Η εβδομάδα των συνομιλιών Ουκρανίας-Ρωσίας στην Κωνσταντινούπολη χαρακτηρίστηκε από έντονες διπλωματικές διεργασίες, με Ευρωπαίους ηγέτες να πιέζουν για άμεση κατάπαυση του πυρός, χωρίς όμως να επιτευχθεί κάποια συμφωνία. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν πρότεινε συνομιλίες, αλλά οι δυτικές απαιτήσεις για κατάπαυση προηγούνταν.
Τελικά, οι διαπραγματεύσεις κατέληξαν σε μια συμφωνία για ανταλλαγή αιχμαλώτων, με τις πλευρές να συμφωνούν να ξανασυναντηθούν, αλλά χωρίς προοπτική άμεσης ειρηνικής λύσης. Οι αντιφάσεις στη στάση του Ντόναλντ Τραμπ προσθέτουν αβεβαιότητα στην ήδη τεταμένη κατάσταση.
Πιο αναλυτικά
Η εβδομάδα ξεκίνησε με τέσσερις Ευρωπαίους ηγέτες να στέκονται προκλητικά στο Κίεβο, στην Ουκρανία, δίπλα στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, απευθύνοντας τελεσίγραφο στον Βλαντίμιρ Πούτιν: υπογράψτε άμεσα κατάπαυση του πυρός, αλλιώς, μαζί με τον Ντόναλντ Τραμπ, θα σας εξαναγκάσουμε να το κάνετε, με κυρώσεις και άλλα αυστηρά μέτρα, γράφει o Guardian.
Τις επόμενες ημέρες ακολούθησε μια σειρά από προσφορές, αντιπροτάσεις, τελεσίγραφα και υπεκφυγές, σε μια ιλιγγιώδη εβδομάδα διπλωματίας υψηλών διακυβεύσεων, που συχνά έμοιαζε με γεωπολιτική παρτίδα πόκερ.
Ωστόσο, στο τέλος της εβδομάδας δεν υπήρξε ούτε κατάπαυση του πυρός ούτε κυρώσεις. Διεξήχθησαν διάφοροι γύροι συνομιλιών στην Τουρκία, για τους οποίους κανείς δεν είχε πολλές ελπίδες για κάποια πρόοδο, και ο δρόμος προς την ειρήνη φαινόταν εξίσου θολός όσο και την προηγούμενη εβδομάδα.
Τα ξημερώματα της Δευτέρας, ο Πούτιν σε γραπτή δήλωση, που φαινόταν να έχει γράψει ο ίδιος, περιφρόνησε την ιδέα ότι η Δύση μπορεί να του μιλήσει με τελεσίγραφα και ισχυρίστηκε, με υποκρισία, ότι η Ρωσία πάντα προσέφερε καταπαύσεις του πυρός και ότι η Ουκρανία ήταν αυτή που τις απέρριπτε. Αντί για άμεση κατάπαυση του πυρός, πρότεινε να αρχίσουν συνομιλίες. Μάλιστα, έδωσε και ημερομηνία και τόπο: Κωνσταντινούπολη την Πέμπτη.
Η πρόταση του Πούτιν για συνομιλίες αντέβαινε σε όσα είχαν απαιτήσει οι δυτικοί ηγέτες. Ο Στάρμερ, ο Μερτς και ο Μακρόν είχαν ξεκαθαρίσει στο Κίεβο – η κατάπαυση έπρεπε να προηγηθεί, «χωρίς αν και εφόσον», αλλιώς θα επιβάλλονταν κυρώσεις. Είχαν επίσης καταστήσει σαφές πως ο Τραμπ είχε συμφωνήσει με το σχέδιο.
Ωστόσο, όπως ίσως ήταν αναμενόμενο, ο Αμερικανός πρόεδρος άσκησε πίεση στο Κίεβο. «Η Ουκρανία πρέπει να συμφωνήσει, ΑΜΕΣΑ», έγραψε στην πλατφόρμα Truth Social. «ΝΑ ΓΙΝΕΙ Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ, ΤΩΡΑ!!!»
