Η εντυπωσιακή υπαναχώρηση του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ από την απαίτησή του να παραχωρηθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες η κυριότητα της Γροιλανδίας, για την οποία είχε απειλήσει με επιβολή τιμωρητικών δασμών και χρήση στρατιωτικής βίας, κατέδειξε ότι εξακολουθούν να υφίστανται δικλείδες ασφαλείας ικανές να περιορίσουν τις πιο αλλόκοτες παρορμήσεις του.
Σε αυτήν την περίπτωση, σχολιάζει η Washington Post σε ανάλυσή της, χρειάστηκε ένας συνδυασμός πιέσεων: ένα ενιαίο μέτωπο αντιπολίτευσης από τους διατλαντικούς συμμάχους της Αμερικής, μία αρνητική αντίδραση των χρηματοπιστωτικών αγορών μπροστά στην προοπτική ενός δασμολογικού πολέμου και η έλλειψη ενθουσιασμού από τους συνήθως συγκαταβατικούς Ρεπουμπλικάνους στο Κογκρέσο. Ο πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων Μάικ Τζόνσον (Ρεπουμπλικάνος-Λουιζιάνα), για παράδειγμα, είχε υποβαθμίσει τη συζήτηση για στρατιωτική δράση ως διαπραγματευτική στρατηγική από την πλευρά του προέδρου των ΗΠΑ, με στόχο να επιστήσει μεγαλύτερη προσοχή στη στρατηγική σημασία της Γροιλανδίας.
Η στροφή 180 μοιρών του Τραμπ για τη Γροιλανδία
Μόλις λίγες ώρες μετά την έντονη ομιλία, διάρκειας μιας ώρας, του Ντόναλντ Τραμπ την Τετάρτη στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας -στην οποία επανέλαβε τον στόχο του να «αποκτήσει τη Γροιλανδία, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων, των τίτλων και της ιδιοκτησίας» -ο Αμερικανός πρόεδρος έκανε στροφή 180 μοιρών από το χείλος του γκρεμού και ανακοίνωσε το «πλαίσιο μιας μελλοντικής συμφωνίας», μετά τη συνάντησή του με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε.
Ωστόσο, αυτό το πλαίσιο, το οποίο τελεί ακόμη υπό διαπραγμάτευση, δεν περιλαμβάνει την απόκτηση της κατοχής του νησιού (μιας αυτοδιοικούμενης περιοχής της Δανίας) από τις ΗΠΑ. Ούτε είναι σαφές αν θα δώσει στις ΗΠΑ κάτι δεν ήταν ήδη διαθέσιμο, ή σχεδόν διαθέσιμο, μέσω της επαναδιαπραγμάτευσης προηγούμενων συμφωνιών που χρονολογούνται πριν από περίπου 75 χρόνια.
Όμως, παρόλο που η άμεση κρίση φαίνεται να έχει παρέλθει, μένει να φανεί τι είδους μόνιμη ζημιά έχει προκαλέσει το επεισόδιο αυτό, ιδιαίτερα στον τρόπο με τον οποίο τα άλλα μέλη του ΝΑΤΟ αντιμετωπίζουν και εμπιστεύονται τις ΗΠΑ. Καθώς ο Τραμπ επέμενε στις απειλές του, ο Καναδός Πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ εκφώνησε μια ομιλία στο Νταβός, στην οποία δήλωσε: «Βρισκόμαστε εν μέσω μιας ρήξης, όχι μιας μετάβασης».
«Φαίνεται ότι κάθε μέρα μάς υπενθυμίζεται ότι ζούμε σε μια εποχή ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων, ότι η τάξη που βασίζεται σε κανόνες εξασθενεί, ότι οι ισχυροί μπορούν να κάνουν ό,τι μπορούν να κάνουν και οι αδύναμοι πρέπει να υφίστανται όσα είναι αναγκασμένοι να υποστούν», είπε ο Κάρνεϊ. «Απέναντι σε αυτή τη λογική, υπάρχει μια ισχυρή τάση των χωρών να συμβιβάζονται για να τα πηγαίνουν καλά με όλους, να προσαρμόζονται, να αποφεύγουν τα προβλήματα, να ελπίζουν ότι η συμμόρφωση θα εξαγοράσει την ασφάλεια. Λοιπόν, δεν θα την εξαγοράσει».
Το μάθημα που πήραν οι σύμμαχοι του Τραμπ
Αν και ο Κάρνεϊ δεν κατονόμασε τον Τραμπ, κανείς δεν έχασε το νόημα και κατάλαβαν για το ποιον ή για το τι μιλούσε. Και αυτό σηματοδότησε μια απομάκρυνση από την τακτική που ακολουθούσαν οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ, με κάποια επιτυχία, κατά το μεγαλύτερο μέρος του πρώτου έτους της δεύτερης θητείας του Τραμπ, η οποία είναι να τον «μαλακώνουν» με κολακείες και δώρα. Τον περασμένο Ιούνιο, ο Ρούτε του ΝΑΤΟ έφτασε στο σημείο να αποκαλέσει τον Τραμπ «μπαμπά» (daddy), κάτι που μπορεί να εννοούσε ειρωνικά, αλλά ήταν ευχάριστο για τον πρόεδρο.
Ωστόσο, υπάρχουν όρια στα μακροπρόθεσμα οφέλη του να «πνίγει» κανείς τον Τραμπ με επαίνους. Αυτό που οι Ευρωπαίοι έχουν μάθει, και ξαναμάθει, είναι ότι ο πρόεδρος είναι προβλέψιμα απρόβλεπτος, όπως απέδειξε για άλλη μια φορά η απότομη στροφή του στο θέμα της Γροιλανδίας.
