Η νέα εποχή ξεκίνησε με πάταγο στις αρχές του χρόνου. Οι αμερικανικές ειδικές δυνάμεις προσγειώθηκαν στο Καράκας και συνέλαβαν, χωρίς καμία απώλεια, τον Πρόεδρο της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο. Ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ενημέρωσε την έκπληκτη και αιφνιδιασμένη κοινή γνώμη ότι οι ΗΠΑ θα αναλάβουν εφεξής τη διοίκηση της Βενεζουέλας, αλλά και ότι σκοπεύουν να εκμεταλλευτούν τα πετρελαϊκά αποθέματα της χώρας.
Τόσο η ίδια η ενέργεια όσο και οι δηλώσεις που τη συνόδευσαν παραπέμπουν απευθείας στη συμπεριφορά των μεγάλων αποικιοκρατικών δυνάμεων στο τέλος του 19ου αιώνα, όπως επισημάνθηκε από διάσημους και έγκυρους ειδικούς επιστήμονες. Με την επιχείρηση στο Καράκας, ο Τραμπ ανέτρεψε όλες τις ισορροπίες που είχαν διαμορφωθεί μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο όχι μόνο στη Λατινική Αμερική αλλά σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Η αλήθεια είναι ότι ο Αμερικανός Πρόεδρος είχε προειδοποιήσει γι’ αυτό που έρχεται και είχε δώσει δείγματα γραφής με τον βομβαρδισμό των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν, όμως κανείς δεν είχε πιστέψει πως εννοούσε αυτά που έλεγε. Μετά τη Βενεζουέλα, τον ακούν πολύ πιο προσεκτικά, όπως δείχνει η αναστάτωση που προκάλεσαν στην Ευρώπη και στην Ε.Ε. οι δηλώσεις του για την προσάρτηση ή την εξαγορά της Γροιλανδίας.
Συμφέροντα
Σε ό,τι αφορά το δυτικό ημισφαίριο, ο Τραμπ έδειξε ότι δεν θα αρκεστεί μόνο στο να έχει μια «σφαίρα επιρροής» που θα εκτείνεται από τη Γη του Πυρός έως το Ικαλουίτ της Γροιλανδίας. Αυτό που θέλει είναι να καθορίζει και τις εξελίξεις στις επιμέρους χώρες. Αυτό δεν έχει καμία σχέση με τις επεμβάσεις των Αμερικανών σε χώρες όπως το Αφγανιστάν και το Ιράκ τα προηγούμενα 20 χρόνια. Ο Τραμπ δεν ενδιαφέρεται για αλλαγή καθεστώτος, αλλά να εξυπηρετούνται τα αμερικανικά συμφέροντα και γι’ αυτό δεν επιδίωξε να ρίξει το «τσαβικό» καθεστώς στη Βενεζουέλα για χάρη της αντιπολίτευσης, αλλά έδειξε ότι θα συνεργαστεί με την αντιπρόεδρο του Μαδούρο, την Ντέλσι Ροντρίγκεζ.
Αμερικανοί αναλυτές εκτιμούν πως το καθεστώς της Βενεζουέλας, αν συνεργαστεί και ικανοποιήσει τον Τραμπ, κινδυνεύει πολύ λιγότερο από εκείνο της Κούβας ή της αριστερής κυβέρνησης της Κολομβίας. Ειδικά η Κούβα θα έχει σημαντικό πρόβλημα σύντομα, αφού, μετά την απομάκρυνση του Μαδούρο, αναμένεται να σταματήσουν οι σχεδόν δωρεάν προμήθειες πετρελαίου από τη Βενεζουέλα. Δεν είναι βέβαιο αν το καθεστώς στην Κούβα θα το αντέξει και επίσης δεν είναι σαφές αν ο Τραμπ θέλει να το ανατρέψει. Γενικότερα, δεν υπάρχει ξεκάθαρη εικόνα για τους πολιτικούς στόχους της Ουάσιγκτον στη Λατινική Αμερική, αφού ο Τραμπ και οι ιδεολόγοι του «MAGA» δεν είναι θιασώτες της αποκατάστασης της δημοκρατίας στις γειτονικές χώρες. Ωστόσο, ο ολοένα και πιο ισχυρός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο λόγω καταγωγής και πολλοί Ρεπουμπλικανοί επιδιώκουν την αλλαγή καθεστώτος τόσο στην Κούβα όσο και στη Βενεζουέλα.
Το πετρέλαιο
Πρωταρχική σημασία για τον Τραμπ -αυτό έδειξε η επέμβαση στη Βενεζουέλα- έχει το πετρέλαιο – ο έλεγχος των αποθεμάτων, των ροών, αλλά και των συναλλαγών. Αυτό ο Αμερικανός Πρόεδρος το λέει ωμά και στη γλώσσα των αποικιοκρατών του 19ου αιώνα. Οι Αμερικανοί θέλουν το βαρύ πετρέλαιο της Βενεζουέλας (που διαθέτει τα μεγαλύτερα αποθέματα μαύρου χρυσού στον κόσμο) επειδή το χρειάζονται τα διυλιστήριά τους στις νότιες πολιτείες. Θέλουν οι συναλλαγές στο πετρέλαιο να γίνονται σε δολάρια, ώστε να χρηματοδοτούν πιο εύκολα το χρέος τους. Από αυτή την αμερικανική απαίτηση προσπάθησαν να ξεφύγουν τόσο ο Μαδούρο όσο και το Ιράν. Επίσης οι ΗΠΑ θέλουν να ελέγχουν και την τροφοδοσία του μεγαλύτερου οικονομικού ανταγωνιστή τους, της Κίνας. Αυτό βάζει στο κάδρο για τα καλά και το Ιράν, στο οποίο απειλεί τώρα να επέμβει ο Τραμπ, εκμεταλλευόμενος την αναταραχή που επικρατεί στη χώρα αυτή εναντίον του καθεστώτος των μουλάδων.
Το αν θα υλοποιήσει αυτή την απειλή παραμένει άγνωστο. Δεδομένο ωστόσο θα πρέπει να θεωρείται πως ο Αμερικανός Πρόεδρος που εκλέχτηκε για να τερματίσει τους πολέμους βρίσκει πολύ του γούστου του τις καταδρομικές ιμπεριαλιστικές επιχειρήσεις. Αυτό το έδειξαν όχι μόνο οι ενθουσιώδεις περιγραφές του για την καταδρομική επιχείρηση στη Βενεζουέλα αλλά και οι τρεις επεμβάσεις σε πετρελαιοφόρα πλοία (σε διεθνή ύδατα!) που την ακολούθησαν. Η χρήση των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων ως εργαλείου για την επίτευξη αλλότριων -ακόμα και επιχειρηματικών και οικονομικών- στόχων είναι ίσως η πιο συγκλονιστική αλλαγή της δεύτερης θητείας του Τραμπ.
Η Γροιλανδία είναι πιθανόν να επιφέρει ακόμα μεγαλύτερες, κατακλυσμιαίες αλλαγές στον κόσμο που είχε διαμορφωθεί μεταπολεμικά. Αλλωστε, με κάποιον υπόγειο τόνο ανησυχίας, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς προειδοποίησε τους Ευρωπαίους να πάρουν στα σοβαρά τον Τραμπ για τη Γροιλανδία.
Από την πλευρά τους, οι Δανοί λένε ότι σε περίπτωση που οι Αμερικανοί προχωρήσουν με βάση τα λεγόμενα του Τραμπ, το ΝΑΤΟ είναι νεκρό. Η αλήθεια είναι πως δύσκολα θα μπορεί να σταθεί η Συμμαχία, αν οι ΗΠΑ επιβάλουν μια τέτοια αλλαγή συνόρων. Δεν θα έχει λόγο ύπαρξης και μια τέτοια εξέλιξη θα τινάξει στον αέρα και τις σχέσεις των Ευρωπαίων με τις ΗΠΑ. Ετσι όπως έχουν έρθει τα πράγματα, στη συνάντηση του Μ. Ρούμπιο με την κυβέρνηση της Δανίας και της Γροιλανδίας την ερχόμενη εβδομάδα κρίνονται πάρα πολλά για το μέλλον του κόσμου.
