Η στρατιωτική στάση του Ιράν στη διευρυνόμενη σύγκρουση με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ δείχνει ότι η Τεχεράνη δεν πολεμά για μια κλασική στρατιωτική νίκη. Αντίθετα, φαίνεται να πολεμά για την επιβίωσή της και μάλιστα με τους δικούς της όρους, σημειώνει το BBC.
Οι ηγέτες και οι στρατιωτικοί διοικητές της Ισλαμικής Δημοκρατίας προετοιμάζονταν για ένα τέτοιο σενάριο εδώ και χρόνια. Γνώριζαν ότι οι περιφερειακές φιλοδοξίες της χώρας θα μπορούσαν κάποια στιγμή να οδηγήσουν σε άμεση σύγκρουση είτε με το Ισραήλ είτε με τις ΗΠΑ και ότι ένας πόλεμος με τη μία πλευρά θα μπορούσε σχεδόν αναπόφευκτα να εμπλέξει και την άλλη.
Ένα παρόμοιο μοτίβο είχε εμφανιστεί και στον πόλεμο των 12 ημερών το περασμένο καλοκαίρι, όταν το Ισραήλ επιτέθηκε πρώτο και οι Ηνωμένες Πολιτείες συμμετείχαν λίγες ημέρες αργότερα. Στην τρέχουσα φάση των συγκρούσεων, οι επιθέσεις κατά του Ιράν ξεκίνησαν σχεδόν ταυτόχρονα.
Στρατηγική αποτροπής και αντοχής
Λαμβάνοντας υπόψη την τεχνολογική υπεροχή, τις δυνατότητες πληροφοριών και τον προηγμένο στρατιωτικό εξοπλισμό των ΗΠΑ και του Ισραήλ, θα ήταν αφελές να πιστεύει κανείς ότι οι Ιρανοί στρατηγιστές σχεδίαζαν μια απλή νίκη στο πεδίο της μάχης.
Αντίθετα, το Ιράν φαίνεται να έχει χτίσει τη στρατηγική του γύρω από δύο βασικούς άξονες: την αποτροπή και την αντοχή. Τα τελευταία δέκα χρόνια έχει επενδύσει σημαντικά σε πολυεπίπεδες δυνατότητες βαλλιστικών πυραύλων, drones μεγάλου βεληνεκούς και σε ένα δίκτυο συμμαχικών ένοπλων ομάδων σε όλη την περιοχή.
Η Τεχεράνη γνωρίζει επίσης τα όριά της. Η αμερικανική επικράτεια βρίσκεται εκτός εμβέλειας, όμως οι αμερικανικές βάσεις στη Μέση Ανατολή, ιδιαίτερα σε γειτονικές αραβικές χώρες, δεν είναι. Το ίδιο ισχύει και για το Ισραήλ, το οποίο βρίσκεται εντός εμβέλειας ιρανικών πυραύλων και drones. Οι πρόσφατες ανταλλαγές επιθέσεων έδειξαν ότι ακόμη και τα προηγμένα συστήματα αεράμυνας μπορούν να διαπεραστούν, με κάθε επιτυχημένο πλήγμα να έχει όχι μόνο στρατιωτική αλλά και ισχυρή ψυχολογική επίδραση.
Το οικονομικό κόστος του πολέμου
Η ιρανική στρατηγική βασίζεται επίσης σε μια οικονομική διάσταση του πολέμου. Οι πύραυλοι αναχαίτισης που χρησιμοποιούν το Ισραήλ και οι ΗΠΑ είναι πολύ πιο ακριβοί από πολλά από τα drones ή τους πυραύλους που εκτοξεύει το Ιράν. Ένας παρατεταμένος πόλεμος αναγκάζει τους αντιπάλους της Τεχεράνης να καταναλώνουν πολύτιμους και ακριβούς πόρους για να αντιμετωπίσουν σχετικά φθηνές απειλές.
Η ενέργεια αποτελεί ακόμη έναν σημαντικό μοχλό πίεσης. Το Στενό του Ορμούζ παραμένει ένα από τα σημαντικότερα σημεία διέλευσης για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου και φυσικού αερίου. Το Ιράν δεν χρειάζεται απαραίτητα να το κλείσει πλήρως. Ακόμη και αξιόπιστες απειλές ή περιορισμένες διαταραχές αρκούν για να αυξήσουν τις τιμές της ενέργειας και να δημιουργήσουν διεθνείς πιέσεις για αποκλιμάκωση.
Με αυτόν τον τρόπο, η κλιμάκωση μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο που αυξάνει το κόστος του πολέμου για τους αντιπάλους του Ιράν, χωρίς να απαιτείται μια καθαρή στρατιωτική νίκη.
Μήνυμα προς τις χώρες που φιλοξενούν αμερικανικές βάσεις
Οι επιθέσεις με πυραύλους και drones σε γειτονικές χώρες, όπως το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ, το Ομάν και το Ιράκ, φαίνεται να έχουν στόχο να στείλουν ένα σαφές μήνυμα: η φιλοξενία αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων ενέχει κινδύνους.
