Mια υπόθεση διαφθοράς άνευ προηγουμένου στην Ουκρανία, που έχει ήδη πυροδοτήσει αλλαγές στα υψηλότερα κλιμάκια της εξουσίας και απειλεί την ίδια τη σταθερότητα της κυβέρνησης σε μια από τις πιο κρίσιμες στιγμές του πολέμου, κορυφώθηκε την Παρασκευή με την παραίτηση του ισχυρότερου συνεργάτη του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, του Αντρίι Γερμάκ, και σηματοδοτεί ένα βαθύ ρήγμα στην κορυφή κράτους.

Ο Γερμάκ, ο επικεφαλής του προεδρικού Γραφείου, στενός συνεργάτης και κορυφαίος διαπραγματευτής του Ζελένσκι, αποτέλεσε το υψηλότερο σε βαθμίδα πρόσωπο που «παρασύρεται» από την έρευνα για ένα εκτεταμένο σκάνδαλο δωροδοκιών.

Η αποχώρησή του Γερμάκ, ο οποίος είχε ηγηθεί της ουκρανικής ομάδας διαπραγματεύσεων σε συνομιλίες με αξιωματούχους της κυβέρνηση Τραμπ, δημιουργεί αβεβαιότητα για το μέλλον του τελευταίου γύρου διπλωματικών προσπαθειών των ΗΠΑ, της Ουκρανίας και ευρωπαϊκών χωρών για τον τερματισμό του πολέμου.

Το μήνυμα του Ζελένσκι

Ο Γερμάκ υπέβαλε την παραίτησή του εν μέσω ενός σκανδάλου υπεξαίρεσης ύψους 100 εκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο έχει ήδη οδηγήσει στην απομάκρυνση δύο υπουργών και έχει φτάσει στο σημείο να απειλεί ακόμη και την πτώση ολόκληρου του υπουργικού συμβουλίου του Ζελένσκι.

«Είμαι ευγνώμων στον Αντρίι, επειδή πάντα εκπροσωπούσε τη θέση της Ουκρανίας στη διαπραγματευτική διαδικασία ακριβώς όπως έπρεπε να εκπροσωπείται», δήλωσε ο Ζελένσκι σε βίντεο που δημοσίευσε στο Telegram, ανακοινώνοντας την αποχώρησή του.

Ο Ουκρανός Πρόεδρος επισήμανε ότι έκανε δεκτή την παραίτηση προκειμένου «να αποφευχθούν φήμες και εικασίες» σε σχέση με τον στενό του συνεργάτη.

Υπογραμμίζοντας τις εντάσεις γύρω από τη μακρόχρονη παραμονή του Γερμάκ στο πλευρό του, ο Ζελένσκι τόνισε ότι η Ρωσία περιμένει από την Ουκρανία να κάνει λάθη και να διαταράξει τις εύθραυστες ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις.

«Δεν έχουμε το δικαίωμα να υποχωρήσουμε ή να τσακωθούμε μεταξύ μας. Αν χάσουμε την ενότητά μας, κινδυνεύουμε να χάσουμε τα πάντα — εμάς τους ίδιους, την Ουκρανία, το μέλλον μας», ανέφερε ο Ζελένσκι.

«Πρέπει να ενωθούμε, πρέπει να κρατήσουμε. Δεν έχουμε άλλη επιλογή. Δεν θα έχουμε άλλη Ουκρανία. Για να διατηρήσουμε την εσωτερική μας δύναμη, δεν πρέπει να υπάρχει κανένας λόγος να αποσπαστούμε από οτιδήποτε άλλο πέρα από την άμυνα της Ουκρανίας», πρόσθεσε. «Δεν θέλω κανείς να αμφισβητεί την Ουκρανία – και γι’ αυτό υπάρχουν οι σημερινές αποφάσεις».

Το όνομα του Γερμάκ δεν εμφανίστηκε στη λίστα των αξιωματούχων που θα αποτελέσουν την ουκρανική αντιπροσωπεία για τον επόμενο γύρο διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ.

Ο Ζελένσκι ανακοίνωσε ότι η νέα αντιπροσωπεία θα ηγείται από κοινού από τον αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων, Αντρίι Γκνάτοφ, τον υπουργό Εξωτερικών, Αντρίι Σιμπίχα, και τον επικεφαλής του συμβουλίου ασφαλείας, Ρουστέμ Ουμέροφ.

