Ύστερα από δύο χρόνια πολέμου, υπάρχει μια πιθανότητα για μια συμφωνία που θα βάλει τέλος στις δολοφονίες και την καταστροφή στη Γάζα και θα επιστρέψει τους Ισραηλινούς ομήρους, ζωντανούς και νεκρούς, στις οικογένειές τους. Είναι μια ευκαιρία — αλλά δεν είναι βέβαιο ότι θα την αρπάξουν η Χαμάς και το Ισραήλ, σημειώνει στο BBC ο Τζέρεμι Μπάουεν.

Είναι μια ζοφερή σύμπτωση ότι οι συνομιλίες διεξάγονται ακριβώς δύο χρόνια μετά την ημέρα που η Χαμάς προκάλεσε ένα τραύμα στους Ισραηλινούς που παραμένει ακόμη ανοιχτό, την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου με 1.200 νεκρούς, κυρίως Ισραηλινούς πολίτες, και 251 ομήρους.  Οι Ισραηλινοί εκτιμούν ότι 20 όμηροι είναι ακόμη ζωντανοί και ζητούν την επιστροφή των σορών 28 άλλων ομήρων.

Η καταστροφική στρατιωτική απάντηση του Ισραήλ έχει ισοπεδώσει το μεγαλύτερο μέρος της Γάζας και έχει σκοτώσει περισσότερους από 66.000 Παλαιστινίους — κυρίως αμάχους, μεταξύ των οποίων και πάνω από 18.000 παιδιά.

Κουρασμένοι από τον πόλεμο

Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι επιθυμούν να τελειώσει ο πόλεμος. Οι Ισραηλινοί έχουν κουραστεί από τις συγκρούσεις, και οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειοψηφία θέλει μια συμφωνία που θα επιστρέψει τους ομήρους και θα σταματήσει τον πόλεμο. Εκατοντάδες χιλιάδες έφεδροι του στρατού (IDF) θέλουν να επιστρέψουν στις ζωές τους, ύστερα από πολλούς μήνες ενεργής υπηρεσίας.

Περισσότεροι από δύο εκατομμύρια Παλαιστίνιοι στη Γάζα βρίσκονται αντιμέτωποι με μια ανθρωπιστική καταστροφή, παγιδευμένοι ανάμεσα στα πυρά του IDF και στην πείνα — και σε ορισμένες περιοχές, σε έναν τεχνητό λιμό που έχει προκαλέσει το Ισραήλ περιορίζοντας την είσοδο ανθρωπιστικής βοήθειας στη Λωρίδα.

Η εκδοχή της Χαμάς που ήταν ικανή να επιτεθεί στο Ισραήλ με καταστροφική ισχύ πριν από δύο χρόνια έχει πλέον διαλυθεί ως συνεκτική στρατιωτική οργάνωση. Έχει μετατραπεί σε μια αστική αντάρτικη δύναμη που διεξάγει αντίσταση στον Ισραηλινό Στρατό μέσα στα ερείπια.

Η Χαμάς επιδιώκει έναν τρόπο επιβίωσης, παρότι έχει συμφωνήσει να παραδώσει την εξουσία σε Παλαιστίνιους τεχνοκράτες. Αποδέχεται ότι θα πρέπει να παραδώσει ή να διαλύσει ό,τι απομένει από τον βαρύ οπλισμό της, αλλά θέλει να διατηρήσει αρκετή δύναμη πυρός για να προστατευθεί από Παλαιστινίους που επιθυμούν να εκδικηθούν για σχεδόν δύο δεκαετίες σκληρής διακυβέρνησης και για την καταστροφή που έφεραν οι επιθέσεις της Χαμάς.

Δεν το δηλώνει δημόσια, αλλά μια οργάνωση που εξακολουθεί να έχει υποστηρικτές και ένα καταστατικό που επιδιώκει την καταστροφή του Ισραήλ θα θελήσει επίσης να εξέλθει από τη σύγκρουση με επαρκή δυνατότητα για να ξαναχτίσει τη δύναμή της — ώστε να ανταποκριθεί στο ίδιο της το όνομα, που είναι ακρωνύμιο της Ισλαμικής Αντιστασιακής Κίνησης.

Τι θέλει ο Νετανιάχου

Το Ισραήλ θα ήθελε να υπαγορεύει τους όρους της παράδοσης της Χαμάς. Όμως το γεγονός ότι η Χαμάς έχει την ευκαιρία για σοβαρές διαπραγματεύσεις ανοίγει περισσότερες δυνατότητες απ’ όσες φαίνονταν πιθανές πριν από έναν μήνα.

Ο ισραηλινός πρωθυπουργός  Μπενιαμίν Νετανιάχου, θέλει να διατηρήσει την εξουσία του, να καθυστερήσει τη δίκη του για διαφθορά, να κερδίσει τις εκλογές του επόμενου έτους και να μην καταγραφεί στην ιστορία ως ο ηγέτης που ευθύνεται για τα λάθη ασφαλείας που οδήγησαν στην πιο φονική ημέρα για τους Εβραίους, μετά το Ολοκαύτωμα.

Για να το πετύχει, χρειάζεται έναν πειστικό τρόπο να ανακηρύξει «ολική νίκη» — μια φράση που έχει χρησιμοποιήσει επανειλημμένα. Την έχει ορίσει ως την επιστροφή των ομήρων, την καταστροφή της Χαμάς και τον αφοπλισμό της.

