Καθώς τα ισραηλινά στρατεύματα προελαύνουν προς το κέντρο της Πόλης της Γάζας, ειδικοί δήλωσαν ότι η επιχείρηση κατέδειξε πως οι διπλωματικές προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου φαίνεται να έχουν μειωθεί δραστικά, αν όχι να έχουν νεκρωθεί, αναφέρουν οι New York Times.

Αυτό που είναι ξεκάθαρο έπειτα από σχεδόν δύο χρόνια σφοδρών συγκρούσεων, που έχουν αφήσει μεγάλο μέρος της Λωρίδας της Γάζας σε ερείπια, είναι ότι καμία από τις δύο πλευρές δεν προτίθεται να παραιτηθεί από τους μακροχρόνιους στόχους της.

Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, έχει δηλώσει από την αρχή του πολέμου ότι είχε δύο προτεραιότητες: να επιστρέψουν οι όμηροι που αιχμαλωτίστηκαν από τη Χαμάς κατά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου και να καταστραφεί η Χαμάς.

Ο στόχος να εξαλειφθεί η Χαμάς

Ωστόσο, ο στόχος της εξάλειψης της Χαμάς έχει αποδειχθεί δύσκολο να οριστεί. Ακόμη κι αν το Ισραήλ συντρίψει την οργάνωση, η ιδεολογία της πιθανότατα θα επιβιώσει. Και ο ίδιος ο στόχος εγείρει ερωτήματα. Μόλις το Ισραήλ ανακοινώσει την επιτυχία του, ποιος θα κυβερνά τη Γάζα; Ο Νετανιάχου έχει προτείνει, αδιευκρίνιστα, «αραβικές δυνάμεις», αλλά οι πρόσθετες προϋποθέσεις του, όπως ο αποκλεισμός της Παλαιστινιακής Αρχής από την εξουσία στη Γάζα, καθιστούν την ιδέα ανεφάρμοστη για τις αραβικές χώρες.

Από την πλευρά τους, οι ηγέτες της Χαμάς εδώ και χρόνια επιδιώκουν την εξάλειψη του κράτους του Ισραήλ και ήλπιζαν ότι οι επιθέσεις του 2023 θα ανάγκαζαν τον κόσμο να αντιμετωπίσει το ζήτημα της παλαιστινιακής κρατικής υπόστασης.

Πέρα από τους περίπου 1.200 νεκρούς, η οργάνωση και οι σύμμαχοί της πήραν περίπου 250 ομήρους ως διαπραγματευτικό χαρτί απέναντι σε μια χερσαία εισβολή του Ισραήλ. Η Χαμάς είχε υπολογίσει ότι για να ελευθερωθούν οι αιχμάλωτοι, ο ισραηλινός στρατός θα έπρεπε να αποχωρήσει από τη Γάζα — εξέλιξη που θα άφηνε την οργάνωση ουσιαστικά άθικτη και σε θέση να διακηρύξει νίκη.

Αυτή η σκέψη, βέβαια, δεν εξελίχθηκε όπως θα επιθυμούσε η Χαμάς. Όποιο διαπραγματευτικό χαρτί είχε με τους ομήρους φαίνεται πια χαμένο, ενώ ο πόλεμος έχει προκαλέσει σοβαρά πλήγματα στις στρατιωτικές της δυνατότητες.

Η αδιαλλαξία των εμπολέμων

Η αδιαλλαξία και των δύο πλευρών αποτελεί σοβαρό εμπόδιο σε οποιαδήποτε διαπραγμάτευση για κατάπαυση του πυρός ή ειρηνευτική συμφωνία. Ούτε η Χαμάς ούτε ο Νετανιάχου έχουν δείξει διάθεση να εγκαταλείψουν πολιτική ισχύ ή επιρροή με αντάλλαγμα την ειρήνη. Για τον κ. Νετανιάχου, αυτό σημαίνει να διασφαλίσει ότι η κυβέρνησή του δεν θα καταρρεύσει. Η Χαμάς δεν έχει δείξει πρόθεση να παραδώσει τα όπλα ή να χαλαρώσει τον έλεγχο στη Γάζα.

Μια ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στις 9 Σεπτεμβρίου που στόχευσε στελέχη της Χαμάς στο Κατάρ —χώρα που λειτουργεί ως μεσολαβητής μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς— υπονόμευσε τις υπάρχουσες διπλωματικές προσπάθειες.