Αυτή η ιδιότητα έχει κάνει επίσης πιο απογοητευτική την προσπάθεια των Ευρωπαίων συμμάχων να αποσπάσουν μια ξεκάθαρη δέσμευση από πλευράς του, καθώς κάνει συνεχείς ελιγμούς σχετικά με το πόσο διατεθειμένος είναι να στηρίξει την Ουκρανία ενάντια στη Ρωσία και τους εδαφικούς σχεδιασμούς του προέδρου της, Βλαντίμιρ Πούτιν.
Η σύνθεση του νέου «Συμβουλίου Ειρήνης»
Η σύνθεση του νέου «Συμβουλίου Ειρήνης» του Τραμπ δεν είναι καθόλου καθησυχαστική για όσους ανησυχούν για την τάση του να δημιουργεί κοινό σκοπό με τους αυταρχικούς ηγέτες κατά της μεταπολεμικής τάξης του διεθνούς δικαίου και των κανόνων. Ενώ αρχικά είχε σχεδιαστεί με έναν πιο περιορισμένο σκοπό -να συνδράμει στην ειρηνευτική διαδικασία στη Λωρίδα της Γάζας- τώρα παρουσιάζεται από την κυβέρνηση ως ένας φορέας με πολύ πιο φιλόδοξη αποστολή, παρόμοια με εκείνη του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Μάλιστα, ο Τραμπ ζήτησε μια «εθελοντική συνεισφορά» ύψους 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων για μια μόνιμη θέση στο συμβούλιο.
Η ίδρυση του Συμβουλίου Ειρήνης, στο οποίο ο Τραμπ θα προεδρεύει μέχρι να αποφασίσει να παραιτηθεί ή να καταστεί ανίκανος να ασκήσει τα καθήκοντά του, έρχεται τη στιγμή που η κυβέρνησή του έχει αποσύρει τις ΗΠΑ από 66 διεθνείς οργανισμούς, πολλοί από τους οποίους σχετίζονται με τον ΟΗΕ. Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός ότι η Γάζα δεν αναφέρεται πουθενά στον καταστατικό χάρτη του συμβουλίου.
Δεν είναι σαφές πόσοι παγκόσμιοι ηγέτες θα αποδεχτούν την πρόσκληση του Τραμπ να ενταχθούν σε αυτό που έχει περιγράψει ως «το πιο έγκριτο συμβούλιο που έχει σχηματιστεί ποτέ». Ένας από αυτούς, που έχει επιφυλάξεις, είναι ο Πούτιν.
Εν τω μεταξύ, οι ηγέτες των περισσότερων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν έχουν ανταποκριθεί, με εξαίρεση τη Βουλγαρία και την Ουγγαρία, της οποίας ηγείται ο αυταρχικός Βίκτορ Όρμπαν. Ωστόσο, θα μπορούσε να αυξηθεί η πίεση για να πειστεί ο Τραμπ σε άλλα ζητήματα σημαντικά για τους Ευρωπαίους, με κυριότερο την υποστήριξη της Ουκρανίας.
«Το Συμβούλιο Ειρήνης ως ιδέα για το μέλλον της Γάζας, νομίζω, είναι ευπρόσδεκτο», δήλωσε ο αντιπρόεδρος του Τραμπ, Μάικ Πενς, σε συνέντευξή του την Πέμπτη στην τηλεόραση του Bloomberg. «Απογοητεύτηκα που είδα την προσθήκη της Ρωσίας και την παρουσία άλλων εκπροσώπων αυταρχικών καθεστώτων και την απουσία Ευρωπαίων συμμάχων». Ο Πενς πρόσθεσε: «Πιστεύω ότι το ίδιο το Συμβούλιο Ειρήνης θα έπρεπε πρώτα να αποτελείται από έθνη που έχουν αποδεδειγμένη δέσμευση στην ελευθερία και την ειρήνη, και η Ρωσία δεν περιλαμβάνεται σε αυτή τη λίστα».
«Αγκάθι» η έλλειψη εμπιστοσύνης
Όπως αναφέρει η Washington Post, αν υπάρχει μια αχτίδα φωτός μέσα στα «σύννεφα καταιγίδας» της περασμένης εβδομάδας, ορισμένοι υποστηρίζουν ότι είναι το γεγονός πως η Ευρώπη αναγκάστηκε να αναλάβει μεγαλύτερο ρόλο στη διασφάλιση της δικής της ασφάλειας, αντί να βασίζεται στην υπόθεση ότι οι ΗΠΑ θα είναι πάντα εκεί ως ο σταθερός εγγυητής της. Αυτός, μάλιστα, ήταν ένας στόχος στη συχνά συγκρουσιακή σχέση του Τραμπ με το ΝΑΤΟ, όπου κατάφερε να ωθήσει μεμονωμένες χώρες του οργανισμού να αυξήσουν τις δαπάνες για τη δική τους άμυνα.
«Για 80 χρόνια, οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν αυτές που “ρύθμιζαν την κυκλοφορία” στην Ευρώπη. Εμείς κάναμε κουμάντο», δήλωσε ο Μαξ Μπέργκμαν, διευθυντής του Προγράμματος για την Ευρώπη, τη Ρωσία και την Ευρασία στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS). Πλέον, είπε, αυτό δεν θα θεωρείται δεδομένο. Όμως ο Μπέργκμαν πρόσθεσε ότι για τις ΗΠΑ υπάρχει ένα άλλο ερώτημα: «Πώς αναβιώνεις την αμερικανική ηγεσία και την εμπιστοσύνη μετά από αυτό;»