Η βάση των συνομιλιών είναι το 20 σημείων ειρηνευτικό σχέδιο του Ντόναλντ Τραμπ, που όμως δεν αναφέρεται στο μέλλον της Δυτικής Όχθης — του άλλου τμήματος των εδαφών που πολλές χώρες έχουν αναγνωρίσει ως το κράτος της Παλαιστίνης.

Τι θέλει ο Τραμπ

Ο πρόεδρος Τραμπ θέλει αποτελέσματα — γρήγορα. Θέλει να αναβιώσει τη φιλοδοξία του να επιτύχει μια μεγάλη συμφωνία στη Μέση Ανατολή, με επίκεντρο μια προσέγγιση μεταξύ Ισραήλ και Σαουδικής Αραβίας. Πίσω από αυτό είναι το όνειρό του να πάρει το Νόμπελ Ειρήνης.  Οι Σαουδάραβες, ωστόσο, έχουν δηλώσει δημοσίως και ξεκάθαρα ότι αυτό δεν μπορεί να συμβεί χωρίς μια σαφή και μη αναστρέψιμη πορεία προς την ανεξαρτησία ενός παλαιστινιακού κράτους.

Ο Νετανιάχου δεν θέλει να το ακούσει αυτό. Τα πράγματα είναι δύσκολα.

Δύο χρόνια μετά την έκρηξη της μακροχρόνιας και άλυτης σύγκρουσης μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων που οδήγησε στον πόλεμο της Γάζας, η πρόκληση να σταματήσει η αιματοχυσία και να διασφαλιστεί το άμεσο μέλλον και των δύο πλευρών είναι τεράστια. Θα χρειαστεί επιδέξια διπλωματία και μακροχρόνια εμπλοκή στις λεπτομέρειες — στοιχεία που σπανίζουν στο 20 σημείων σχέδιο Τραμπ. Η προσπάθεια να βρεθεί η ακριβής γλώσσα που θα καλύψει τα κενά προσφέρει άφθονα πιθανά εμπόδια.

Οι έμμεσες συνομιλίες στην Αίγυπτο πραγματοποιούνται επειδή ο Ντόναλντ Τραμπ κατάφερε να ασκήσει πίεση και στις δύο πλευρές. Το να απειλήσει τη Χαμάς με αφανισμό αν αρνηθεί να συμμετάσχει στο σχέδιό του ήταν το εύκολο μέρος. Οι Αμερικανοί πρόεδροι ασκούσαν διεθνή πίεση στη Χαμάς ήδη από τότε που η οργάνωση κέρδισε τις παλαιστινιακές εκλογές του 2006 και κατέλαβε τη Γάζα με τη βία από τη Φατάχ το επόμενο έτος.

Η μεγάλη διαφορά μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ και των προέδρων Κλίντον, Ομπάμα και Μπάιντεν είναι ότι εκείνος αντιδρά πιο σκληρά και αποφασιστικά στις προσπάθειες του Νετανιάχου να τον χειραγωγήσει — κάτι που οι Δημοκρατικοί προκάτοχοί του δεν ήθελαν ή δεν μπορούσαν να κάνουν.

Ο Τραμπ θεώρησε το επιφυλακτικό «ναι μεν, αλλά» της Χαμάς ως ένα σταθερό «ναι» για ειρήνη. Αυτό του ήταν αρκετό για να προχωρήσει. Το πρακτορείο Axios μετέδωσε ότι όταν ο Νετανιάχου προσπάθησε να τον πείσει ότι η Χαμάς κερδίζει χρόνο, ο Τραμπ απάντησε: «Γιατί είσαι τόσο γ@μ@μ@ν@ αρνητικός;»

Ο Ντόναλντ Τραμπ, θέτοντας «την Αμερική πρώτα», αξιοποίησε τη λανθάνουσα δύναμη των ΗΠΑ πάνω στο Ισραήλ για να κάνει τον Νετανιάχου να υποκύψει — τουλάχιστον ως προς τη συμμετοχή στις συνομιλίες. Μένει να φανεί αν η πίεση αυτή θα συνεχιστεί. Ο Τραμπ αλλάζει γνώμη.

Τα εσωτερικά μέτωπα

Και οι δύο αντιπροσωπείες, της Χαμάς και του Ισραήλ, έχουν ισχυρούς επικριτές στις χώρες τους που θέλουν ο πόλεμος να συνεχιστεί. Πηγές της Χαμάς δήλωσαν στο BBC ότι οι στρατιωτικοί διοικητές που βρίσκονται ακόμη στη Γάζα είναι έτοιμοι να πολεμήσουν μέχρι τέλους και να πάρουν μαζί τους όσο το δυνατόν περισσότερους Ισραηλινούς.

Ο συνασπισμός του Μπενιαμίν Νετανιάχου στηρίζεται στη στήριξη υπερεθνικιστών εξτρεμιστών που πίστευαν ότι πλησίαζαν στο όνειρό τους: να εκδιώξουν τους Παλαιστινίους της Γάζας και να τους αντικαταστήσουν με Εβραίους εποίκους.

Αν οι συνομιλίες στην Αίγυπτο αποτύχουν, και τα δύο πιθανά «τέλη» του πολέμου, δηλαδή αυτό που θέλουν οι πολεμοκάπηλοι της Χαμάς και οι εξτρεμιστές στο Ισραήλ, γίνονται δυνατά.