Ένας νέος κόσμος γεννιέται γύρω μας
Διαπρεπείς διεθνολόγοι και αναλυτές γράφουν στην «R» για τις νέες ισορροπίες στη διεθνή πολιτική σκηνή και τις γεωπολιτικές αναταράξεις
Την πλήρη ανατροπή των διεθνών ισορροπιών και την έναρξη μιας περιόδου, κατά την οποία η ισχύς, το εθνικό συμφέρον και η γεωπολιτική αναγκαιότητα και όχι το Διεθνές Δίκαιο θα αποτελούν το βασικό εργαλείο εξασκήσεως πολιτικής και η επιβίωση θα εξαρτάται από την ισχύ κάθε κράτους διαπιστώνουν με άρθρα τους στη Realnews οι διαπρεπείς διεθνολόγοι και αναλυτές Δημοσθένης Δαββέτας, Αθανάσιος Δρούγος, Μάριος Ευθυμιόπουλος και Γεώργιος Φίλης, οι οποίοι επισημαίνουν ότι η χώρα μας πρέπει να χαράξει την κατάλληλη στρατηγική για το νέο περιβάλλον.
Πλήρης ανατροπή των διεθνών ισορροπιών
Η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο σηματοδοτεί όχι την ολοκλήρωση αλλά την έναρξη μιας σειράς κινήσεων της Ουάσιγκτον που σκοπό έχουν την επανατοποθέτηση των ΗΠΑ στη διεθνή κονίστρα ως κυρίαρχης δύναμης του πλανήτη σε στρατιωτικό, οικονομικό και πολιτικό επίπεδο. Οι ΗΠΑ, που τα τελευταία χρόνια έχουν βιώσει μια τραυματική αποχώρηση από το Αφγανιστάν που θύμιζε την εγκατάλειψη της Σαϊγκόν στα χέρια των Βιετκόνγκ, βλέπουν τη Ρωσία να καταλαμβάνει μέρος της Ουκρανίας, ενώ η Κίνα στην ουσία έχει δημιουργήσει μια «παγκοσμιοποίηση με κινεζικά χαρακτηριστικά» θέτοντας σε δεύτερη μοίρα τις ΗΠΑ.
Ο Πρόεδρος Τραμπ, αντιλαμβανόμενος πως εάν οι ΗΠΑ δεν αναλάβουν άμεσα πρωτοβουλίες προς αναστροφή της κατάστασης περί τα μέσα του αιώνα μας θα πάψουν να αποτελούν τον βασικό πόλο ισχύος στο διεθνές σύστημα, έθεσε σε εφαρμογή ένα ολοκληρωμένο σχέδιο το οποίο σκιαγραφείται ξεκάθαρα στο κείμενο της στρατηγικής εθνικής ασφαλείας των ΗΠΑ, όπως αυτό δημοσιοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 2025. Οι ΗΠΑ στην ουσία αναφέρουν πως «η επιβίωση και η ασφάλεια της χώρας» απαιτούν τον πλήρη έλεγχο του δυτικού ημισφαιρίου, από την Ανταρκτική μέχρι τον Αρκτικό Κύκλο, όπου θα είναι ελεύθερο από εχθρική «διείσδυση και έλεγχο του πλούτου του», ενώ αναφέρεται ρητά πως οι ΗΠΑ θα «αντιστρέψουν υπάρχουσες ζημιές» από τον ξένο παράγοντα.
Αναφέρουν λοιπόν πως θα επιβάλουν το «επακόλουθο Τραμπ» (Trump Corollary) στο Δόγμα Μονρόε, κάτι το οποίο ονομάστηκε ως δόγμα… Donroe (Donald + Monroe). Η στρατηγική συμπληρώνεται με επικέντρωση του στρατιωτικού σχεδιασμού τους στον Ινδικό και στον Ειρηνικό, με στόχο την αποτροπή ελέγχου των θαλασσίων οδών από την Κίνα και τη δημιουργία μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας στην ανατολική Ευρώπη και στον άξονα ανατολική Μεσόγειος – Μέση Ανατολή – δυτικός Ινδικός ωκεανός, όπου στα δύο αυτά μέτωπα θα δημιουργηθούν συμμαχίες οι οποίες θα σταθεροποιούν τον χώρο ευθύνης τους, με τις ΗΠΑ να επεμβαίνουν εάν και εφόσον χρειαστεί. Η στρατηγική ονομάζεται «υπεράκτια εξισορρόπηση» (Offshore Balancing), δηλαδή η Ουάσιγκτον εξασφαλίζει τον χώρο της (δυτικό ημισφαίριο), επικεντρώνεται στον βασικό στόχο (Κίνα) και στα δευτερεύοντα μέτωπα εμπλέκεται για να τα εξισορροπήσει «εκ του μακρόθεν» κάνοντας συντήρηση δυνάμεων και μειώνοντας τα λειτουργικά της κόστη.
Το βασικό στοιχείο όλων των παραπάνω είναι η παράμετρος «χρόνος». Ο Πρόεδρος Τραμπ, με τις ενδιάμεσες εκλογές να διεξάγονται τον Νοέμβριο, επείγεται να δείξει «έργο», ενώ οι ΗΠΑ αντιλαμβάνονται πως εάν δεν αντιστρέψουν τώρα τη θέση τους σε λίγα έτη το κόστος που θα χρειαστεί να καταβάλουν -στρατιωτικό, πολιτικό, οικονομικό- θα είναι δυσθεώρητο, ενώ η κατάσταση μπορεί να μην είναι αντιστρέψιμη. Με βάση όλα τα παραπάνω γίνεται αντιληπτό πως μπαίνουμε σε μια περίοδο τεκτονικών αλλαγών στο διεθνές σύστημα όπου:
- Tο εθνικό συμφέρον και η γεωπολιτική αναγκαιότητα και όχι το Διεθνές Δίκαιο θα αποτελούν το βασικό εργαλείο εξασκήσεως πολιτικής, το οποίο θα χρησιμοποιείται κατά το δοκούν. Φυσικά όχι πως αλλάζει κάτι από την προτεραία κατάσταση, απλά τώρα μπορεί να μη γίνεται καν επίκλησή του.
- Σφαίρες επιρροής σε ένα υβριδικό δυ/ τρι-πολικό σύστημα με περιφερειακές δυνάμεις να απολαμβάνουν αρκετούς βαθμούς ελευθερίας θα παγιωθούν, ενώ οι διεθνείς σχέσεις θα προσομοιάζουν περισσότερο σε ένα σύστημα «κονσέρτου δυνάμεων» του 19ου αιώνα.
- Ο πόλεμος και η αλλαγή συνόρων δεν θα αποτελούν πλέον «ταμπού».
- Η επιβίωση σε ένα τέτοιο περιβάλλον θα εξαρτάται από την ισχύ, εσωτερική και εξωτερική, του κάθε γεωπολιτικού δρώντος.
- Μεγάλοι κίνδυνοι και τεράστιες ευκαιρίες θα ανακύψουν για τις χώρες.
- Η πραγματικότητα αυτή θα μας συνοδεύσει για το μεταβατικό διάστημα μέχρι να επιτευχθεί μια ανακατανομή ισχύος η οποία θα αντικατοπτρίζει τη νέα ισορροπία δυνάμεων για τις επόμενες δεκαετίες. Οι παράγοντες αστάθειας θα μειωθούν όταν θα παγιωθεί η νέα ισορροπία δυνάμεων.
