Μια αιφνιδιαστική δήλωση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, για προσωρινή παύση των ρωσικών επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές της Ουκρανίας έρχεται να προστεθεί σε ένα ιδιαίτερα περίπλοκο διπλωματικό σκηνικό, καθώς οι συνομιλίες για τον τερματισμό του πολέμου συνεχίζονται χωρίς ουσιαστική σύγκλιση στα βασικά, ακανθώδη ζητήματα.
Ο Αμερικανός Πρόεδρος δήλωσε ότι ο Ρώσος ηγέτης Βλαντίμιρ Πούτιν συμφώνησε στην «εκεχειρία ψύχους», έπειτα από προσωπική του παρέμβαση, επικαλούμενος τις ακραίες καιρικές συνθήκες στην Ουκρανία.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δεν επιβεβαίωσε άμεσα ότι η εκεχειρία έχει τεθεί σε ισχύ, ωστόσο ανέφερε ότι ο Τραμπ προχώρησε σε μια «σημαντική δήλωση σχετικά με την πιθανότητα παροχής ασφάλειας στο Κίεβο και σε άλλες ουκρανικές πόλεις κατά τη διάρκεια αυτής της ακραίας χειμερινής περιόδου».
Η βραχυπρόθεσμη εκεχειρία, η οποία δεν έχει επιβεβαιωθεί από τη Ρωσία, ανακοινώθηκε για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου του Τραμπ στον Λευκό Οίκο, την Πέμπτη, αναφέρει ο Guardian.
«Ζήτησα προσωπικά από τον πρόεδρο Πούτιν να μην χτυπήσει το Κίεβο και διάφορες πόλεις για μία εβδομάδα και συμφώνησε να το κάνει», δήλωσε ο Τραμπ κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης.
Το αίτημα διατυπώθηκε σε τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ των δύο ηγετών, η οποία δεν είχε γίνει γνωστή μέχρι σήμερα. Ο Τραμπ δεν έδωσε ημερομηνία έναρξης ή λήξης της εκεχειρίας.
Τόσο η Ρωσία όσο και η Ουκρανία φάνηκαν αιφνιδιασμένες από τη δημόσια ανακοίνωση της συμφωνίας από τον Τραμπ. Αργότερα, ο Ζελένσκι έγραψε ότι μια εκεχειρία που αφορά σταθμούς παραγωγής ενέργειας και άλλες κρίσιμες ενεργειακές υποδομές είχε συζητηθεί μεταξύ των δύο πλευρών και ότι «αναμένει την εφαρμογή των συμφωνιών».
Το πρωί της Πέμπτης, το Κρεμλίνο αρνήθηκε να σχολιάσει αν είχε διαπραγματευτεί μια σχετική εκεχειρία.
Ο Τραμπ υποστήριξε επίσης ότι είχε ενημερώσει Ουκρανούς αξιωματούχους για την εκεχειρία. «Η Ουκρανία σχεδόν δεν το πίστευε, αλλά ήταν πολύ χαρούμενη γι’ αυτό», είπε.
Νέος γύρος διαπραγματεύσεων
Καθώς οι διαπραγματευτές προετοιμάζονται για έναν ακόμη γύρο συνομιλιών στο Αμπού Ντάμπι με αμερικανική διαμεσολάβηση για τον τερματισμό του πολέμου, η Μόσχα και το Κίεβο παραμένουν εγκλωβισμένες σε βαθιές διαφωνίες που χαρακτηρίζουν τη σύγκρουση από την έναρξή της, σημειώνει το Politico.
Τη Δευτέρα, ο Ζελένσκι δήλωσε ότι η διαπραγματευτική του ομάδα θα μπορούσε να συναντηθεί με Ρώσους και Αμερικανούς ήδη από την Κυριακή. Σύμφωνα με τον Ουκρανό υπουργό Εξωτερικών Αντρίι Σίμπιχα, ο Ζελένσκι είναι έτοιμος να καθίσει στο ίδιο τραπέζι με τον Βλαντίμιρ Πούτιν.
Ωστόσο, όπως παραδέχθηκε, «τα πιο ευαίσθητα ζητήματα παραμένουν άλυτα».