Υπήρχε τουλάχιστον μια κάπως θετική κατάληξη στο μήνυμά του: ότι, αν μετά τη συνάντηση φανεί πως δεν είναι δυνατή μια συμφωνία, οι δυτικοί ηγέτες θα «προχωρήσουν αναλόγως». Αλλά αυτό απείχε πολύ από την αυστηρή στάση απέναντι στον Πούτιν που οι Ευρωπαίοι ήλπιζαν να αποσπάσουν από τον Τραμπ.
Λίγο αργότερα, ο Ζελένσκι ανέβασε και πάλι το διακύβευμα με την πρότασή του για μια σύνοδο κορυφής υψηλού επιπέδου. «Αναμένουμε μια πλήρη και διαρκή κατάπαυση του πυρός, ξεκινώντας από αύριο», έγραψε σε δήλωσή του. Αλλά πρόσθεσε: «Θα περιμένω τον Πούτιν στην Τουρκία την Πέμπτη. Προσωπικά. Ελπίζω αυτή τη φορά οι Ρώσοι να μην ψάξουν για δικαιολογίες».
Ήταν μια θεαματική πρόκληση που του έδωσε την πρωτοβουλία έναντι του Ρώσου ηγέτη. Αν ο στόχος του Πούτιν ήταν να εκτρέψει την πίεση για κατάπαυση του πυρός με μια προσχηματικά εποικοδομητική πρόταση, ο Ζελένσκι τώρα «έβλεπε» την μπλόφα του. Και το έκανε εντυπωσιακά γρήγορα, γεγονός που υποδήλωνε ότι πιθανότατα δεν ήταν μια κίνηση που είχε συμφωνηθεί με τους δυτικούς συμμάχους.
«Αν διαβάσετε προσεκτικά, μίλησα και για κατάπαυση του πυρός και για συνάντηση», είπε όταν ρωτήθηκε σχετικά στη συνέντευξη. «Διατύπωσα τα λόγια μου ακριβώς έτσι. Δεν μπορώ να σας πω γιατί το έκανα αυτό. Αλλά ήξερα ακριβώς τι έκανα», πρόσθεσε αινιγματικά.
Ο Ζελένσκι, όπως και πολλοί ηγέτες στον κόσμο, πρέπει πλέον να ζυγίζει προσεκτικά τα λόγια του ώστε να μην προσβάλει τον Τραμπ. «Δίνουμε μια θεατρική παράσταση για έναν και μόνο θεατή», είπε αυτή την εβδομάδα μια ουκρανική πηγή ασφαλείας. Μερικές φορές πρόκειται για έναν εξαντλητικό χορό, αλλά αν κάτι πάει στραβά – όπως συνέβη στον Ζελένσκι στον Λευκό Οίκο στα τέλη Φεβρουαρίου – οι συνέπειες μπορεί να είναι ακόμη χειρότερες, είπε η ίδια πηγή.
Ο Πούτιν ήταν εξαρχής απίθανο να εμφανιστεί στην Τουρκία, αλλά μια τριήμερη σιωπή από το Κρεμλίνο πριν το επιβεβαιώσει, έδειχνε πως τουλάχιστον εξέταζε διάφορες επιλογές. Τελικά, έστειλε μια διαπραγματευτική ομάδα στην Κωνσταντινούπολη, με επικεφαλής τον Βλαντίμιρ Μεντίνσκι – πρώην υπουργό Πολιτισμού και συγγραφέα ψευδοϊστορικών βιβλίων που παρουσιάζουν τη Δύση ως διαχρονικό εχθρό της Ρωσίας.
Μέχρι το βράδυ της Πέμπτης, ο Ζελένσκι βρισκόταν στην Άγκυρα παραπονούμενος ότι οι Ρώσοι δεν εμφανίστηκαν· ο Μεντίνσκι ήταν στην Κωνσταντινούπολη παραπονούμενος ότι οι Ουκρανοί δεν εμφανίστηκαν· ο Πούτιν ήταν στο Κρεμλίνο χωρίς να λέει πολλά· και ο Τραμπ ολοκλήρωνε την πολυτελή περιοδεία του στη Μέση Ανατολή, αφήνοντας ακόμη ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας συνάντησης της τελευταίας στιγμής με τον Πούτιν.