Η Ελλάδα και η Κύπρος καλούνται να επιβιώσουν μέσα σε αυτό το πλαίσιο. Το σχήμα 3+1 αποτελεί τον βασικό αρμό για τη λειτουργία της αμερικανικής στρατηγικής στην περιοχή μας τόσο στην ανατολική Ευρώπη (άξονας Βορρά – Νότου) όσο και στον δυτικό Ινδικό – Μέση Ανατολή – Μεσόγειος (άξονας Ανατολής – Δύσης). Ταυτοχρόνως, καλούνται να αντιμετωπίσουν την αναθεωρητική Τουρκία, αλλά και να λειτουργήσουν ως ενεργειακοί και διαμετακομιστικοί κόμβοι. Το στοίχημα είναι δύσκολο, η πατρίδα και το έθνος μας πρέπει να επικεντρωθούν σε μια ολοκληρωμένη στρατηγική ενίσχυσης των πυλώνων ισχύος ενός κράτους (οικονομικός, στρατιωτικός, πολιτικός και πολιτιστικός) και να εξισορροπήσουν εσωτερικά -μέσω ενίσχυσης των προαναφερομένων πυλώνων- και εξωτερικά -μέσω συμμαχιών- την υπαρκτή και διαρκώς διευρυμένη απειλή της Τουρκίας. Η οποία από την πλευρά της θα προσπαθήσει με τον τρόπο της να αντιγράψει -τηρουμένων πάντα των αναλογιών- στη Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή την πολιτική των ΗΠΑ στο δυτικό ημισφαίριο, όπως ακριβώς αντέγραψε -ακόμα και στο όνομα- τη θαλάσσια πολιτική της Κίνας στη νότια Σινική Θάλασσα.
Οι επιπτώσεις από τις αμερικανικές αποφάσεις
Η πρόσφατη επιδρομή των Αμερικανών στη Βενεζουέλα πέραν της απόλυτα επιτυχημένης διακλαδικής επιχείρησης -πολλά στοιχεία της οποίας παραμένουν απόρρητα- ήταν μια κατάφωρη παραβίαση αρχών και θέσεων του Διεθνούς Δικαίου αλλά και συγκεκριμένων πάγιων νομικών βάσεων των ΗΠΑ.
Ο Τραμπ μετά την πρώτη χρονιά της δεύτερης θητείας του -πέραν της προβληματικής και αλλόκοτης συμπεριφοράς του- αποδεικνύει με τις ενέργειές του ξεκάθαρα ότι δεν σέβεται εδαφική κυριαρχία, πολυμερείς συμφωνίες, κανόνες του Διεθνούς Δικαίου, συμμαχίες κ.ά. Είναι υπέρ των σκληρών οικονομικών συμφερόντων, των γιγαντιαίων πετρελαϊκών εταιρειών και της πρακτικής εφαρμογής του κολοσσιαίου και υπερεξελιγμένου στρατιωτικού οπλοστασίου των ΗΠΑ και μάλιστα μονομερώς.
Ανεξάρτητα του ότι το καθεστώς των ψευτο-Βολιβαριανών Τσάβες και Μαδούρο ήταν και είναι από τα χειρότερα, αντιδημοκρατικά και επικίνδυνα διεφθαρμένα στον πλανήτη, η επίθεση Τραμπ ευνοεί κινήσεις άλλων αυταρχικών και σκληροπυρηνικών καθεστώτων, που χαρακτηρίζονται από αρπακτικές πρακτικές τάσεις, εκκεντρικότητα και μακιαβελικά συμπλέγματα, αλαζονική συμπεριφορά έως και προώθηση σφαιρών επιρροής. Η επιθετική κίνηση του Τραμπ αποσκοπεί στην εφαρμογή του ημισφαιριακού ελέγχου από την Αρκτική μέχρι το κανάλι του Παναμά και τη Γη της Παταγονίας. Ανοίγει επικίνδυνα κεφάλαια σε μια εποχή παγκόσμιων ανακατατάξεων που η Ρωσία του μαξιμαλιστή και αυταρχικού ηγέτη του Κρεμλίνου απορρίπτει τις κοινές προσπάθειες των δυτικών συμμάχων και του Κιέβου γα ειρήνευση στην Ουκρανία.
Η επίθεση στο Καράκας σε συνδυασμό με την απαγωγή του διεφθαρμένου Μαδούρο ενισχύει την απολυταρχική ηγεσία του Πεκίνου απέναντι στην Ταϊβάν και στη νότια Σινική Θάλασσα έως και τις ορέξεις της Ρωσίας στην Ουκρανία, αλλά και απέναντι στα κράτη της ανατολικής Ευρώπης από τη Βαλτική μέχρι τη Μαύρη Θάλασσα. Σε συνδυασμό με τις άθλιες, ανεδαφικές και μυθοπλαστικές απόψεις του Τραμπ σχετικά με τη Γροιλανδία, είναι βέβαιο ότι αν προβεί σε κατάληψη του υπερπόντιου εδάφους της Δανίας θα απειληθούν η ήδη λεπτεπίλεπτη εσωτερική συνοχή του ΝΑΤΟ, η ευρωατλαντική κοινότητα και η παγκόσμια ασφάλεια. Οι Ευρωπαίοι έχουν επιλογές και πρέπει να τις ενεργοποιήσουν απέναντι στον Τραμπ… Αναφορικά με τον ανατολικό μας γείτονα, είναι απαραίτητο να διατηρήσουμε διευρυμένη αποτροπή, ισχυρή άμυνα, ετοιμότητα, εσωτερική συνοχή, γιατί στο μυαλό του Ερντογάν δημιουργούνται πάντοτε επικίνδυνες σκέψεις. Ειδικά τώρα με τη νοοτροπία και την πρακτική του Τραμπ, που καταπατά τα διεθνή νομικά στηρίγματα.
Επιπλέον απαιτείται η ενεργός παρακολούθηση της πολιτικής της Αγκυρας από τη Συρία μέχρι τη Σομαλιλάνδη και τις ακτές της Λιβύης, πέραν των γνωστών προκλητικών θέσεων σχετικά με την ανατολική Μεσόγειο.
Τα στοιχήματα για την Ελλάδα
Η αμερικανική επιχείρηση στη Βενεζουέλα τον Ιανουάριο του 2026 δεν αποτελεί ένα απομονωμένο επεισόδιο. Εντάσσεται σε μια ιστορική επαναφορά της ισχύος των Ηνωμένων Πολιτειών στο δυτικό ημισφαίριο και σηματοδοτεί τη μετάβαση σε μια περίοδο ανοιχτής επαναχάραξης σφαιρών επιρροής. Η αποδόμηση του καθεστώτος Μαδούρο, έπειτα από σχεδόν μία δεκαετία κυρώσεων, πολιτικής απονομιμοποίησης και γεωοικονομικής πίεσης, στοχεύει πρωτίστως στη διάρρηξη της ρωσοκινεζικής παρουσίας στη Λατινική Αμερική και στην επανένταξη της Βενεζουέλας στη δυτική τροχιά.
Η εξέλιξη αυτή έχει άμεσες συνέπειες για την Ελλάδα. Πρώτον, στο ενεργειακό πεδίο. Η σταδιακή επιστροφή της Βενεζουέλας στις διεθνείς αγορές ενισχύει τη διαφοροποίηση πηγών τροφοδοσίας της Ευρώπης. Για την Ελλάδα, η οποία αναδεικνύεται σε κόμβο LNG, διύλισης και θαλάσσιων μεταφορών, ανοίγεται πεδίο αναβάθμισης της ενεργειακής διπλωματίας, της ναυτιλιακής παρουσίας και της συμμετοχής σε νέες αλυσίδες αξίας μεταξύ Αμερικής και Ευρώπης.
Δεύτερον, σε γεωπολιτικό επίπεδο. Η επιχείρηση επιβεβαιώνει ότι η εποχή της ήπιας διαχείρισης κρίσεων υποχωρεί και αντικαθίσταται από λογική σκληρής ισχύος. Οπως οι ΗΠΑ επαναχαράσσουν κόκκινες γραμμές στην Καραϊβική, έτσι ενισχύουν τη σημασία των περιφερειακών πυλώνων τους. Η Ελλάδα, ως κράτος πρώτης γραμμής στην ανατολική Μεσόγειο, δεν μπορεί να τοποθετείται μόνο ως σύμμαχος, αλλά οφείλει να λειτουργεί ως στρατηγικός κόμβος ασφάλειας, ενέργειας και θαλάσσιων διαδρόμων.