Το Κρεμλίνο ανακοίνωσε την Τετάρτη ότι ο δεύτερος γύρος ειρηνευτικών συνομιλιών μεταξύ Ρωσίας, Ουκρανίας και ΗΠΑ θα πραγματοποιηθεί την 1η Φεβρουαρίου στο Άμπου Ντάμπι.
«Οι διαπραγματεύσεις είναι προγραμματισμένες για την 1η Φεβρουαρίου. Προσωρινά, βέβαια, αλλά αυτό είναι το πλαίσιο με το οποίο εργαζόμαστε προς το παρόν», δήλωσε στους δημοσιογράφους ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ.
Πριν από τις συνομιλίες του περασμένου Σαββατοκύριακου στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ο Αμερικανός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ είχε δηλώσει ότι οι διαφορές είχαν περιοριστεί σε ένα «επιλύσιμο» ζήτημα. Μιλώντας στο Νταβός, ο Ντόναλντ Τραμπ είπε στους δημοσιογράφους ότι πιστεύει πως μια συμφωνία για την Ουκρανία είναι «σχετικά κοντά».
Παρά ταύτα, Μόσχα και Κίεβο εξήλθαν από τις συνομιλίες στα ΗΑΕ χωρίς πρόοδο, μπλοκαρισμένες σε τρία κρίσιμα ζητήματα:
- τις εδαφικές διεκδικήσεις της Ρωσίας
- το μέλλον των εγγυήσεων ασφαλείας της Ουκρανίας και
- αν οι εχθροπραξίες θα πρέπει να σταματήσουν πριν ή έπειτα από μια συνολική συμφωνία
Εδαφικό
Το ζήτημα στο οποίο φέρεται να αναφερόταν ο Γουίτκοφ είναι η τύχη της περιοχής του Ντονμπάς στην ανατολική Ουκρανία, γνωστή στους κύκλους των διαπραγματευτών ως «το εδαφικό ζήτημα».
Αν και η Ρωσία δεν μπορεί πλέον ρεαλιστικά να ελπίζει ότι θα καταλάβει το σύνολο της Ουκρανίας στο άμεσο μέλλον, ο Ρώσος Πρόεδρος εξακολουθεί να επιδιώκει την απόκτηση, τουλάχιστον, ολόκληρου του Ντονμπάς, επιπλέον της ήδη προσαρτημένης Κριμαίας.
Η Μόσχα προτείνει ένα πλαίσιο που αποκαλεί «φόρμουλα Άνκοραντζ», σύμφωνα με το οποίο η Ουκρανία θα πρέπει να παραχωρήσει ολόκληρο το Ντονμπάς, συμπεριλαμβανομένων περιοχών που η Ρωσία δεν έχει καταφέρει να κατακτήσει. Το Κρεμλίνο υποστηρίζει ότι αυτό συμφωνήθηκε μεταξύ Πούτιν και Τραμπ όταν συναντήθηκαν στην Αλάσκα πέρυσι.
Για το Κίεβο, ωστόσο, η παραχώρηση εδαφών θα ήταν παράνομη και εξαιρετικά αντιδημοφιλής.
Ο Ζελένσκι έχει δηλώσει ότι είναι διατεθειμένος να εξετάσει ένα σενάριο κατά το οποίο η περιοχή θα αποστρατιωτικοποιηθεί και θα χαρακτηριστεί «ελεύθερη οικονομική ζώνη», παραμένοντας ωστόσο επίσημα μέρος της Ουκρανίας. Η Μόσχα έχει καταστήσει σαφές ότι αυτό δεν αρκεί.
Μετά την τελευταία επίσκεψη του Γουίτκοφ στη Μόσχα, ο σύμβουλος του Πούτιν, Γιούρι Ουσάκοφ, επανέλαβε τη θέση του Κρεμλίνου ότι «δεν μπορεί να αναμένεται μακροπρόθεσμη διευθέτηση χωρίς την επίλυση του εδαφικού ζητήματος», επιμένοντας εκ νέου ότι η πρόοδος στις συνομιλίες εξαρτάται από την παραχώρηση ολόκληρου του Ντονμπάς στη Μόσχα.