Την Παρασκευή, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ μιας ουκρανικής αντιπροσωπείας και της ομάδας του Μεντίνσκι πραγματοποιήθηκαν τελικά. Όμως διήρκεσαν λιγότερο από δύο ώρες και κατέληξαν σε μια συμφωνία για ανταλλαγή αιχμαλώτων, αλλά – όπως φάνηκε – σε τίποτε περισσότερο.
Το πιο σημαντικό όλων είναι ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν να γράψουν την άποψή τους για το πώς πρέπει να φτάσουν στην εκεχειρία. Στην συνέχεια, αφού ανταλλάξουν γραπτά, συμφώνησαν ότι θα ξανασυναντηθούν.
Η ρωσική πλευρά φέρεται να επέμεινε σε μαξιμαλιστικές απαιτήσεις. Ο Μάρκο Ρούμπιο, υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, χαρακτήρισε τις διαπραγματεύσεις (στις οποίες η Ουκρανία συμμετείχε μόνο επειδή το ζήτησαν οι Αμερικανοί) ως «αδιέξοδες» και «άσκοπες». Επαναλαμβάνοντας τη θέση του Αμερικανού προέδρου, είπε ότι πιθανότατα θα χρειαστεί συνάντηση μεταξύ Τραμπ και Πούτιν για να τερματιστεί η σύγκρουση.
Η εβδομάδα έκλεισε χωρίς κανένα σημάδι διαρκούς ειρήνης στον ορίζοντα, και με ελάχιστη συζήτηση από πλευράς ΗΠΑ για την εφαρμογή των σκληρών μέτρων που είχαν υποσχεθεί ο Στάρμερ και ο Μακρόν κατά της Ρωσίας.
Σε μια συμβολική συμμετρία, ο Ζελένσκι και οι τέσσερις Ευρωπαίοι ηγέτες τηλεφώνησαν πάλι στον Τραμπ – αυτή τη φορά από μια σύνοδο κορυφής στα Τίρανα. «Εναρμονίζουμε στενά τις απαντήσεις μας και θα συνεχίσουμε να το κάνουμε», δήλωσε ο Στάρμερ, σε μια διατύπωση που δύσκολα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ενιαίο μέτωπο απέναντι στο Κρεμλίνο.
Ο Τραμπ, στα σχόλιά του αυτή την εβδομάδα, ακούστηκε ενθουσιασμένος με την προοπτική μιας διμερούς συνάντησης με τον Πούτιν και έκανε ελάχιστη αναφορά σε πιθανές αρνητικές συνέπειες για τη Ρωσία.
Νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα, ο Ζελένσκι δήλωσε ότι ένιωθε σίγουρος αλλά προσεκτικός, καθισμένος στο γεωπολιτικό τραπέζι του πόκερ. Ο Ουκρανός πρόεδρος είπε:
«Είμαι γενικά ένα σίγουρο άτομο. Αν και στις διαπραγματεύσεις πρέπει πάντα να υπάρχουν αμφιβολίες… Πρέπει να κάνεις σκέψεις, να έχεις τη δυνατότητα να σταθείς λίγο στο πλάι, να ξεφύγεις από το μονοπάτι που όλοι οι άλλοι ακολουθούν με ταχύτητα».
Το πρόβλημα για τον Ζελένσκι – και για την Ευρώπη γενικότερα – είναι πως όλες αυτές οι προσεκτικά σχεδιασμένες κινήσεις στο τραπέζι του πόκερ δεν έχουν καμία αξία, αν τελικά αποδειχθεί ότι ο Τραμπ όχι μόνο δεν παρακολουθεί το παιχνίδι, αλλά παίζει το δικό του – με τους δικούς του κανόνες.