Αξιωματούχοι από το Κατάρ και άλλες αραβικές χώρες καταδίκασαν την επίθεση ως προσβολή στις προσπάθειες του Κατάρ για διαπραγμάτευση ειρήνης.  «Έχουμε δύο πεισματάρηδες εχθρούς», είπε ο καθηγητής Μχάιμαρ Αμπουσάντα, Παλαιστίνιος πολιτικός επιστήμονας στο Πανεπιστήμιο Αλ-Άζχαρ στη Γάζα, ο οποίος εκτοπίστηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου και πλέον ζει στο Κάιρο. «Το Ισραήλ προσπαθεί να εξαλείψει τη Χαμάς και η Χαμάς προσπαθεί να επιβιώσει. Έχουν εντελώς αντίθετους στόχους».  «Η διπλωματία είναι νεκρή», πρόσθεσε ο κ. Αμπουσάντα.

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο κατέληξε σε παρόμοιο ζοφερό συμπέρασμα την Τρίτη, λέγοντας ότι «ο χρόνος τελειώνει» για οποιαδήποτε προοπτική τερματισμού του πολέμου. Μίλησε λίγο πριν αναχωρήσει από το Ισραήλ για το Κατάρ και καθώς οι ισραηλινές δυνάμεις ξεκινούσαν την επίθεση στην Πόλη της Γάζας, που το Ισραήλ θεωρεί βασικό προπύργιο της Χαμάς. Δεν ήταν σαφές αν γνώριζε τη στιγμή εκείνη ότι η επίθεση είχε αρχίσει.

Κατά την παραμονή του στο Ισραήλ, ο κ. Ρούμπιο παραδέχτηκε ότι οι πιθανότητες διπλωματικής λύσης για την παύση του πολέμου στο άμεσο μέλλον ήταν ελάχιστες. Ήταν μια νηφάλια αποτίμηση που αποτύπωσε την πραγματικότητα της στιγμής: Οι προσπάθειες διαμεσολάβησης από την κυβέρνηση Τραμπ, το Κατάρ και την Αίγυπτο μέχρι στιγμής έχουν αποτύχει.

Δεν υπολογίζουν το κόστος

Καμία πλευρά στον πόλεμο δεν έχει δείξει διάθεση να υποχωρήσει, παρά το βαρύ κόστος και για τις δύο.  Η ηγεσία της Χαμάς και οι εναπομείναντες μαχητές της έχουν αρνηθεί να υποχωρήσουν μπροστά στην τεράστια καταστροφή στη Γάζα και στους περισσότερους από 60.000 Παλαιστινίους νεκρούς.

Το Ισραήλ έχει υποστεί στρατιωτικές απώλειες, έχει εσωτερική οργή για την άρνηση της κυβέρνησης να σταματήσει τον πόλεμο ώστε να απελευθερωθούν οι εναπομείναντες όμηροι, έχει υποστεί ζημία στην εικόνα του διεθνώς και κατηγορείται για γενοκτονία.

Ωστόσο, ο κ. Νετανιάχου και οι πολιτικοί του σύμμαχοι επιμένουν στη Γάζα, παρά τις ενστάσεις ορισμένων από το στρατιωτικό κατεστημένο της χώρας. Κατά κάποιον τρόπο, η ισραηλινή κυβέρνηση φάνηκε να διπλασιάζει την επιμονή της.

«Η Γάζα φλέγεται», έγραψε την Τρίτη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ, Ισραέλ Κατζ. Δήλωσε ότι ο ισραηλινός στρατός σκοπεύει τόσο να νικήσει τη Χαμάς όσο και να εξαναγκάσει την οργάνωση να επιστρέψει τους εναπομείναντες Ισραηλινούς ομήρους, προσθέτοντας: «Δεν θα υποχωρήσουμε ούτε θα γυρίσουμε πίσω — μέχρι να ολοκληρωθεί η αποστολή».

Οι αντίθετοι στόχοι

Οι ισραηλινές επιχειρήσεις που στοχεύουν μαχητές της Χαμάς κινδυνεύουν να σκοτώσουν κατά λάθος Ισραηλινούς ομήρους ή να προκαλέσουν τη Χαμάς να τους σκοτώσει καθώς οι ισραηλινές δυνάμεις θα τους πλησιάζουν. Το Ισραήλ πιστεύει ότι περίπου 20 ζωντανοί όμηροι παραμένουν στη Γάζα.