Τρίτον, σε επίπεδο στρατηγικής κουλτούρας. Η υπόθεση της Βενεζουέλας καταδεικνύει ότι οι μεγάλες δυνάμεις δεν περιορίζονται πλέον στη διαχείριση κρίσεων, αλλά επιδιώκουν δομική αναδιάταξη συσχετισμών. Αυτό επιβάλλει στην Αθήνα να επενδύσει σοβαρά στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και να μεταφράσει τις παγκόσμιες εξελίξεις σε εθνικό δόγμα ασφάλειας, ανθεκτικότητας και γεωοικονομικής τοποθέτησης. Συγκεκριμένα, η Ελλάδα οφείλει να κινηθεί σε τρεις άξονες πολιτικής. Πρώτον, συστηματική ενίσχυση της ενεργειακής και ναυτιλιακής διπλωματίας με τις ΗΠΑ και επιλεγμένα κράτη της Λατινικής Αμερικής. Δεύτερον, περαιτέρω αναβάθμιση του ρόλου της ως πυλώνα σταθερότητας και επιχειρησιακής υποστήριξης στην ανατολική Μεσόγειο. Τρίτον, θεσμική ενίσχυση των μηχανισμών στρατηγικής ανάλυσης και πρόβλεψης, ώστε η χώρα να λειτουργεί προληπτικά και όχι αντιδραστικά.
Η Βενεζουέλα δεν είναι μακρινή υπόθεση. Είναι ένδειξη ότι η γεωπολιτική επιστρέφει στη σκληρή της μορφή. Και σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα καλείται να επιλέξει αν θα παρακολουθεί τις εξελίξεις ή αν θα τις διαμορφώνει.
Ο Τραμπ και το τέλος της διπλωματικής γλώσσας
Η σύλληψη του Προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο εισάγει μια διαφορετική πολιτική πρακτική και φρασεολογία της Αμερικής από αυτήν που ίσχυε ως την ανάληψη της εξουσίας από τον Τραμπ. Αυτή έχει δύο σκέλη.
Το πρώτο είναι σε επίπεδο γεωπολιτικής συμπεριφοράς. Μιλάμε για ξεκαθάρισμα ζωνών επιρροής. Η Αμερική δηλώνει απεριόριστα ότι Λατινική Αμερική, Καναδάς, Γροιλανδία κ.λπ. είναι η «γειτονιά» της. Της ανήκουν. Και γι’ αυτό κάνει κουμάντο σε αυτήν, είναι το αφεντικό της.
Και το δεύτερο είναι ο τρόπος που το εκφράζει αυτό. Δίχως πλέον διπλωματική γλώσσα, δίχως έμμεσο τρόπο, όπως συνηθιζόταν έως τώρα, αλλά με μια γλώσσα άμεση, μετωπική, αντιδιπλωματική, «τσαμπουκαλίδικη». «Είμαι το αφεντικό», μας λέει και σε αυτό το πλαίσιο «θέλω αυτό ή το άλλο», αδιαφορώντας για τις διεθνείς συμβάσεις και αναθεωρώντας τες στην πράξη. Χτυπά όπου νομίζει ότι είναι το συμφέρον της, απειλεί και συλλαμβάνει Προέδρους χωρών με το «έτσι θέλω» μιλώντας αγενώς.
Ταυτόχρονα όμως γεννιέται ανάλογη συμπεριφορά στους άλλους παγκόσμιους «τσαμπουκάδες». Ο Πούτιν αναλαμβάνει ως αφεντικό στην περιοχή του Καυκάσου, ο Σι Τζινπίνγκ αναλαμβάνει τη νότια Ασία και η τριανδρία (Γαλλία, Γερμανία, Αγγλία) την Ευρώπη.
Γεννιούνται έτσι νέες αυτοκρατορίες. Παράλληλα όμως αυτές οι νέες αυτοκρατορίες επιχειρούν όπου μπορούν ανά τον κόσμο. Η Κίνα στην Ταϊβάν, η Ρωσία στην Ουκρανία με ενδεχόμενο επέμβασης στη Μολδαβία, η Ευρώπη στην Ουκρανία. Ταυτόχρονα σε χώρες, όπως η Βενεζουέλα ή οι αφρικανικές, η αντιπαλότητα συνεχίζεται. Η επέμβαση Τραμπ στη Βενεζουέλα ήταν για να εμποδίσει την απειλητική διείσδυση της Κίνας και της Ρωσίας στη συγκεκριμένη περιοχή. «Η Λατινική Αμερική μου ανήκει», μας λέει κυνικά και είναι έτοιμος να χτυπήσει αλλού π.χ. στο Ιράν, στη Μέση Ανατολή ή και στην Αφρική αν χρειαστεί. Μια νέα άτυπη Γιάλτα εξελίσσεται μπροστά μας ανάμεσα στα νέα αφεντικά.
Το καθένα από αυτά τα αφεντικά θέλει να έχει τον απόλυτο έλεγχο στην περιοχή του. Πρακτικά αυτό σημαίνει λιγότερες δημοκρατικές ευαισθησίες, ελεγχόμενη οικονομία, αναθεώρηση διεθνών συμβάσεων, άρνηση Διεθνούς Δικαίου και επικράτηση του δικαίου του ισχυρού. Ή, να το διατυπώσω αλλιώς, όλα πλέον υπόκεινται στον νόμο της ισχύος. Επίσης η λογική αυτή του Τραμπ αφήνει υπόνοιες ότι στις επερχόμενες εκλογές ευρωπαϊκών χωρών όπως π.χ. η Γαλλία ή η Γερμανία, ο Αμερικανός Πρόεδρος με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, αλλά σίγουρα καθόλου διπλωματικά, θα επέμβει και θα υποδείξει τους νέους κυβερνώντες παρακάμπτοντας τις θελήσεις των πολιτών.
Μια τέτοια στάση δεν μπορεί να μην προκαλέσει αντιδράσεις. Αντιθέτως, είναι βέβαιο ότι θα ξεσηκώσει τον κόσμο και θα γεννήσει μια νέα μορφή αντίστασης, κάτι μεταξύ «κίτρινων γιλέκων» και ανεξέλεγκτων εξεγέρσεων. Γιατί ο Τραμπ δεν ενδιαφέρεται για τη δημοκρατία. Τον παραγωγικό πλούτο χωρών θέλει να πάρει για την οικονομική του ατμομηχανή.
Το παλαιό δόγμα έγινε σύμβολο!
Δύο αιώνες μετά, η σκιά του Τζέιμς Μονρόε επιστρέφει όχι ως ιστορική αναφορά, αλλά ως οργανωτικό πλαίσιο δράσης για την πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ
Στο Οβάλ Γραφείο, το πορτρέτο του Τζέιμς Μονρόε δεν λειτουργεί πλέον απλώς ως ιστορική υπενθύμιση. Για τον Ντόναλντ Τραμπ, 47ο Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, έχει μετατραπεί σε πολιτικό σύμβολο και σε ιδεολογικό υπόβαθρο μιας στρατηγικής που φιλοδοξεί να επανακαθορίσει τον ρόλο και τα όρια της αμερικανικής ισχύος. Δύο αιώνες μετά τη διατύπωση του Δόγματος Μονρόε, η βασική του αρχή -ότι το δυτικό ημισφαίριο αποτελεί ζώνη ζωτικών αμερικανικών συμφερόντωνεπιστρέφει όχι ως ιστορική αναφορά, αλλά ως οργανωτικό πλαίσιο πολιτικής δράσης.
