Το σχέδιο 28 σημείων που επεξεργάστηκαν Αμερικανοί και Ρώσοι απεσταλμένοι και παρουσιάστηκε αυτή την εβδομάδα στην Ουκρανία συνοδεύτηκε με ένα τελεσίγραφο και μια σαφή προειδοποίηση: ή υπογράφει το Κίεβο ή αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο να αφεθεί μόνο του, σημειώνει σε ανάλυσή του το CNN.

Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε την Παρασκευή ότι στον Ουκρανό Πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι «θα πρέπει να του αρέσει» το αμερικανικό σχέδιο, υπονοώντας πως δεν έχει διάθεση για επιπλέον διαπραγματεύσεις.

Έκτοτε, ο Τραμπ έστειλε αντιφατικά μηνύματα, υποστηρίζοντας πως το σχέδιο δεν αποτελεί την τελική του πρόταση, αλλά προσθέτοντας ότι, αν ο Ζελένσκι δεν το αποδεχθεί, μπορεί «συνεχίζει να παλεύει με όλη του τη δύναμη».

Ο Ζελένσκι αναγνώρισε το σκληρό δίλημμα σε μια ιδιαίτερα σοβαρή ομιλία προς τους πολίτες της Ουκρανίας την Παρασκευή, παρουσιάζοντας το σχέδιο ως επιλογή ανάμεσα στην απώλεια των ΗΠΑ ως συμμάχου και την αποδοχή ρωσικών απαιτήσεων – απαιτήσεων που καλύπτονται σε μεγάλο βαθμό από τα 28 σημεία.

Οι συνέπειες

Αν το Κίεβο χάσει την υποστήριξη των ΗΠΑ, οι συνέπειες θα είναι τεράστιες για τον εξοπλισμό και τις υπηρεσίες πληροφοριών, επιδεινώνοντας προβλήματα που ήδη υπάρχουν: έλλειψη στρατιωτών, χρηματοδοτική πίεση και αυξανόμενη δυσπιστία των Ουκρανών απέναντι σε μια προεδρία που έχει πληγεί από σκάνδαλα.

Πάνω απ’ όλα, η απόρριψη της πρότασης θα σηματοδοτήσει μια υπαρξιακή ρήξη με τις ΗΠΑ, με τεράστιες στρατηγικές επιπτώσεις για την Ουκρανία και τους Ευρωπαίους υποστηρικτές της.

Ενέχει τον κίνδυνο η Ουάσινγκτον να αποστρέψει το βλέμμα της από τον πόλεμο, να υπαναχωρήσει από δεσμεύσεις για παροχή εγγυήσεων ασφαλείας και να πει όχι μόνο στον Ζελένσκι αλλά και στους Ευρωπαίους: είστε μόνοι σας.

Η πιθανή απώλεια οπλικών συστημάτων και πληροφοριών –και ο άμεσος αντίκτυπός της στο πεδίο, όπου η κατάσταση γέρνει σταθερά υπέρ της Μόσχας, καθώς και στην ενεργειακή ασφάλεια της Ουκρανίας– έχει σημασία.

Αλλά ωχριά μπροστά στο ενδεχόμενο ότι η Ουάσινγκτον ετοιμάζεται να επιβραβεύσει τη ρωσική επιθετικότητα, να αδιαφορήσει για την κατάληψη ευρωπαϊκού εδάφους και να απομακρυνθεί από τη σημαντικότερη συμμαχία ειρήνης της σύγχρονης εποχής.

Συνομιλίες στη Γενεύη

Ουκρανοί και Αμερικανοί αξιωματούχοι θα συναντηθούν σήμερα Κυριακή στη Γενεύη σε έκτακτες συνομιλίες για το αμερικανικό σχέδιο τερματισμού του πολέμου, το οποίο θεωρείται ευρέως ευνοϊκό προς τη Μόσχα.

Το πρακτορείο Reuters μετέδωσε ότι ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, έφτασαν στην πόλη της Ελβετίας για τις συνομιλίες γύρω από το σχέδιο της Ουάσινγκτον.

Υπενθυμίζεται ότι Γαλλία, Βρετανία και Γερμανία θα εκπροσωπηθούν από τους συμβούλους εθνικής ασφάλειας στις συνομιλίες, ενώ την ουκρανική αντιπροσωπεία θα στελεχώσουν, μεταξύ άλλων, ο επικεφαλής του γραφείου του Ζελένσκι, Αντρίι Γερμάκ.

Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ δήλωσε ότι ο σύμβουλος εθνικής ασφάλειάς του, Τζόναθαν Πάουελ, θα είναι επίσης παρών. Σύμφωνα με ιταλικές διπλωματικές πηγές που επικαλείται το AFP, η Ρώμη στέλνει τον σύμβουλο εθνικής ασφάλειας, Φαμπρίτσιο Σάτζιο.