Αντιστρόφως, η Χαμάς έχει απαιτήσει κατάπαυση του πυρός με αντάλλαγμα την επιστροφή ομήρων. Αυτό θα έδινε στην οργάνωση χρόνο να ανασυνταχθεί και να ενισχυθεί, υπονομεύοντας έτσι τον στόχο του Ισραήλ να την καταστρέψει.

«Αν καταστρέψεις τη Χαμάς, πώς θα πάρεις πίσω τους ομήρους σου;» είπε η Σίρα Εφρόν, ειδικός σε ισραηλινά και μεσανατολικά ζητήματα στο RAND Corporation, το οποίο μελετά θέματα ασφαλείας και άλλα.

Ο κ. Κατζ έχει δηλώσει ότι ο πόλεμος δεν θα σταματήσει μέχρι να είναι «σαφής και απόλυτη» η ήττα της Χαμάς. Οι ειδικοί έχουν αμφισβητήσει τι σημαίνει αυτό. Τα ισραηλινά τανκς και οι πύραυλοι δεν μπορούν να εξαλείψουν τους βαθιούς δεσμούς της Χαμάς με τη γη, ούτε να σβήσουν τις πεποιθήσεις των μελών της.

Η εξόντωση του σημερινού ηγέτη της Χαμάς στη Γάζα, Ιζζ αλ-Ντιν αλ-Χαντάντ, πιθανότατα δεν θα τερμάτιζε τις μάχες στον θύλακα. Είναι απίθανο η Χαμάς να εκθέσει όλους τους μαχητές της σε μια άμεση αντιπαράθεση με τις υπέρτερες ισραηλινές δυνάμεις.

Αυτό είναι η γνώριμη τακτική της Χαμάς στον πόλεμο — μια τακτική που διασφαλίζει ότι η οργάνωση διατηρεί αρκετό προσωπικό και οπλισμό για να πολεμήσει ξανά και να παραμείνει, πολιτικά, μέσα στα πράγματα. Ο ισραηλινός στρατός δήλωσε την Τρίτη ότι εκτιμά πως τουλάχιστον 2.000 μαχητές της Χαμάς παραμένουν στην Πόλη της Γάζας.

Πώς μπορεί να αποδώσει η διπλωματία

Κι όμως, η διπλωματία έχει αποδώσει σε προηγούμενες συγκρούσεις μεταξύ των δύο πλευρών. Το Ισραήλ και η Χαμάς είχαν συμφωνήσει σε καταπαύσεις του πυρός μετά από σφοδρές συγκρούσεις το 2014 και το 2021. Από την αρχή του πολέμου, κατάφεραν δύο παύσεις των εχθροπραξιών που περιλάμβαναν την απελευθέρωση δεκάδων ομήρων. “Οι επιμέρους συμφωνίες μας έκαναν όλους να πιστέψουμε ότι θα μπορούσαμε να γεφυρώσουμε τις δύο πλευρές προς την εφαρμογή μιας πιο ανθεκτικής συμφωνίας”, δήλωσε η Efron.

Τις τελευταίες εβδομάδες εκτυλίχθηκε μια εντατική διπλωματική προσπάθεια. Η Χαμάς παραδέχτηκε ότι θα μπορούσε να δεχτεί κάποιες από τις αμερικανικές ιδέες που της προτάθηκαν και ότι έτοιμη να ξεκινήσει συνομιλίες.

Αλλά δύο ημέρες αργότερα, έγινε η ισραηλινή αεροπορική επιδρομή εναντίον αξιωματούχων της Χαμάς στο Κατάρ. Εκεί κατέρρευσαν όλα. Και οι δύο πλευρές απέρριψαν όσες προτάσεις είχαν γίνει.  Η κ. Efron επιμένει πάντως  ότι οποιαδήποτε πρόοδος προς μια κατάπαυση του πυρός ή εκεχειρία απαιτεί ευελιξία.  “Υπάρχει διέξοδος”, είπε, “αλλά όχι με αυτές τις δύο μαξιμαλιστικές προσεγγίσεις”.