Εδώ και ημέρες τα «τύμπανα του πολέμου» ηχούν όλο και πιο δυνατά στη Μέση Ανατολή, καθώς η ένταση ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν κλιμακώνεται επικίνδυνα.
Οι τελευταίες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, περί ασφυκτικών χρονικών περιθωρίων για την Τεχεράνη και η κινητοποίηση μεγάλης αμερικανικής ναυτικής δύναμης προς την περιοχή, εντείνουν τα σενάρια στρατιωτικής σύγκρουσης, με αναλυτές να επιχειρούν να χαρτογραφήσουν τα πιθανά επακόλουθα ενός αμερικανικού πλήγματος.
Γράφοντας στο Truth Social, ο Αμερικανός Πρόεδρος ανέφερε την Τετάρτη ότι ο στόλος με επικεφαλής το αεροπλανοφόρο «USS Abraham Lincoln» είναι μεγαλύτερος από εκείνον που στάλθηκε στη Βενεζουέλα για την ανατροπή του Νικολάς Μαδούρο, νωρίτερα αυτόν τον μήνα, και ότι είναι «έτοιμος να εκπληρώσει γρήγορα τις αποστολές του με ταχύτητα και βία».
Σύμφωνα με ανάλυση του BBC, οι ΗΠΑ εμφανίζονται έτοιμες να πλήξουν το Ιράν μέσα σε λίγες ημέρες. Ωστόσο, αν και οι πιθανοί στόχοι θεωρούνται σε μεγάλο βαθμό προβλέψιμοι, το αποτέλεσμα δεν είναι, σχολιάζει η βρετανική εφημερίδα.
Σενάριο 1: Στοχευμένα, «χειρουργικά» πλήγματα και μετάβαση στη δημοκρατία
Οι αμερικανικές αεροπορικές και ναυτικές δυνάμεις πραγματοποιούν περιορισμένα, ακριβή πλήγματα, στοχεύοντας στρατιωτικές βάσεις των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC) και της μονάδας Μπασίτζ –μιας παραστρατιωτικής δύναμης υπό τον έλεγχο των IRGC–, εγκαταστάσεις εκτόξευσης και αποθήκευσης βαλλιστικών πυραύλων, καθώς και το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Ένα ήδη αποδυναμωμένο καθεστώς ανατρέπεται και σταδιακά μεταβαίνει σε μια γνήσια δημοκρατία, επιτρέποντας στο Ιράν να επανενταχθεί στη διεθνή κοινότητα. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά αισιόδοξο σενάριο.
Σενάριο 2: Το καθεστώς επιβιώνει, αλλά μετριάζει τις πολιτικές του
Αυτό θα μπορούσε να ονομαστεί σε γενικές γραμμές «το μοντέλο της Βενεζουέλας», κατά το οποίο μια γρήγορη και ισχυρή αμερικανική ενέργεια αφήνει το καθεστώς στη θέση του, αλλά με μετριασμένες πολιτικές.
Στην περίπτωση του Ιράν, αυτό θα σήμαινε ότι η Ισλαμική Δημοκρατία επιβιώνει -κάτι που δεν θα ικανοποιούσε μεγάλα τμήματα του ιρανικού πληθυσμού- αλλά αναγκάζεται να περιορίσει τη στήριξή της σε βίαιες πολιτοφυλακές σε όλη τη Μέση Ανατολή, να σταματήσει ή να περιορίσει τα εγχώρια πυρηνικά και βαλλιστικά προγράμματα και να χαλαρώσει την καταστολή των διαδηλώσεων.
Και αυτό, όμως, θεωρείται από τα λιγότερο πιθανά σενάρια.
Σενάριο 3: Κατάρρευση του καθεστώτος και αντικατάστασή του από στρατιωτική διακυβέρνηση
Πολλοί θεωρούν ότι αυτό είναι το πιο πιθανό ενδεχόμενο. Αν και το καθεστώς είναι σαφώς αντιδημοφιλές σε μεγάλο μέρος του πληθυσμού και κάθε νέο κύμα διαμαρτυριών το αποδυναμώνει περαιτέρω, εξακολουθεί να υπάρχει ένα τεράστιο και διάχυτο «βαθύ κράτος» με άμεσο συμφέρον στη διατήρηση του status quo.
Οι βασικοί λόγοι για τους οποίους οι διαμαρτυρίες μέχρι στιγμής δεν έχουν καταφέρει να ανατρέψουν το καθεστώς είναι ότι δεν υπήρξαν σημαντικές αποσκιρτήσεις προς το μέρος τους, ενώ όσοι βρίσκονται στην εξουσία είναι διατεθειμένοι να χρησιμοποιήσουν απεριόριστη βία και σκληρότητα για να παραμείνουν.
Στη σύγχυση που θα ακολουθούσε ενδεχόμενα αμερικανικά πλήγματα, είναι πιθανό το Ιράν να καταλήξει να κυβερνάται από μια ισχυρή στρατιωτική κυβέρνηση, αποτελούμενη σε μεγάλο βαθμό από στελέχη των IRGC.
Σενάριο 4: Το Ιράν απαντά με επιθέσεις κατά αμερικανικών δυνάμεων και γειτονικών χωρών
Το Ιράν έχει δεσμευτεί να απαντήσει σε οποιαδήποτε αμερικανική επίθεση, δηλώνοντας ότι «το δάχτυλό του είναι στη σκανδάλη».
Είναι σαφές ότι δεν μπορεί να συγκριθεί με τη στρατιωτική δύναμη των ΗΠΑ, αλλά θα μπορούσε να αντεπιτεθεί με το οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων και drones που διαθέτει, πολλά από τα οποία είναι κρυμμένα σε σπηλιές, υπόγειες εγκαταστάσεις ή απομονωμένες ορεινές περιοχές.