Δεν είναι η πρώτη φορά που η κυβέρνηση Τραμπ επικαλείται το δόγμα που διατυπώθηκε το 1823 για να ορίσει τη δική της ατζέντα στην εξωτερική πολιτική. Σε μήνυμά του στις 2 Δεκεμβρίου, ο Αμερικανός Πρόεδρος τίμησε την επέτειο της παρουσίασης της «τολμηρής πολιτικής» του Μονρόε και δήλωσε ότι η κυβέρνησή του «επαναβεβαιώνει με υπερηφάνεια αυτή τη δέσμευση υπό ένα νέο “συμπλήρωμα Τραμπ” στο Δόγμα Μονρόε». Λίγες ημέρες αργότερα, η Ουάσιγκτον δημοσίευσε μια αμφιλεγόμενη εθνική στρατηγική ασφάλειας, στην οποία το λεγόμενο «συμπλήρωμα Τραμπ» παρουσιάζεται ως ο άξονας της προγραμματισμένης προσέγγισης των ΗΠΑ στο δυτικό ημισφαίριο.
Ασάφεια
Η επαναφορά αυτή συνοδεύεται από σκόπιμη στρατηγική ασάφεια. Εναν χρόνο μετά την έναρξη της δεύτερης θητείας Τραμπ, σύμμαχοι και αντίπαλοι δυσκολεύονται να αποκωδικοποιήσουν αν η Ουάσιγκτον επιδιώκει περιορισμό της παγκόσμιας εμπλοκής της ή, αντίθετα, μια πιο άμεση και ωμή άσκηση ισχύος. Σύμφωνα με αναλυτές διεθνών σχέσεων, η αβεβαιότητα αυτή δεν αποτελεί παρενέργεια αλλά εργαλείο. Η απουσία σαφών κόκκινων γραμμών επιτρέπει στον Λευκό Οίκο να κινείται χωρίς προκαθορισμένα όρια και να προσαρμόζει την πίεση ανάλογα με τις περιστάσεις.
Στην προεκλογική εκστρατεία και κατά την πρώτη του θητεία, ο Τραμπ αναβίωσε το σύνθημα «America First», το οποίο είχε χρησιμοποιηθεί ιστορικά για την προώθηση απομονωτικών πολιτικών, υποστηρίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες όφειλαν να δώσουν προτεραιότητα στις εγχώριες ανάγκες έναντι των υπερπόντιων συγκρούσεων. Ωστόσο, στη δεύτερη θητεία του, η στάση αυτή έχει μεταβληθεί αισθητά. Η κυβέρνηση υιοθετεί πλέον μια πιο παρεμβατική προσέγγιση, εντάσσοντας ρητά την εξωτερική πολιτική στο πλαίσιο του Δόγματος Μονρόε και επαναφέροντας την έννοια των σφαιρών επιρροής στο επίκεντρο της στρατηγικής της.
Γραμμές ισχύος
Σύμφωνα με τον ιστορικό και αναλυτή, Γουόλτερ Ράσελ Μιντ, η πολιτική Τραμπ δεν μπορεί να αναλυθεί αποσπασματικά. Οι κινήσεις της Ουάσιγκτον δεν αφορούν μεμονωμένες χώρες, αλλά εντάσσονται σε μια ευρύτερη προσπάθεια χάραξης καθαρών γραμμών ισχύος. Το δυτικό ημισφαίριο αντιμετωπίζεται ως ενιαίος χώρος ασφάλειας, όπου αποσταθεροποιητικά καθεστώτα, μεταναστευτικές ροές, οργανωμένο έγκλημα και η παρουσία ανταγωνιστικών δυνάμεων συνδέονται σε ένα ενιαίο γεωπολιτικό πρόβλημα. Στη λογική αυτή, η ανοχή σε έναν «αδύναμο κρίκο» δεν θεωρείται τοπικό ζήτημα, αλλά απειλή για ολόκληρη την αρχιτεκτονική ισχύος. Αυτό εξηγεί γιατί η Βενεζουέλα, η Κούβα, η Κολομβία και το Μεξικό αντιμετωπίζονται ως μέρη της ίδιας εξίσωσης. Ο Τζον Μπόλτον, πρώην σύμβουλος εθνικής ασφάλειας, έχει περιγράψει αυτή τη λογική ως «ολιστική προσέγγιση ασφάλειας», υποστηρίζοντας ότι η ανοχή σε ένα εχθρικό ή ανεξέλεγκτο καθεστώς δημιουργεί προηγούμενο που υπονομεύει συνολικά την αμερικανική επιρροή στο ημισφαίριο.
Η Βενεζουέλα κατέχει κεντρική θέση σε αυτή τη στρατηγική όχι μόνο λόγω της πολιτικής και οικονομικής της κατάρρευσης, αλλά και εξαιτίας των τεράστιων πετρελαϊκών της αποθεμάτων. Το αμερικανικό ενδιαφέρον φαίνεται να μετατοπίζεται από την παραδοσιακή αντι-ναρκωτική ατζέντα προς τον έλεγχο της ενεργειακής βιομηχανίας. Η επιλογή αυτή εξυπηρετεί έναν διπλό στόχο: αφενός στέλνει μήνυμα προς ανταγωνιστικές δυνάμεις ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμες να παρεμβαίνουν στις παγκόσμιες ενεργειακές ροές, αφετέρου εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια περιορισμού των παράλληλων δικτύων εμπορίου που αναπτύχθηκαν εκτός δυτικών πλαισίων. Παράλληλα, η εξωτερική πολιτική του Τραμπ παρουσιάζεται ως άμεση προέκταση της εσωτερικής του ατζέντας. Οι παρεμβάσεις στο εξωτερικό συνδέονται με τη ρητορική για την καταπολέμηση της παράτυπης μετανάστευσης, των καρτέλ και της ανασφάλειας στα σύνορα. Η ισχύς στο εξωτερικό μεταφράζεται σε υπόσχεση τάξης στο εσωτερικό, στοιχείο κομβικό για τη σχέση του Προέδρου με την πολιτική του βάση. Ανάλογη λογική διακρίνεται και στην περίπτωση της Γροιλανδίας. Οι παλαιότερες αναφορές στην προσάρτησή της δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως ιδιορρυθμία, αλλά ως ένδειξη μιας αντίληψης που προσεγγίζει την ισχύ με όρους κυριαρχίας. Η στρατηγική της αξία ως κόμβου ελέγχου του Ατλαντικού, σημείου έγκαιρης προειδοποίησης και πύλης προς τον αρκτικό χώρο έχει αναβαθμίσει το ζήτημα σε σοβαρό γεωπολιτικό διακύβευμα.
«Αυτοκρατορία»
Η πολιτική επιστήμονας Ναταλί Τοτσί έχει περιγράψει αυτή τη στάση ως αποδοχή μιας «αυτοκρατορικής» λογικής διεθνών σχέσεων, όπου οι σφαίρες επιρροής καθίστανται αποδεκτή κανονικότητα και η ισχύς προηγείται των κανόνων. Η διάσταση της υστεροφημίας είναι εμφανής: οι κινήσεις αυτές διαβάζονται ως προσπάθεια χάραξης ιστορικού αποτυπώματος. Συνολικά, η σύγχρονη επαναφορά του Δόγματος Μονρόε δεν αφορά απλώς τη διαχείριση κρίσεων, αλλά τη διαμόρφωση μιας νέας αρχιτεκτονικής ισχύος, στην οποία ενέργεια, γεωγραφία και πολιτική φιλοδοξία συνδέονται σε ένα ενιαίο σχέδιο. Πρόκειται για μια στρατηγική που ενδέχεται να καθορίσει όχι μόνο την παγκόσμια τάξη, αλλά και την ιστορική αποτίμηση της προεδρίας Τραμπ. Ωστόσο, ακόμη και μέσα στο στρατόπεδο των Ρεπουμπλικανών νομοθετών αμφισβητείται η συνοχή αυτής της στρατηγικής, υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχει πραγματικά ένα ενιαίο «Δόγμα Τραμπ», αλλά μια σειρά αποφάσεων που εξυπηρετούν τον Αμερικανό Πρόεδρο τη δεδομένη στιγμή. Το αν αυτή η προσέγγιση θα καταγραφεί ως ρεαλιστική επαναφορά της ισχύος ή ως επικίνδυνη αποδόμηση της διεθνούς τάξης θα κριθεί, τελικά, όχι από τις διακηρύξεις αλλά από τις συνέπειες.