Η Τεχεράνη ίσως ελπίζει ότι οι κυβερνήσεις αυτών των χωρών θα πιέσουν την Ουάσινγκτον να περιορίσει ή να σταματήσει τις επιχειρήσεις της. Ωστόσο, πρόκειται για ένα επικίνδυνο στοίχημα. Η περαιτέρω κλιμάκωση μπορεί να οδηγήσει αυτές τις χώρες ακόμη πιο κοντά στο στρατόπεδο των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Οι μακροπρόθεσμες συνέπειες μιας τέτοιας εξέλιξης θα μπορούσαν να διαρκέσουν πολύ πέρα από τον ίδιο τον πόλεμο, αναδιαμορφώνοντας τις περιφερειακές συμμαχίες με τρόπο που θα άφηνε το Ιράν πιο απομονωμένο.
Αποκεντρωμένες στρατιωτικές αποφάσεις
Αν η επιβίωση αποτελεί τον βασικό στόχο της Τεχεράνης, τότε η διεύρυνση του κύκλου των εχθρών της αποτελεί μια στρατηγική υψηλού ρίσκου. Ωστόσο, από την ιρανική οπτική γωνία, η υπερβολική αυτοσυγκράτηση μπορεί επίσης να θεωρηθεί επικίνδυνη αν εκληφθεί ως ένδειξη αδυναμίας.
Αναφορές ότι τοπικοί διοικητές ενδέχεται να επιλέγουν στόχους ή να εκτοξεύουν πυραύλους με σχετική αυτονομία εγείρουν πρόσθετα ερωτήματα. Αν αυτό ισχύει, δεν σημαίνει απαραίτητα κατάρρευση της διοικητικής δομής.
Η στρατιωτική δοξασία του Ιράν, ιδιαίτερα στο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, περιλαμβάνει εδώ και χρόνια αποκεντρωμένα στοιχεία ώστε να διασφαλίζεται η συνέχεια των επιχειρήσεων ακόμη και υπό συνθήκες έντονων επιθέσεων.
Τα δίκτυα επικοινωνιών είναι ευάλωτα σε παρεμβολές και υποκλοπές, ενώ αρκετοί ανώτατοι διοικητές έχουν ήδη στοχοποιηθεί. Η αεροπορική υπεροχή των ΗΠΑ και του Ισραήλ περιορίζει επίσης την κεντρική διοίκηση. Σε τέτοιες συνθήκες, προεγκεκριμένοι στόχοι και εξουσιοδότηση για εκτόξευση μπορεί να αποτελούν συνειδητές ασφαλιστικές δικλίδες.
Αυτή η δομή ίσως εξηγεί γιατί οι ιρανικές δυνάμεις συνέχισαν να επιχειρούν ακόμη και μετά τη δολοφονία ανώτερων στελεχών των Φρουρών της Επανάστασης, αλλά και μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ στις αρχικές αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις.
Ο κίνδυνος λανθασμένων υπολογισμών
Ωστόσο, η αποκέντρωση ενέχει και σοβαρούς κινδύνους. Τοπικοί διοικητές που ενεργούν με ελλιπείς πληροφορίες μπορεί να πλήξουν λάθος στόχους, ακόμη και χώρες που επιδίωκαν να παραμείνουν ουδέτερες.
Η απουσία μιας πλήρους επιχειρησιακής εικόνας αυξάνει την πιθανότητα λανθασμένων εκτιμήσεων και, αν συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε απώλεια ελέγχου των επιχειρήσεων.
Μια σύγκρουση όπου ο χρόνος θεωρείται σύμμαχος
Συνολικά, η στρατηγική του Ιράν φαίνεται να βασίζεται στην πεποίθηση ότι η χώρα μπορεί να αντέξει τις πιέσεις περισσότερο από όσο οι αντίπαλοί της είναι διατεθειμένοι να υπομείνουν το κόστος ενός παρατεταμένου πολέμου.
Πρόκειται για μια μορφή υπολογισμένης κλιμάκωσης: αντοχή, αντίποινα, αποφυγή πλήρους κατάρρευσης και αναμονή μέχρι να εμφανιστούν πολιτικές ρωγμές στο αντίπαλο στρατόπεδο.
Ωστόσο, η αντοχή έχει όρια. Τα αποθέματα πυραύλων είναι περιορισμένα, ενώ οι γραμμές παραγωγής τους βρίσκονται διαρκώς υπό επίθεση. Οι κινητοί εκτοξευτές στοχοποιούνται και η αντικατάστασή τους απαιτεί χρόνο.
Το ίδιο ισχύει και για τους αντιπάλους του Ιράν. Το Ισραήλ δεν μπορεί να βασίζεται απόλυτα στα συστήματα αεράμυνάς του και κάθε επιτυχημένη διείσδυση εντείνει την ανησυχία της κοινής γνώμης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει επίσης να υπολογίσουν τον κίνδυνο περαιτέρω περιφερειακής κλιμάκωσης, τη μεταβλητότητα στις αγορές ενέργειας και το οικονομικό βάρος μιας μακροχρόνιας στρατιωτικής επιχείρησης.
Και οι δύο πλευρές φαίνεται να πιστεύουν ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ τους. Ωστόσο, δεν μπορεί να έχουν και οι δύο δίκιο.
Σε αυτόν τον πόλεμο, η Ισλαμική Δημοκρατία δεν χρειάζεται απαραίτητα να θριαμβεύσει. Χρειάζεται απλώς να παραμείνει όρθια. Το αν αυτός ο στόχος μπορεί να επιτευχθεί χωρίς να αποξενώσει μόνιμα τους γείτονές της παραμένει ένα ανοιχτό ερώτημα.