Οι διαπραγματεύσεις, όπως είπε, θα πραγματοποιηθούν «σύντομα».

Οι Βρυξέλλες παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις

Ο βουλευτής του κυβερνώντος κόμματος του Ζελένσκι, Μικίτα Πορτουράεφ, ο οποίος την προηγούμενη εβδομάδα είχε ζητήσει την παραίτηση Γερμάκ και τον σχηματισμό κυβέρνησης εθνικής συνεργασίας, δήλωσε ότι η επιχείρηση κατά της διαφθοράς βάθυνε την πολιτική κρίση στην Ουκρανία.

Ο Γερμάκ «είχε σίγουρα πολιτική ευθύνη», είπε ο Πορτουράεφ στο Associated Press. «Φυσικά και έπρεπε να φύγει».

Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο Γκιγιόμ Μερσιέ, δήλωσε στο ουκρανικό Radio Svoboda ότι οι Βρυξέλλες παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις και ότι οι έρευνες δείχνουν πως οι υπηρεσίες κατά της διαφθοράς της Ουκρανίας λειτουργούν.

Υπογράμμισε ότι η καταπολέμηση της διαφθοράς αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ενταξιακή πορεία της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κάτι που επιβεβαίωσε και ο επίτροπος Δικαιοσύνης, Μάικλ ΜακΓκραθ.

Όπως εξήγησε στο Politico, η διαδικασία μεταρρυθμίσεων στην Ουκρανία είναι «ένα ταξίδι», αλλά πιστεύει ότι το Κίεβο κάνει «τις καλύτερες δυνατές προσπάθειες» για να καταπολεμήσει τη διαφθορά και πρόσθεσε ότι βρίσκεται σε τακτική επικοινωνία με τις αρχές σχετικά με τις εξελίξεις.

Σκάνδαλο

Ο 54χρονος Γερμάκ είναι ο υψηλότερου επιπέδου αξιωματούχος που χάνει τη θέση του από τον απόηχο της 15μηνης έρευνας με την κωδική ονομασία «Επιχείρηση Μίδας», την οποία αποκάλυψαν οι κορυφαίες υπηρεσίες κατά της διαφθοράς στην Ουκρανία, σημειώνοντας ότι η έρευνα περιλαμβάνει 1.000 ώρες υποκλοπών, αναφέρουν οι New York Times.

Αν και δεν έχει κατονομασθεί επισήμως στην υπόθεση, οι ερευνητές πραγματοποίησαν έρευνα στο σπίτι του στο Κίεβο την Παρασκευή.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, μια ομάδα αξιωματούχων ζητούσε μίζες έως και 15% σε συμβάσεις που υπέγραφε η κρατική πυρηνική εταιρεία της Ουκρανίας, Energoatom, συμπεριλαμβανομένων έργων για την κατασκευή καταφυγίων προστασίας πυρηνικών σταθμών από ρωσικούς πυραύλους και drones.

Στην υπόθεση έχουν συνδεθεί στενοί συνεργάτες του Ζελένσκι, μεταξύ αυτών ένας πρώην επιχειρηματικός εταίρος του Προέδρου της Ουκρανίας και ο πρώην υπουργός Ενέργειας. Ο Ζελένσκι έχει προσπαθήσει να αποστασιοποιηθεί, δηλώνοντας ότι όποιος εμπλέκεται σε κυβερνητική διαφθορά πρέπει να τιμωρηθεί.

Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο βουλευτής της αντιπολίτευσης, Γιαροσλάβ Ζελεζνιάκ, που δήλωσε ότι βοήθησε στη διαβίβαση πληροφοριών στους ερευνητές, υποστήριξε ότι ο Γερμάκ ήταν μέρος της έρευνας και ζήτησε την απομάκρυνσή του.

Μετά την αποκάλυψη της έρευνας, ο Γερμάκ εξαφανίστηκε από το δημόσιο προσκήνιο για σχεδόν πέντε ημέρες – μια ασυνήθιστη απουσία για έναν από τους πιο ισχυρούς άνδρες της χώρας. Επανεμφανίστηκε όταν ο Ζελένσκι τον όρισε επικεφαλής της ουκρανικής αντιπροσωπείας για τις συνομιλίες στη Γενεύη με Αμερικανούς αξιωματούχους.