Αβεβαιότητα και αναταραχή
Ο φόβος πραξικοπήματος, οι σχέσεις της Βενεζουέλας με τις ΗΠΑ και το «παιχνίδι» για την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων της χώρας
Στο εσωτερικό της Βενεζουέλας επικρατεί μεγάλη αβεβαιότητα για την επόμενη ημέρα. Με τον Νικολάς Μαδούρο έγκλειστο στις αμερικανικές φυλακές, την επικεφαλής της αντιπολίτευσης Μαρία Κορίνα Ματσάδο να κρύβεται (πιθανώς) εκτός χώρας και τη μεταβατική Πρόεδρο Ντέλσι Ροντρίγκεζ να προσπαθεί να τηρήσει μια επίφαση νομιμότητας, ο κίνδυνος ενός πραξικοπήματος βρίσκεται στη σκέψη όλων. Η δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ πως οι ΗΠΑ θα διαχειρίζονται το πετρέλαιο της Βενεζουέλας «για χρόνια» έχει προκαλέσει τον φόβο όχι μόνο μιας ευρύτερης στρατιωτικής επέμβασης, αλλά και της διαμόρφωσης μιας κατάστασης κατά την οποία η Ουάσιγκτον θα εκμεταλλεύεται τους πλούσιους φυσικούς πόρους της χώρας και οι πολίτες της θα ζουν εξαθλιωμένοι.
«Κηλίδα»
Η Ροντρίγκεζ έκανε λόγο για «κηλίδα» στις σχέσεις των ΗΠΑ με τη Βενεζουέλα, μετά τη στρατιωτική επέμβαση στο Καράκας και τη σύλληψη του Μαδούρο. Ωστόσο, προσέθεσε πως δεν είναι «ούτε ασυνήθιστο ούτε παράτυπο να υπάρχει εμπορική συνεργασία με τις ΗΠΑ», τονίζοντας ότι η Βενεζουέλα είναι «ανοιχτή σε ενεργειακές σχέσεις από τις οποίες θα ωφελούνται όλα τα μέρη». Η μεταβατική Πρόεδρος της χώρας απηύθυνε παράλληλα ανοιχτή πρόσκληση σε κάθε κράτος που επιθυμεί να συνεργαστεί με το Καράκας, γνωρίζοντας τη δεινή οικονομική κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει. «Τείνουμε το χέρι σε όλες τις χώρες του κόσμου για να έχουμε σχέσεις, οικονομική, εμπορική και ενεργειακή συνεργασία», δήλωσε χαρακτηριστικά η Ροντρίγκεζ.
Από την πλευρά της, η Ματσάδο βρίσκεται σε έναν πυρετό επαφών και διεργασιών με την ελπίδα να καταφέρει να ανέλθει στην εξουσία. Εντός της προσεχούς εβδομάδας αναμένεται να έχει συνάντηση με τον Αμερικανό Πρόεδρο, Ντ. Τραμπ, με αποκλειστικό αντικείμενο συζήτησης τη διακυβέρνηση της Βενεζουέλας. Δεν αποκλείεται, μάλιστα, να δώσει στον Πρόεδρο των ΗΠΑ το Νόμπελ Ειρήνης που της απονεμήθηκε πριν από μερικούς μήνες, το οποίο ο Τραμπ εποφθαλμιά εδώ και καιρό και απογοητεύτηκε πολύ που δεν το έλαβε. Ισως με αυτόν τον τρόπο καμφθούν οι αμφιβολίες που έχει για την ικανότητα της Ματσάδο να κυβερνήσει, αφού μόλις την προηγούμενη εβδομάδα είχε δηλώσει για εκείνη πως «δεν έχει ούτε την υποστήριξη, ούτε τον σεβασμό του λαού». Σε συνέντευξή της στο Fox News, ωστόσο, η Ματσάδο χαρακτήρισε την παρέμβαση της Ουάσιγκτον «τεράστιο βήμα για την ανθρωπότητα, την ελευθερία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια».
Ανησυχίες
Η πρώτη χώρα στον κόσμο σε πετρελαϊκά αποθέματα κινείται σε θολά νερά. Μία από τις μεγαλύτερες ανησυχίες των πολιτών της σε αυτή τη φάση είναι η ανεξέλεγκτη έξαρση της βίας. Αφενός κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τις κινήσεις των οπαδών του Μαδούρο ή του στρατού που συνεχίζει να δηλώνει πίστη στον συλληφθέντα Πρόεδρο, αφετέρου ο Τραμπ έχει εξαγγείλει ευρείας κλίμακας επιχειρήσεις εναντίον των καρτέλ ναρκωτικών. Συγκεκριμένα, ο Αμερικανός Πρόεδρος προανήγγειλε χερσαίες επιθέσεις εναντίον των καρτέλ, βάζοντας στο κάδρο ακόμα και το Μεξικό.
Η Γροιλανδία και τα σενάρια αστάθειας
Η επιμονή των ΗΠΑ να προσαρτήσουν το μεγαλύτερο νησί του κόσμου, η ένταση στις σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ενωση και η δοκιμασία στο εσωτερικό της Ατλαντικής Συμμαχίας
Η Γροιλανδία αναδεικνύεται σήμερα ως το πιο επικίνδυνο τεστ για την Ευρώπη. Τι μπορεί να κάνει η Ευρωπαϊκή Ενωση όταν η χώρα που θεωρούσε «τελική εγγύηση» της ασφάλειάς της αρχίζει να μιλά ως δύναμη που διεκδικεί ευρωπαϊκά εδάφη; Η επιθετική ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ για «απόκτηση» της Γροιλανδίας -με το ενδεχόμενο χρήσης στρατιωτικής ισχύος να αιωρείται δεν είναι απλώς διπλωματικό επεισόδιο, αλλά η σκηνή που η Ε.Ε. βλέπει τον μεγαλύτερο εφιάλτη της να παίρνει μορφή, καθώς η διατλαντική σχέση μετατρέπεται από ασπίδα σε πηγή αστάθειας, ενδεχομένως και σύγκρουσης.
Η αναστάτωση δεν αφορά μόνο τη Δανία, αλλά όλη την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική. Το ΝΑΤΟ είναι χτισμένο πάνω σε μια κεντρική ιδέα σχεδόν «ιερή» για τη Δύση: οι σύμμαχοι δεν απειλούν συμμάχους. Και όμως, κάτι που πριν από λίγους μήνες θα έμοιαζε απλώς με σενάριο επιστημονικής φαντασίας, σήμερα είναι το κυρίαρχο σενάριο. Μια κρίση στην οποία ένα μέλος του ΝΑΤΟ -και μάλιστα οι ΗΠΑ- θα μπορούσε να στραφεί εναντίον άλλου μέλους. Αυτό ακριβώς εξηγεί και το ξαφνικό ευρωπαϊκό ξύπνημα. Πρωτεύουσες που μέχρι χθες υποβάθμιζαν τις δηλώσεις του Τραμπ ως «επικοινωνιακό θόρυβο», αρχίζουν να τις διαβάζουν ως πολιτική πρόθεση και να ψάχνουν λύση πριν η πρόθεση γίνει γεγονός.
Το σχέδιο
Το ευρωπαϊκό σχέδιο που διαμορφώνεται αποσκοπεί βασικά να κερδηθεί χρόνος. Χρόνος για να μην εκραγεί η κρίση, για να μη διαλυθεί το κλίμα στο ΝΑΤΟ, για να μη χαθεί η αμερικανική εμπλοκή στην Ουκρανία, που εξακολουθεί να είναι ζωτική για πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Και αυτό κάνει την εξίσωση να μοιάζει με προσπάθεια τετραγωνισμού του κύκλου. Να κρατηθούν οι ΗΠΑ «δεμένες» στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, ενώ ταυτόχρονα να αποτραπούν από μια κίνηση που θα ακύρωνε τον ίδιο τον κανόνα της Συμμαχίας.
