά.
Η ζημιά στους άλλους
Η καταιγίδα δασμών που εξαπέλυσε ο Τραμπ τον Απρίλιο του περασμένου έτους –η πρώτη ομοβροντία της νέας αμερικανικής εκστρατείας ενάντια στον κόσμο– θα κοστίσει στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οικονομολόγοι εκτός της σφαίρας επιρροής του Τραμπ κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι Αμερικανοί καταναλωτές και οι επιχειρήσεις πληρώνουν τη συντριπτική πλειονότητα των δασμών. Όμως η οικονομική ζημιά εξαπλώνεται παντού, καθώς πολλές χώρες είδαν τις εξαγωγές τους προς τις Ηνωμένες Πολιτείες να μειώνονται.
Σύμφωνα με τις τελευταίες αναθεωρήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για τις προβλέψεις ανάπτυξης, η αμερικανική οικονομία έχει εξέλθει σε μεγάλο βαθμό αλώβητη. Τον Ιανουάριο, πριν οι ΗΠΑ αρχίσουν να βομβαρδίζουν το Ιράν, το ΔΝΤ προέβλεπε ότι το αμερικανικό ΑΕΠ θα αυξανόταν κατά 2,4% φέτος, σχεδόν 0,4 ποσοστιαίες μονάδες περισσότερο από ό,τι προέβλεπε τον Οκτώβριο του 2024. Αντίθετα, σύμφωνα με το ΔΝΤ, οι προοπτικές για την οικονομική ανάπτυξη φέτος στη Βρετανία, την Ιαπωνία, τον Καναδά, την Ινδία, την ευρωζώνη και τη Λατινική Αμερική έχουν όλες εξασθενήσει από τότε που ανέλαβε καθήκοντα ο Τραμπ.
Το πλήγμα στην γεωργία
Και η οικονομική ανάπτυξη δεν είναι το μόνο μέτρο του χάους που προκλήθηκε από τον βομβαρδισμό στην Τεχεράνη. Περίπου το 70% των εισαγωγών ουρίας της Βραζιλίας και το 40% της Ινδίας, απαραίτητες για τον γεωργικό τους τομέα, προέρχονται από τον Κόλπο, μέσω των στενών του Ορμούζ. Τα έθνη του Κόλπου εισάγουν το μεγαλύτερο μέρος των τροφίμων τους: το 75% του ρυζιού τους διέρχεται από τα στενά, καθώς και πάνω από το 90% του καλαμποκιού, της σόγιας και του φυτικού τους ελαίου.
Πάνω σε όλα αυτά, χώρες όπως το Μπαγκλαντές, η Ινδία και το Πακιστάν θα πληγούν επίσης από την αναπόφευκτη πτώση των εμβασμάτων από εκατομμύρια πολίτες τους που εργάζονται στις χώρες του Κόλπου, καθώς ο πόλεμος επηρεάζει την περιφερειακή οικονομία.
Η διατάραξη της οικονομίας του πετρελαίου και του αερίου δεν είναι καλή ούτε καν για το κλίμα. Οι περιβαλλοντικοί αγωνιστές μπορεί να στοιχηματίζουν ότι αυτό θα ενθαρρύνει τον κόσμο να υιοθετήσει ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Όμως η άμεση επίπτωση στην Ασία, τουλάχιστον, ήταν η αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για τον άνθρακα.
Πόσο θα πρέπει αυτό να αλλάξει την άποψή μας για τον κόσμο; Πρώην σύμμαχοι των ΗΠΑ στη φιλελεύθερη Δύση αναγκάστηκαν να αποδεχτούν ότι η Αμερική του Τραμπ δεν είναι πλέον ένας αξιόπιστος εταίρος στην υπηρεσία της διεθνούς σταθερότητας, αλλά ίσως η κύρια πηγή παγκόσμιας αβεβαιότητας.
Οι φτηνές δικαιολογίες
Αρχίζουν να συνειδητοποιούν ότι ο Τραμπ θα προσφέρει οποιονδήποτε αριθμό ανυπόστατων δικαιολογιών για να δικαιολογήσει την επιθετικότητά του. Δικαιολόγησε τον βομβαρδισμό του Ιράν υποστηρίζοντας ότι αποτελεί επικείμενη πυρηνική απειλή, αμέσως μετά τον ισχυρισμό του ότι είχε εξαλείψει το πυρηνικό του πρόγραμμα πέρυσι. Θέλει να υψώσει ένα νέο τείχος δασμών αφού το ανώτατο δικαστήριο ακύρωσε τις προηγούμενες προσπάθειές του χρησιμοποιώντας κάποιο ψευδές επιχείρημα για την καταναγκαστική εργασία.
Ποιος ξέρει ποια δικαιολογία θα σκαρφιστεί στη συνέχεια, για παράδειγμα όταν θυμηθεί ότι θέλει επίσης να καταλάβει τη Γροιλανδία και την Διώρυγα του Παναμά.
Είναι ανόητο να πιστεύει κανείς ότι αυτό το επεισόδιο απρόκλητης επιθετικότητας είναι ένα τυχαίο γεγονός, ότι η αμερικανική επιθετικότητα θα τελειώσει μετά τις εκλογές του 2028, ή ίσως νωρίτερα εάν οι Δημοκρατικοί καταφέρουν να πάρουν τον έλεγχο του Κογκρέσου τον Νοέμβριο. Δεκάδες εκατομμύρια Αμερικανοί στη βάση του MAGA υποκινούνται από περιφρόνηση για τον υπόλοιπο κόσμο, τον οποίο αντιλαμβάνονται ως δόλιο και καταχρηστικό και, τέλος πάντων, ως «άλλον».
Αυτή η πολιτική δύναμη δεν θα εξαφανιστεί σύντομα. Παράλληλα με την Κίνα που παίρνει την Ταϊβάν και τη Ρωσία που θέλει τη Βαλτική, το ενδεχόμενο «οι ΗΠΑ να βγάζουν ένα επιχείρημα από το καπέλο τους για να προκαλέσουν τυχαίο όλεθρο» πρέπει να προστεθεί στο ασφάλιστρο κινδύνου του κόσμου.