Υπάρχουν αμερικανικές βάσεις και εγκαταστάσεις διάσπαρτες στην αραβική πλευρά του Κόλπου, ιδίως στο Μπαχρέιν και το Κατάρ, αλλά το Ιράν θα μπορούσε επίσης, εάν το επέλεγε, να στοχεύσει κρίσιμες υποδομές οποιασδήποτε χώρας θεωρούσε ότι συνέπραξε σε μια αμερικανική επίθεση, όπως η Ιορδανία.
Οι αραβικές χώρες του Κόλπου, όλες σύμμαχοι των ΗΠΑ, είναι εξαιρετικά ανήσυχες ότι οποιαδήποτε αμερικανική στρατιωτική ενέργεια θα καταλήξει να στραφεί και εναντίον τους.
Σενάριο 5: Το Ιράν τοποθετεί νάρκες στον Κόλπο
Αυτό θεωρείται εδώ και καιρό πιθανή απειλή για την παγκόσμια ναυτιλία και τις προμήθειες πετρελαίου, ήδη από τον πόλεμο Ιράν–Ιράκ το 1980-88, όταν το Ιράν πράγματι ναρκοθέτησε θαλάσσιες οδούς και ναρκαλιευτικά του Βασιλικού Ναυτικού βοήθησαν στον καθαρισμό τους.
Το Στενό του Ορμούζ ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν αποτελεί κρίσιμο σημείο διέλευσης. Περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και μεταξύ 20% και 25% του πετρελαίου και των παραγώγων του διέρχονται κάθε χρόνο από αυτό το πέρασμα.
Το Ιράν έχει πραγματοποιήσει ασκήσεις ταχείας ανάπτυξης θαλάσσιων ναρκών. Αν το έκανε πράξη, θα επηρέαζε αναπόφευκτα το παγκόσμιο εμπόριο και τις τιμές του πετρελαίου.
Σενάριο 6: Το Ιράν βυθίζει αμερικανικό πολεμικό πλοίο
Ένας πλοίαρχος του αμερικανικού Ναυτικού πάνω σε πολεμικό πλοίο στον Κόλπο είχε πει κάποτε ότι μία από τις απειλές από το Ιράν που τον ανησυχούν περισσότερο είναι μια «επίθεση σμήνους».
Πρόκειται για το σενάριο κατά το οποίο το Ιράν εξαπολύει τόσα πολλά drones υψηλής εκρηκτικότητας και ταχύπλοα τορπιλοφόρα σκάφη εναντίον ενός ή περισσότερων στόχων, ώστε ακόμη και οι ισχυρές αμυντικές δυνατότητες εγγύς προστασίας του αμερικανικού Ναυτικού να μην προλαβαίνουν να τα εξουδετερώσουν όλα.
Το ναυτικό των IRGC έχει εδώ και καιρό αντικαταστήσει το συμβατικό ιρανικό ναυτικό στον Κόλπο. Τα ιρανικά πληρώματα έχουν επικεντρώσει μεγάλο μέρος της εκπαίδευσής τους σε ανορθόδοξο ή «ασύμμετρο» πόλεμο, αναζητώντας τρόπους να υπερκεράσουν ή να παρακάμψουν τα τεχνολογικά πλεονεκτήματα του βασικού τους αντιπάλου, του Πέμπτου Στόλου των ΗΠΑ.
Η βύθιση ενός αμερικανικού πολεμικού πλοίου, συνοδευόμενη από ενδεχόμενη αιχμαλωσία επιζώντων μελών του πληρώματός του, θα αποτελούσε τεράστια ταπείνωση για τις ΗΠΑ.
Αν και αυτό το σενάριο θεωρείται απίθανο, το αντιτορπιλικό αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων «USS Cole» είχε παραλύσει από επίθεση αυτοκτονίας της Αλ Κάιντα στο λιμάνι του Άντεν το 2000, με 17 Αμερικανούς ναύτες νεκρούς.
Σενάριο 7: Κατάρρευση του καθεστώτος και βύθιση στο χάος
Αυτός είναι ένας πραγματικός κίνδυνος και μία από τις βασικές ανησυχίες γειτονικών χωρών όπως το Κατάρ και η Σαουδική Αραβία.
Πέρα από το ενδεχόμενο ενός εμφυλίου πολέμου, όπως βίωσαν η Συρία, η Υεμένη και η Λιβύη, υπάρχει και ο κίνδυνος ότι μέσα στο χάος και τη σύγχυση, οι εθνοτικές εντάσεις θα μπορούσαν να μετατραπούν σε ένοπλη σύγκρουση, καθώς Κούρδοι και άλλες μειονότητες θα επιδιώξουν να προστατεύσουν τους δικούς τους σε ένα πανεθνικό κενό εξουσίας.
Μεγάλο μέρος της Μέσης Ανατολής θα χαιρόταν ασφαλώς να δει την πτώση της Ισλαμικής Δημοκρατίας, περισσότερο από όλους το Ισραήλ, το οποίο έχει ήδη καταφέρει βαριά πλήγματα στους συμμάχους του Ιράν στην περιοχή και φοβάται μια υπαρξιακή απειλή από το ύποπτο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Αλλά κανείς δεν θέλει να δει τη μεγαλύτερη σε πληθυσμό χώρα της Μέσης Ανατολής -περίπου 93 εκατομμύρια- να βυθίζεται στο χάος, πυροδοτώντας μια ανθρωπιστική και προσφυγική κρίση.