Πολιτικοί της αντιπολίτευσης είχαν ζητήσει την αποπομπή του, σημειώνοντας ότι η επιβλητική του προσωπικότητα και η τάση του να μικροδιαχειρίζεται ενοχλούσε πολλούς.

Κάποιοι βουλευτές του κόμματος «Υπηρέτης του Λαού» είχαν δηλώσει ότι θα ψήφιζαν την αντιπολίτευση σε ενδεχόμενη πρόταση μομφής.

Κανένας ισχυρός πολιτικός παράγοντας δεν έχει καλέσει τον Ζελένσκι να παραιτηθεί. Λόγω του πολέμου, οι εκλογές έχουν ανασταλεί. Ωστόσο, εάν περνούσε πρόταση μομφής, το υπουργικό συμβούλιο θα έπρεπε να παραιτηθεί, αφήνοντας τον Ζελένσκι να σχηματίσει νέα κυβέρνηση σε αποδυναμωμένη θέση.

Στο παρασκήνιο, κυβερνητικά στελέχη προσπαθούν να περιορίσουν την κρίση. Δεν αποκλείεται ο Γερμάκ να αποδέχθηκε την «θυσία» του για να αποτραπεί μια πρόταση μομφής – χωρίς να είναι σαφές αν αυτό θα αποδειχθεί αρκετό.

Η πιο ισχυρή προσωπικότητα στην Ουκρανία

Εάν ρωτήσει κανείς τους Ουκρανούς ποιος είναι το πιο ισχυρό πρόσωπο μετά τον Ζελένσκι, πολλοί θα απαντήσουν: ο Αντρίι Γερμάκ, σημειώνει το Reuters.

Ο Γερμάκ, γεννημένος στο Κίεβο, ξεκίνησε ως δικηγόρος πριν δημιουργήσει δική του εταιρεία παραγωγής. Γνώρισε τον Ζελένσκι στις αρχές της δεκαετίας του 2010, όταν ο μελλοντικός πρόεδρος ήταν τηλεοπτικός αστέρας και ο Γερμάκ ανερχόμενη προσωπικότητα στα ουκρανικά media.

Κατά την εκστρατεία του 2019, ο Γερμάκ ήταν μέλος της ομάδας του Ζελένσκι και στη συνέχεια ανέβηκε στην κορυφή της προεδρικής διοίκησης.

Από επίσημες συναντήσεις στην Ευρώπη έως επισκέψεις σε γραμμές μετώπου, ήταν πάντα στο πλευρό του Ζελένσκι – μια ογκώδης φιγούρα που κυριολεκτικά υψώνεται πάνω από τον μικροκαμωμένο Ουκρανό Πρόεδρο.

Έχοντας επιβιώσει πολλών ανασχηματισμών, διατηρούσε κύρος και επιρροή, παρά τη δυσπιστία μερίδας της κοινής γνώμης προς έναν μη εκλεγμένο αξιωματούχο με τόσο μεγάλη δύναμη.

Διετέλεσε βασικός σύνδεσμος με δύο αμερικανικές κυβερνήσεις, συνέβαλε στον συντονισμό ανταλλαγών αιχμαλώτων, στις ειρηνευτικές επαφές και στις προσπάθειες να εξασφαλιστούν όπλα, χρηματοδότηση και κυρώσεις κατά της Μόσχας.

Η σχέση του με τον Ζελένσκι

Ο δεσμός μεταξύ Ζελένσκι και Γερμάκ ενισχύθηκε από τον πόλεμο. Από τις 24 Φεβρουαρίου 2022, οι δύο άνδρες ζουν και εργάζονται στο προεδρικό συγκρότημα, ένα μπαρόκ κτίριο με κρυστάλλινους πολυελαίους και μαρμάρινες κολόνες, σήμερα οχυρωμένο με σακιά άμμου, περιγράφουν οι Financial Times.