Αγώνας για τα όπλα

Η μη λήψη αμερικανικών όπλων θα έπληττε την Ουκρανία, αλλά όχι όσο θα συνέβαινε πριν από τρία χρόνια. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο ότι η φύση της σύγκρουσης έχει αλλάξει: άρματα, αντιαρματικά και τεθωρακισμένα έχουν πλέον δευτερεύοντα ρόλο μπροστά στα σχεδόν πανταχού παρόντα drones.

Επιπλέον, η ευρωπαϊκή γραμμή τροφοδοσίας οπλισμού είναι πλέον μεγαλύτερη από την αμερικανική: από την έναρξη του πολέμου έως τον Ιούνιο του 2025, η Ευρώπη έχει δεσμεύσει τουλάχιστον 40 δισ. δολάρια σε στρατιωτική βοήθεια – 5 δισ. περισσότερα από τις ΗΠΑ.

Η απώλεια αμερικανικού εξοπλισμού θα έπληττε κυρίως τα ουκρανικά συστήματα αεράμυνας, που περιλαμβάνουν πυραύλους και συστοιχίες Patriot. Ο Ζελένσκι έχει επανειλημμένα ζητήσει περισσότερη αεράμυνα από τις ΗΠΑ, αλλά οι Patriot είναι δυσεύρετοι. Ακόμη κι αν οι ΗΠΑ διακόψουν τη δική τους παροχή πυραύλων και ανταλλακτικών, ενδέχεται να επιτρέψουν σε Ευρωπαίους και άλλους συμμάχους να συνεχίσουν να βοηθούν.

Η Ουκρανία διαθέτει επίσης περιορισμένο αριθμό εξαιρετικά αποτελεσματικών αμερικανικών πυραύλων ATACMS.

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει δείξει μεγαλύτερη προθυμία να πουλήσει αμερικανικά όπλα στο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό ταμείο PURL (Prioritised Ukraine Requirements List) αξίας περίπου 90 δισ. δολαρίων. Ωστόσο, θα μπορούσε να τιμωρήσει την Ουκρανία εγκαταλείποντας το πρόγραμμα, εφόσον το Κίεβο απορρίψει το σχέδιο.

Από την άλλη πλευρά, η Ουκρανία έχει αναπτύξει μια ισχυρή βιομηχανία drones και πυραύλων, παρότι χρειάζεται περαιτέρω ενίσχυση. Ουκρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι το 90% των drones που χρησιμοποιεί ο ουκρανικός στρατός κατασκευάζεται εντός της χώρας.

Ανταλλαγή πληροφορίων

Οι ΗΠΑ σταμάτησαν για σύντομο διάστημα να μοιράζονται πληροφορίες με την Ουκρανία τον Μάρτιο, μετά την περιβόητη συνάντηση στον Λευκό Οίκο μεταξύ Τραμπ και Ζελένσκι.

Η ακριβής φύση της συνεργασίας πληροφοριών δεν έχει δημοσιοποιηθεί, αλλά πιθανότατα περιλαμβάνει έγκαιρη προειδοποίηση για εκτοξεύσεις ρωσικών πυραύλων και ανάλυση σε πραγματικό χρόνο των κινήσεων των ρωσικών στρατευμάτων – κρίσιμα στοιχεία, τη στιγμή που οι ρωσικές δυνάμεις καταγράφουν προελάσεις σε πολλά σημεία του μετώπου.

Τον Οκτώβριο, ο Ζελένσκι παραδέχθηκε ότι όλα τα συστήματα αεράμυνας -Patriot, NASAMS και IRIS-T- θα είχαν περιορισμένα δεδομένα χωρίς τις αμερικανικές πληροφορίες, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει επαρκής εικόνα για αποτελεσματική άμυνα.

Αμερικανικές πληροφορίες έχουν επίσης αξιοποιηθεί σε ουκρανικά πλήγματα βαθιά στο έδαφος της Ρωσίας, περιλαμβανομένων στόχων σε στρατιωτικές και ενεργειακές εγκαταστάσεις, όπως είπαν ουκρανικές πηγές στο CNN.

Οι Ευρωπαίοι βελτιώνουν την πρόσβασή τους σε τέτοια δεδομένα, αλλά η ανάπτυξη και ο συντονισμός αυτών των δυνατοτήτων απαιτεί χρόνια.