Την Τετάρτη, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο αναγνώρισε το αδιέξοδο. «Είναι ακόμη μια γέφυρα που πρέπει να διασχίσουμε», είπε στην Επιτροπή Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας. «Εξακολουθεί να υπάρχει ένα χάσμα, αλλά τουλάχιστον καταφέραμε να περιορίσουμε το σύνολο των ζητημάτων σε ένα κεντρικό και πιθανότατα πολύ δύσκολο».
Μια ακόμη διαφωνία αφορά το ποιος θα ελέγχει τον πυρηνικό σταθμό της Ζαπορίζια, τον μεγαλύτερο στην Ευρώπη, ο οποίος βρίσκεται κοντά στη γραμμή του μετώπου και τελεί υπό ρωσικό έλεγχο.
Ο Ζελένσκι επιθυμεί ο σταθμός να τεθεί υπό κοινό έλεγχο Ουκρανίας και ΗΠΑ, ενώ η Μόσχα ζητά να συμμετάσχει σε οποιαδήποτε συμφωνία, προτείνοντας είτε κοινό έλεγχο με την Ουάσιγκτον είτε, ενδεχομένως, με το Κίεβο.
Εγγυήσεις ασφαλείας
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα είναι οι λεγόμενες εγγυήσεις ασφαλείας, δηλαδή η υπόσχεση στήριξης προς την Ουκρανία από άλλες χώρες σε περίπτωση νέας ρωσικής εισβολής.
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, η Βρετανία και η Γαλλία συμφώνησαν να αναπτύξουν στρατεύματα στην Ουκρανία μετά την επίτευξη συμφωνίας. Ο Γουίτκοφ χαρακτήρισε το σχέδιο ασφαλείας «τόσο ισχυρό όσο οποιοδήποτε έχει υπάρξει ποτέ», χωρίς ωστόσο να διευκρινίσει τον βαθμό εμπλοκής των ΗΠΑ.
Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, η κυβέρνηση Τραμπ έχει συνδέσει τις μεταπολεμικές εγγυήσεις ασφαλείας με την παραχώρηση του Ντονμπάς από την Ουκρανία. Ο Λευκός Οίκος διέψευσε τον ισχυρισμό.
Το λεγόμενο σχέδιο 20 σημείων των ΗΠΑ προβλέπει την ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2027. Η συμμετοχή στην ΕΕ περιλαμβάνει ρήτρα αμοιβαίας άμυνας σε περίπτωση εισβολής. Η ΕΕ έχει ξεκινήσει ενταξιακές συνομιλίες με την Ουκρανία, χωρίς ωστόσο να έχει ορίσει ημερομηνία.
Η Μόσχα έχει καταστήσει σαφές ότι δεν θα αποδεχθεί την παρουσία στρατευμάτων χωρών του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία και, αντίθετα, απαιτεί τις δικές της «εγγυήσεις ασφαλείας».
Το Κρεμλίνο υποστηρίζει ότι θα αισθανθεί ασφαλές μόνο εάν η προοπτική ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ αποκλειστεί οριστικά, εάν ο ουκρανικός στρατός περιοριστεί στους 600.000 άνδρες -από περίπου 800.000 σήμερα- και εάν η Μόσχα αποκτήσει ουσιαστικό δικαίωμα βέτο σε μελλοντικές αποφάσεις για την άμυνα της Ουκρανίας.
Εκεχειρία
Για τους Ουκρανούς πολίτες, το πιο άμεσο ζήτημα παραμένει η εκεχειρία. Το Κίεβο ζητά άμεση παύση των εχθροπραξιών, ενώ η Μόσχα επιμένει ότι πρέπει πρώτα να επιτευχθεί συμφωνία.
Μέχρι να υπάρξει τέτοια συμφωνία, «η Ρωσία θα συνεχίσει να επιδιώκει με συνέπεια τους στόχους της “ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης”», δήλωσε ο Ουσάκοφ μετά την επίσκεψη Γουίτκοφ στη Μόσχα, χρησιμοποιώντας τον ευφημισμό του Κρεμλίνου για τον πόλεμο.
Ρωσικοί πύραυλοι συνεχίζουν να πλήττουν καθημερινά την Ουκρανία, καταστρέφοντας το ηλεκτρικό της δίκτυο και βυθίζοντας εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες στο σκοτάδι και σε θερμοκρασίες υπό το μηδέν.