Σύμφωνα με σενάρια που καταγράφονται στον ευρωπαϊκό Τύπο και στο Politico, η πρώτη ευρωπαϊκή γραμμή άμυνας είναι να «απονευρώσει» το βασικό επιχείρημα του Τραμπ ότι η Γροιλανδία είναι κενό ασφάλειας, εκτεθειμένο στη ρωσική και στην κινεζική επιρροή, και ότι η Δανία -άρα και η Ευρώπη- δεν κάνει αρκετά. Μέσα στο κλίμα αυτό, το ΝΑΤΟ συζητά το ενδεχόμενο πιο έντονης παρουσίας στην Αρκτική: περισσότερη επιτήρηση, περισσότερες ασκήσεις, μεταφορά δυνατοτήτων στην περιοχή. Είναι μια προσπάθεια να αποτελέσει μια «νίκη» του Τραμπ χωρίς να του δοθεί η Γροιλανδία. Ετσι, ο Αμερικανός Πρόεδρος μπορεί να πει στο κοινό του ότι «ανάγκασε» την Ευρώπη να σοβαρευτεί, άρα δεν χρειάζεται να «αγοράσει» ή να «πάρει» τίποτα.
Η δεύτερη γραμμή είναι το χρήμα – όχι ως δωροδοκία, αλλά ως αντίβαρο στον αμερικανικό πειρασμό. Η Ουάσιγκτον φλερτάρει ανοιχτά με το ρεύμα ανεξαρτησίας στη Γροιλανδία, υπονοώντας ότι μια «ελεύθερη Γροιλανδία» θα μπορούσε να ενταχθεί σε αμερικανική συμφωνία και να «κολυμπήσει» σε επενδύσεις. Σε αυτό το σημείο η Ε.Ε. και η Δανία προσπαθούν να στήσουν ένα αντι-αφήγημα: η Γροιλανδία μπορεί να έχει καλύτερους όρους μέσα στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, με χρήματα για υποδομές, κοινωνική προστασία και ανάπτυξη. Στα χαρτιά αυτό αποτυπώνεται και σε σχέδια της Κομισιόν για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση μετά το 2028, με στόχο να ενισχυθεί η αντοχή της τοπικής οικονομίας και να αναπτυχθεί η δυνατότητα αξιοποίησης ορυκτών πόρων.
Η τρίτη γραμμή είναι το «σκληρό» εργαλείο: οικονομική αποτροπή. Στις Βρυξέλλες υπάρχει το AntiCoercion Instrument, το ευρωπαϊκό «μπαζούκα» που σχεδιάστηκε για να απαντά σε οικονομικό εξαναγκασμό. Το παράδοξο -όπως και κατά την κρίση με τους δασμούς- είναι ότι η Ε.Ε. καλείται να σκεφτεί ένα εργαλείο που στο μυαλό πολλών ήταν αρχικά για αντιπάλους όπως η Κίνα απέναντι στις ΗΠΑ. Θεωρητικά, η Ευρώπη έχει βάρος: τεράστιες ροές εμπορίου, τομείς στους οποίους η αγορά της είναι κρίσιμη, και την ικανότητα να δημιουργήσει πολιτικό κόστος. Πρακτικά, όμως, το ερώτημα είναι αν θα τολμήσει. Οπως εκτιμούν πηγές στις Βρυξέλλες, η ευρωπαϊκή φήμη τα τελευταία χρόνια είναι πως συχνά απειλεί, αλλά σπάνια κλιμακώνει απέναντι στην Ουάσιγκτον όταν οι στρατηγικές εξαρτήσεις πιέζουν.
Παρουσία
Υπάρχει και ένα τέταρτο, πιο ακραίο σενάριο: «μπότες στο έδαφος». Οχι για να πολεμήσουν τις ΗΠΑ, αλλά για να δημιουργηθεί ένα αποτρεπτικό τείχος, μια ευρωπαϊκή παρουσία στη Γροιλανδία (αν τη ζητήσει η Δανία), που θα έκανε μια αμερικανική κίνηση πολιτικά ακριβή επειδή θα έπρεπε να παραμερίσει, δημόσια και ωμά, Ευρωπαίους συμμάχους. Ομως αυτό είναι το πιο επικίνδυνο παιχνίδι, με πολύ πιθανό το ενδεχόμενο ατυχήματος και ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης, καταδεικνύοντας παράλληλα και πόσο «αχαρτογράφητα» είναι τα ύδατα στα οποία μπαίνει το ΝΑΤΟ.
Η Ευρώπη δεν φοβάται μόνο ότι ο Τραμπ μπορεί να πιέσει για τη Γροιλανδία, αλλά ανησυχεί για το τι θα σημαίνει αυτό για τον ίδιο τον ορισμό της Δύσης. Αν η εδαφική ακεραιότητα ενός ευρωπαϊκού κράτους μπαίνει σε διαπραγμάτευση επειδή το ζητά ο ισχυρότερος σύμμαχος, τότε ολόκληρη η «κανονιστική» Ευρώπη -των κανόνων, του Διεθνούς Δικαίου, της πολυμέρειας- είναι σαν να ακυρώνεται και μάλιστα παταγωδώς. Το έδειξε ήδη η αμήχανη ευρωπαϊκή στάση απέναντι στην αμερικανική επιχείρηση στη Βενεζουέλα. Σκληρές δηλώσεις στην αρχή, αλλά προσεκτική αποφυγή ανοιχτής σύγκρουσης με την Ουάσιγκτον. Αυτό είναι και το μεγαλύτερο ευρωπαϊκό δίλημμα στις αρχές του 2026. Να μη σπάσει η Ατλαντική Συμμαχία, αλλά να μη γίνει και κανονικότητα η απειλή μέσα σε αυτήν. Να μη χαθεί η αμερικανική ομπρέλα στην Ουκρανία, αλλά να μην πληρωθεί ως αντίτιμο η αποδοχή ενός κόσμου στον οποίο «οι μεγάλοι παίρνουν ό,τι θέλουν». Γι’ αυτό η ευρωπαϊκή τακτική μοιάζει με άμυνα φθοράς. Ενίσχυση του ΝΑΤΟ στην Αρκτική για να αφαιρεθεί το πρόσχημα, περισσότερα ευρωπαϊκά χρήματα για να αφαιρεθεί ο πειρασμός και ένα υπόγειο μήνυμα ότι υπάρχουν εργαλεία κόστους αν ο εξαναγκασμός γίνει πραγματικός. Το αν θα πετύχει θα κριθεί από κάτι βαθιά πολιτικό. Αν οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες μπορούν να σταθούν ενωμένες και πειστικές, χωρίς να καταρρεύσουν κάτω από τις εξαρτήσεις τους. Διότι η Γροιλανδία, πέρα από ορυκτά και πάγους, είναι το πρώτο μεγάλο τεστ της νέας εποχής Τραμπ. Μια εποχή στην οποία η Ευρώπη δεν καλείται να διαχειριστεί απλώς ρήξεις με αντιπάλους, αλλά να επιβιώσει μέσα σε μια Συμμαχία που δεν υπακούει πια στους παλιούς κανόνες.
Χάος στο Ιράν!