Το γραφείο του Γερμάκ βρίσκεται δύο ορόφους κάτω από του Ζελένσκι. Στο μεγάλο του γραφείο, περιτριγυρισμένος από δώρα ξένων ηγετών και Ουκρανών στρατιωτών -ανάμεσά τους και ένα κεραμικό κρανίο ζωγραφισμένο με το Κρεμλίνο στις φλόγες– εργαζόταν ακατάπαυστα.

Ο Γερμάκ, που δεν είναι παντρεμένος και δεν έχει παιδιά, έχει αφιερωθεί ολοκληρωτικά στη δουλειά του, σχεδόν εγκαταλείποντας το παλιό του διαμέρισμα και σπάνια βλέποντας τους γονείς του.

«Μπορεί να δουλεύει 24 ώρες συνεχόμενα, χωρίς υπερβολή», είπε ο Ουκρανός ΥΠΕΞ. «Δεν είναι μόνο φιλοδοξία. Είναι ο τρόπος που λειτουργεί».

Η σχέση των δύο ανδρών υπερβαίνει την καθημερινή συνεργασία. «Είναι ο πιο κοντινός “σοράτνικ” του Προέδρου», τόνισε ο Σιμπίχα, χρησιμοποιώντας τη λέξη που σημαίνει κάτι μεταξύ αδελφού και συμπολεμιστή.

Κοιμόντουσαν σε κοντινούς χώρους στο καταφύγιο του κτιρίου και κάποια βράδια, έπειτα από εξαντλητικές ημέρες, χαλάρωναν παίζοντας πινγκ πονγκ ή βλέποντας κλασικές ταινίες των οποίων ξέρουν τους διαλόγους απ’ έξω.

Τα πρωινά ξεκινούσαν συχνά κάνοντας προπόνηση, οι δυο τους δίπλα δίπλα στα βάρη. «Του αρέσει να φαίνεται ωραίος άνδρας», είπε ο φίλος του και τηλεοπτικός παραγωγός Αλεξάντερ Ροντνιάνσκι. «Και οι δύο γυμνάζονται σκληρά».

Ασταθής περίοδος

Ο Ζελένσκι παραμένει ευρέως δημοφιλής, όμως η απομάκρυνση ενός τόσο στενού συνεργάτη μπορεί να ενισχύσει την εικόνα αποφασιστικότητας εντός και εκτός Ουκρανίας, σε μια περίοδο που ο ίδιος ο πρόεδρος έχει περιγράψει ως την πιο δύσκολη για τη χώρα.

Εάν ο Γερμάκ αναγκαστεί να απομακρυνθεί οριστικά, αυτό μπορεί να εκληφθεί ως μήνυμα ότι ο Ζελένσκι «καθαρίζει το σπίτι», αλλά και ως ένδειξη ότι οι κατηγορίες διαφθοράς πλησιάζουν επικίνδυνα τον ίδιο.

Κύριος ύποπτος στην υπόθεση είναι πρώην επιχειρηματικός συνεργάτης του Ζελένσκι.

Η ανησυχία Αμερικανών αξιωματούχων για τις κατηγορίες διαφθοράς -που ήδη κόστισαν τη θέση σε δύο υπουργούς– έχει αποδυναμώσει τον Ζελένσκι σε μια στιγμή που έχει ανάγκη τη μέγιστη εμπιστοσύνη των συμμάχων του.

Οι ΗΠΑ πιέζουν την Ουκρανία να δεχθεί προτάσεις ειρήνης που η Ρωσία θέτει ως προϋπόθεση: παραχώρηση εδαφών και περιορισμό του μεγέθους των ενόπλων δυνάμεων στο μέλλον.

Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν έχει επίσης στοχεύσει τον Ζελένσκι, υποστηρίζοντας ότι δεν είναι «νόμιμος ηγέτης» επειδή έχει υπερβεί τη συνταγματική του θητεία — παρά το ότι ο στρατιωτικός νόμος απαγορεύει τις εκλογές σε περίοδο πολέμου.

Το σκάνδαλο ξέσπασε σε μια περίοδο όπου η Ουκρανία προσπαθεί να αποδείξει στην Ευρωπαϊκή Ένωση ότι καταπολεμά τη διαφθορά, βασική προϋπόθεση για την ένταξή της στον ευρωπαϊκό χώρο.