Την Τετάρτη, ο Ζελένσκι κατηγόρησε τη Μόσχα για «τρομοκρατία», έπειτα από ρωσικό πλήγμα με drone σε επιβατικό τρένο, που στοίχισε τη ζωή σε πέντε ανθρώπους.
Κρίσιμες διαφορές
Τόσο η Ρωσία όσο και η Ουκρανία επιδιώκουν να δείξουν στον Αμερικανό Πρόεδρο ότι συνεργάζονται. «Το γεγονός ότι μια ολόκληρη σειρά σύνθετων ζητημάτων συζητούνται σε επίπεδο ειδικών μπορεί ήδη να θεωρηθεί πρόοδος και αρχή διαλόγου», δήλωσε την Τετάρτη ο Πεσκόφ.
Τον Δεκέμβριο, η Ρωσία είχε απειλήσει να επανεξετάσει τη συμμετοχή της στη διαδικασία ειρήνευσης, έπειτα από ισχυρισμούς ότι η Ουκρανία επιτέθηκε με drones σε μία από τις κατοικίες του Πούτιν. Το Κίεβο αρνήθηκε άμεσα την κατηγορία, η οποία έχει ευρέως αμφισβητηθεί, ακόμη και από τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών.
Ο Ουκρανός πολιτικός αναλυτής Βολοντίμιρ Φεσένκο εξέφρασε συγκρατημένη αισιοδοξία. «Το γεγονός ότι συζητούνται διάφορες τεχνικές πτυχές είναι ήδη μια θετική εξέλιξη», είπε.
Ωστόσο, αναλυτές επισημαίνουν μια καθοριστική διαφορά: ενώ η Ουκρανία εμφανίζεται διατεθειμένη να συμβιβαστεί, η Ρωσία απλώς προσποιείται τη διαπραγμάτευση, παραμένοντας προσηλωμένη στον αρχικό της στόχο να υποτάξει την Ουκρανία.
Ο Πούτιν έχει «εμμονή με αυτόν τον πόλεμο και με την επείγουσα ανάγκη του να συντρίψει την Ουκρανία», δήλωσε η Τατιάνα Στανοβάγια, ιδρύτρια της R.Politik. «Πιστεύει ότι είναι ιερός, υπαρξιακός, και αν αρχίσει να υποχωρεί, η Ρωσία θα καταστραφεί».
Πρόσθεσε ότι η επιμονή της Ρωσίας να αποκτήσει ολόκληρο το Ντονμπάς αποτελεί απλώς μια τακτική καθυστέρησης.
«Είναι ένα είδος παιχνιδιού από τη ρωσική πλευρά, όπου συμφωνούν να μιλήσουν για μια υποτιθέμενη ειρηνευτική διευθέτηση, ενώ εννοούν κάτι εντελώς διαφορετικό», είπε. «Μπορούν να μιλούν για ώρες για το θέμα, αλλά αυτό δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα».
Την ίδια στιγμή, στην ουκρανική πλευρά παραμένει ασαφές αν, ακόμη και αν ο Ζελένσκι ήταν διατεθειμένος να παραχωρήσει το Ντονμπάς, θα μπορούσε να περάσει μια τέτοια συμφωνία από την πολιτική διαδικασία. Ο Ουκρανός Πρόεδρος έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο δημοψηφίσματος ή ακόμη και εθνικών εκλογών, επιμένοντας ωστόσο ότι πρέπει να προηγηθεί εκεχειρία.
Δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι Ουκρανοί είναι διατεθειμένοι να αποδεχθούν μια δίκαιη συμφωνία, αλλά έχουν περιορισμένη εμπιστοσύνη στις διαπραγματεύσεις υπό αμερικανική ηγεσία.
«Πέρυσι υπήρχαν ακόμη μεγάλες ελπίδες ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να βοηθήσει στον τερματισμό του πολέμου», είπε ο Φεσένκο. «Τώρα, αυτές δεν υπάρχουν πια». Υπάρχει, όπως είπε, και ένα όριο στο πόσα είναι διατεθειμένος να παραχωρήσει ο Ουκρανός Πρόεδρος.
«Ο Ζελένσκι θέλει να μείνει στην Ιστορία ως ο πρόεδρος που έσωσε την Ουκρανία», είπε. «Όχι ως εκείνος που έχασε τον πόλεμο».