Δεκάδες οι νεκροί στις διαδηλώσεις που συγκλονίζουν τη χώρα. Τις ΗΠΑ κατηγόρησε με διάγγελμά του ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ
Σε ωρολογιακή βόμβα μετατρέπεται για ακόμα μία φορά το Ιράν. Ο ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης της χώρας, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, απευθύνθηκε με διάγγελμά του στους δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές που ζητούν την ανατροπή του καθεστώτος και επέρριψε ευθύνες στις ΗΠΑ λέγοντας: «Υπάρχουν ορισμένοι διαδηλωτές που θέλουν να ευχαριστήσουν τον Τραμπ. Η Ισλαμική Δημοκρατία δεν θα ανεχθεί μισθοφόρους ξένων δυνάμεων». Εν μέσω πολύνεκρων αντικυβερνητικών διαδηλώσεων και χιλιάδων συλλήψεων, η εικόνα του αρραγούς μετώπου που θέλει να παρουσιάζει η Τεχεράνη καταρρέει. Οι διαδηλώσεις γίνονται μαζικές, οι πληροφορίες είναι συγκεχυμένες και η αίσθηση παραπέμπει σε κατάσταση δύσκολα ελεγχόμενη. Ακούγονται και συνθήματα για επιστροφή του Ρεζά Παχλαβί, γιου του σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλεβί, ο οποίος ανετράπη από την ισλαμική επανάσταση του 1979.
Οι διαδηλώσεις έχουν εξαπλωθεί πλέον σε δεκάδες πόλεις, κυρίως στο δυτικό Ιράν, όμως η αρχή έγινε από την Τεχεράνη. Οι έμποροι της πρωτεύουσας έκλεισαν τα μαγαζιά τους σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την οικονομική πολιτική της κυβέρνησης που έχει οδηγήσει σε εκτόξευση του πληθωρισμού. Η ακρίβεια έχει φτάσει σε σημείο που ακόμα και τα βασικά είδη να είναι πλέον απλησίαστα για τη μέση ιρανική οικογένεια. Οι κυρώσεις της Δύσης εις βάρος της Τεχεράνης λειτουργούν επιβαρυντικά για την οικονομική κρίση που μαστίζει τη χώρα και οι πολίτες έχουν απηυδήσει εξαιτίας της διεθνούς απομόνωσης του Ιράν, που δεν τους επιτρέπει να βελτιώσουν το βιοτικό τους επίπεδο, να εργαστούν με αξιοπρεπείς συνθήκες και να συντηρήσουν τις οικογένειές τους.
Απειλές
Παρακολουθώντας την κατάσταση που εκτυλίσσεται στη χώρα, ο Ντόναλντ Τραμπ απηύθυνε αυστηρή προειδοποίηση προς την Τεχεράνη: «Το Ιράν θα υποστεί σκληρό πλήγμα, αν σκοτωθούν και άλλοι διαδηλωτές». Μιλώντας σε δημοσιογράφους μέσα στο προεδρικό αεροσκάφος, ο Αμερικανός Πρόεδρος σημείωσε: «Το παρακολουθούμε πολύ στενά. Αν αρχίσουν να σκοτώνουν κόσμο, όπως έκαναν στο παρελθόν, νομίζω θα χτυπηθούν πολύ σκληρά από τις ΗΠΑ». Αμέσως μετά το χτύπημα της Ουάσιγκτον στη Βενεζουέλα, ο Τραμπ επανήλθε στις απειλητικές δηλώσεις εναντίον του ιρανικού καθεστώτος, τοποθετώντας την Τεχεράνη στο ίδιο κάδρο πιθανών στόχων των ΗΠΑ μαζί με την Κολομβία, την Κούβα, τη Γροιλανδία και το Μεξικό.Αν και στην περίπτωση της Γροιλανδίας οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν και άλλη γλώσσα πλην της… πολεμικής διαλέκτου. «Οι ΗΠΑ θέλουν να αγοράσουν τη Γροιλανδία και οι πρόσφατες αναφορές δεν πρέπει να ερμηνεύονται ως προαναγγελία στρατιωτικής επιχείρησης», είναι η «εξήγηση» που αποδίδεται στον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο (κεκλεισμένων των θυρών) σύμφωνα με την εφημερίδα «Wall Street Journal». Δεν διευκρινίζεται από ποιον να την αγοράσουν, στον βαθμό που η Γροιλανδία αποτελεί μέρος του Βασιλείου της Δανίας.
Το καθεστώς του Αλί Χαμενεΐ έχει θορυβηθεί από τις εξελίξεις στη Βενεζουέλα, καθώς δεν υπήρχε μόνο στενή οικονομική συνεργασία με την κυβέρνηση τουΝικολάς Μαδούρο, αλλά και κοινό μέτωπο εναντίον των ΗΠΑ.
Ο αρχηγός του ιρανικού στρατού, στρατηγός Αμίρ Χαταμί, δήλωσε πως το Ιράν «θεωρεί απειλή την κλιμάκωση της εχθρικής ρητορικής εναντίον του ιρανικού έθνους και δεν θα ανεχθεί αυτό να συνεχιστεί χωρίς να απαντήσει». Εμπειροι αναλυτές εκτιμούν πως η τρέχουσα επιθετική συμπεριφορά των ΗΠΑ έχει προκαλέσει τριγμούς στην Τεχεράνη, η οποία, βλέποντας πως βρίσκεται ρητά στο στόχαστρο του Τραμπ, θα απαντήσει. Η διαφορά με τις ΗΠΑ είναι πως το Ιράν δεν προτίθεται να χτυπήσει απευθείαςαμερικανικούς στόχους, αλλά κάποιον δορυφόρο της Ουάσιγκτον στην ευρύτερη περιοχή. Ή και αλλού. Σε αντίθεση με τη Βενεζουέλα, το Ιράν δεν πρόκειται να αφήσει αναπάντητη τυχόν αμερικανική πρόκληση, γεγονός που προκαλεί μεγάλη ανησυχία για τις εξελίξεις εντός και εκτός της χώρας. Οπως σημειώνουν διεθνείς αναλυτές, εάν υπάρξει αλλαγή καθεστώτος, αυτό θα συμβεί μόνο εκ των έσω (κατόπιν ενός γενικευμένου κινήματος) και όχι από ξένη επέμβαση, η οποία θα μπορούσε ακόμα και να ενώσει τους Ιρανούς έναντι του κοινού εχθρού.
Το Ισραήλ
Το Ισραήλ ήταν η πρώτη χώρα που έσπευσε να σχολιάσει και να παρέμβει στα τεκταινόμενα του Ιράν, αμέσως μόλις ξέσπασαν οι πρώτες διαδηλώσεις διαμαρτυρίας. Ο πρωθυπουργός της χώρας, Μπενιαμίν Νετανιάχου, εξέφρασε με δηλώσεις του την «αλληλεγγύη του στον αγώνα του ιρανικού λαού». Δεν παρέλειψε, επίσης, να υπογραμμίσει πως η κοινή θέση του Τελ Αβίβ και της Ουάσιγκτον απέναντι στο Ιράν «παραμένει αμετάβλητη: μηδέν ικανότητα εμπλουτισμού ουρανίου, απόσυρση κάθε γραμμαρίου εμπλουτισμένου ουρανίου εκτός του Ιράν και αυστηρή, συνεχής παρακολούθηση των πυρηνικών εγκαταστάσεων». Μιλώντας από το βήμα της Κνεσέτ, υπογράμμισε πως τόσο ο ίδιος όσο και ο Πρόεδρος των ΗΠΑ «δεν θα επιτρέψουν στο Ιράν να ανοικοδομήσει τη βιομηχανία βαλλιστικών πυραύλων του και σίγουρα δεν θα το αφήσουμε να ανανεώσει το πυρηνικό του πρόγραμμα».
Ο Ιρανός διπλωμάτης και εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαήλ Μπαγκαΐ, ήταν ο πρώτος που απάντησε στις δηλώσεις του Ισραηλινού πρωθυπουργού. «Το σιωνιστικό καθεστώς του Ισραήλ είναι αποφασισμένο να εκμεταλλευτεί κάθε ευκαιρία για να σπείρει τη διχόνοια και να υπονομεύσει την εθνική μας ενότητα. Πρέπει να παραμείνουμε σε εγρήγορση. Οι δηλώσεις του πρωθυπουργού του σιωνιστικού καθεστώτος και ορισμένων ριζοσπαστικών Αμερικανών αξιωματούχων δεν είναι τίποτα περισσότερο από υποκίνηση βίας», ανέφερε ο Ιρανός αξιωματούχος μιλώντας στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων.