Στρατός και χρήματα

Τα μεγαλύτερα προβλήματα της Ουκρανίας έχουν εσωτερική προέλευση και δεν μπορούν να λυθούν με περισσότερα αμερικανικά άρματα ή πυραύλους. Ο στρατός της αντιμετωπίζει κρίση επάνδρωσης: δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες έχουν εγκαταλείψει τις μονάδες τους μόνο στους πρώτους επτά μήνες του έτους.

Πολλές μονάδες πεζικού υπολειτουργούν λόγω έλλειψης προσωπικού, αλλά το ενδεχόμενο να μειωθεί το όριο ηλικίας για τη στρατολόγηση κάτω από τα 25 θεωρείται πολιτικά εκρηκτικό.

Αν το Κίεβο απορρίψει το σχέδιο, η αμερικανική υποστήριξη για τη δημοσιονομική του βιωσιμότητα μπορεί να αποτελέσει ακόμη ένα θύμα. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εκτιμά ότι η Ουκρανία χρειάζεται 65 δισ. δολάρια για τη χρηματοδότηση του προϋπολογισμού της μόνο για τον επόμενο χρόνο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δυσκολεύεται να συμφωνήσει σε ένα σχήμα αξιοποίησης των δεσμευμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων ως εγγύηση δανεισμού.

Στο σχέδιο αναφέρεται: «100 δισεκατομμύρια δολάρια από τα δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία θα επενδυθούν σε αμερικανικές προσπάθειες ανοικοδόμησης και επενδύσεων στην Ουκρανία. Οι ΗΠΑ θα λάβουν το 50% των κερδών από αυτή την επιχείρηση».

Επιπλέον σημειώνεται ότι «Τα δεσμευμένα ευρωπαϊκά ρωσικά κεφάλαια θα αποδεσμευτούν», παρότι αυτά τα κεφάλαια βρίσκονται εντός ευρωπαϊκής δικαιοδοσίας και η Ευρώπη δεν αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος στο σχέδιο.

Εγγυήσεις ασφαλείας

Το σχέδιο (σημείο 5) αναφέρει ότι «η Ουκρανία θα λάβει αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας», αλλά δεν παρέχονται λεπτομέρειες. Διατυπώσεις όπως «Αναμένεται η Ρωσία να μην εισβάλει σε γειτονικές χώρες» (σημείο 3) δεν πρόκειται να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη του Κιέβου.

Ορισμένες αναφορές υποστηρίζουν ότι σε παράρτημα του σχεδίου συμπεριλαμβάνεται η εξής πρόβλεψη: «Μια σημαντική, σκόπιμη και διαρκής ένοπλη επίθεση από τη Ρωσική Ομοσπονδία πέρα από τη συμφωνημένη γραμμή ανακωχής εντός ουκρανικού εδάφους θα θεωρείται επίθεση που απειλεί την ειρήνη και ασφάλεια της διατλαντικής κοινότητας».

Το CNN δεν μπόρεσε να το επιβεβαιώσει.

Χωρίς ακριβείς και λεπτομερείς εγγυήσεις, επικυρωμένες από το Κογκρέσο ώστε να έχουν νομική ισχύ και ενισχυμένες από την απειλή κυρώσεων, είναι δύσκολο να φανεί για ποιο λόγο ο Ζελένσκι θα αποδέχθηκε το σχέδιο. Αλλά η απόρριψή του θα ενείχε υπαρξιακό κίνδυνο.

Πολύ πριν από την πλήρους κλίμακας εισβολή, το όραμα του Βλαντίμιρ Πούτιν ήταν να αποσυνδέσει την Ευρώπη από τις ΗΠΑ. Ένα από τα αγαπημένα μοτίβα του Κρεμλίνου από τότε που ανέλαβε ο Τραμπ ήταν η αντίθεση μεταξύ των «προσπαθειών» του ίδιου να επιλύσει τη σύγκρουση και των «πολεμοχαρών» Ευρωπαίων.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες –μαζί με την Ιαπωνία και τον Καναδά– έφτασαν όσο πιο κοντά μπορούσαν σε μια ευγενική απόρριψη του σχεδίου, σημειώνοντας το Σάββατο ότι το κείμενο «χρειάζεται πρόσθετη δουλειά».

Πρόσθεσαν ότι «ανησυχούν για τους προτεινόμενους περιορισμούς στις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις», που θα άφηναν τη χώρα ευάλωτη σε νέα επίθεση.

Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας, Γκαμπριέλιους Λαντσμπέργκις, ανέφερε σε ανάρτηση στην πλατφόρμα Χ: «Μας έχουν πει επανειλημμένα και με σαφήνεια ότι η ασφάλεια της Ουκρανίας –και επομένως της Ευρώπης– θα είναι ευθύνη της Ευρώπης. Και τώρα είναι».