Σε κρίσιμο σταυροδρόμι βρίσκεται η Γερμανία, καθώς οι επικείμενες εκλογές αναμένεται να σηματοδοτήσουν σημαντικές αλλαγές, τόσο σε πολιτικό όσο και οικονομικό επίπεδο. Οι Γερμανοί καλούνται να ψηφίσουν την Κυριακή (23/2) για νέα κυβέρνηση, εν μέσω μιας σειράς εσωτερικών πολιτικών αντιπαραθέσεων και των πιέσεων που ασκεί ο νέος πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ.

Έπειτα από την επεισοδιακή κατάρρευση του κυβερνητικού συνασπισμού τον περασμένο Νοέμβριο, στον οποίο συμμετείχαν οι Σοσιαλδημοκράτες του καγκελάριου, Όλαφ Σολτς (SPD), το Ελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα (FDP) και οι Πράσινοι, μεγάλο φαβορί για την νίκη δείχνει να είναι ο Φρίντριχ Μερτς, o συντηρητικός ηγέτης της Χριστιανοδημοκρατικής Ένωσης (CDU).

Σε ανάλυσή του ο Guardian αναφέρει ότι είναι πολύ πιθανή η συγκυβέρνηση του Μερτς με το SPD σε έναν διευρυμένο συνασπισμό, αφού ο ηγέτης του CDU απέκλεισε το ενδεχόμενο συνεργασίας με το ακροδεξιό Alternative für Deutschland (AfD), που δείχνει πάντως να ενισχύει τα ποσοστά του. Αντίθετα, τελευταία δημοσκόπηση δείχνει ότι η παράταξη του Μερτς «βυθίζεται» κάτω από το όριο του 30%.

With 1 in 5 German voters still undecided, Musk is fully harnessing the Election Interference Machine to spread AfD-related content.

Among all German parties, AfD dominates the ‘For You’ tab, and X’s search suggests AfD-related content to users with keywords like ‘Germany’. pic.twitter.com/cju8LlpGzD

— Pekka Kallioniemi (@P_Kallioniemi) February 19, 2025

Θα σηκώσουν το πόδι από το… φρένο;

Με τη Γερμανία σε ουσιαστική ύφεση μετά τη συρρίκνωση της οικονομίας για δύο συνεχόμενα χρόνια, το 2023 και το 2024 – η επανεκκίνηση της ανάπτυξης και η άνοδος του βιοτικού επιπέδου είναι ένα κορυφαίο θέμα για τους ψηφοφόρους. Κάθε ένα από τα μεγάλα κόμματα έχει υποσχεθεί να αναζωογονήσει την οικονομία, με πολιτικές είτε για μείωση των φόρων είτε για δραστική αύξηση των δαπανών με στόχο την ανάπτυξη. Ωστόσο, αυτές οι δαπανηρές επιλογές είναι πιθανό να απαιτήσουν χαλάρωση της πολιτικής «φρένο στο χρέος», που εφαρμόζει η Γερμανία.

Ο κανόνας αυτός εισήχθη το 2009 από την Άνγκελα Μέρκελ προκειμένου να δείξει ότι η Γερμανία παραμένει συνεπής στα δημοσιονομικά της, υποχρεούμενη να περιορίζει το ετήσιο δανεισμό της στο 0,35% του ΑΕΠ. Με τον τρόπο αυτό, η χώρα διατηρούσε τη δημοσιονομική πειθαρχία, με μια σταθερή αποστροφή στο χρέος και με υπερηφάνεια για τα ισχυρά κρατικά οικονομικά της.

Όμως, οι αναλυτές βλέπουν ότι μετά τις εκλογές της Κυριακής, είναι πολύ πιθανό να υπάρξει χαλάρωση στην συγκεκριμένη πολιτική, καθώς βασικό ζητούμενο πλέον είναι η επανεκκίνηση της γερμανικής οικονομίας. Υψηλόβαθμα τραπεζικά στελέχη αναφέρουν ότι η κατεύθυνση αυτή είναι πλέον μονόδρομος για τη Γερμανία, που πρέπει να εναρμονιστεί οικονομικά με τις υπόλοιπες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. «Αυτή ήταν μια προσέγγιση που αγνοούσε εντελώς την ανάπτυξη, προσπαθώντας να δώσει το παράδειγμα στην πολιτική “φρένο στο χρέος”. Τώρα βλέπουμε τη Γερμανία να πληρώνει το τίμημα για τους δημοσιονομικούς κανόνες που πολύ απλά ενίσχυαν τα δημόσια οικονομικά, αλλά όχι την ανάπτυξη».

🚨🇩🇪 FINAL POLL BEFORE GERMAN ELECTION BY CIVEY SHOWS AfD WINNING ON 32%

– This could be historic!
– The Germans want their country back

Election is this Sunday 23rd February pic.twitter.com/A6bcE2ZfEm

— Basil the Great (@Basil_TGMD) February 19, 2025

Όσον αφορά τα προεκλογικά προγράμματα των κομμάτων, οι προτάσεις ακολουθούν μια «σχεδόν στερεότυπη» διαφοροποίηση μεταξύ των οικονομικών πολιτικών της κεντροαριστεράς και της κεντροδεξιάς, τονίζουν οι αναλυτές. Το SPD και οι Πράσινοι προτείνουν επενδυτικές επιδοτήσεις και αυξήσεις φόρων για τους πλούσιους, παράλληλα με μεταρρυθμίσεις στο «φρένο χρέους», ενώ το CDU θέλει φορολογικές περικοπές για τα εταιρικά νοικοκυριά και περικοπές δημοσίων δαπανών, «ελπίζοντας ότι η πολιτική αυτή θα αποφέρει περισσότερα φορολογικά έσοδα, μέσω υψηλότερης ανάπτυξης».

Διαλλακτικός ο Μερτς

Μολονότι το CDU δείχνει διατεθειμένο να διατηρήσει την πολιτική δημοσιονομικής… ισορροπίας, ο Μερτς έχει εκδηλώσει την πρόθεση να αναθεωρήσει αν χρειαστεί την πολιτική αυτή, προς όφελος της ανάπτυξης. Οι επικριτές των σκληρών δημοσιονομικών λένε ότι η λιτότητα στις φορολογικές αποφάσεις και τις δαπάνες συνέβαλε στην άνοδο της ακροδεξιάς, γιατί επλήγησαν τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος. Παράλληλα, τονίζουν ότι αποτέλεσε και την… ταφόπλακα στον κυβερνητικό συνασπισμό του Όλαφ Σολτς.

Αυτό υποστηρίζουν και παγκοσμίου φήμης οικονομολόγοι, με τον Ένγκελμπερτ Στοκχάμερ, καθηγητή διεθνούς πολιτικής οικονομίας στο King’s College του Λονδίνου, να δηλώνει ότι η άρση του «φρένου στο χρέος» θα ήταν το κλειδί για την αναζωογόνηση της Γερμανίας. «Το “φρένο στο χρέος” καταδικάζει το κράτος σε αδράνεια σε περιόδους κρίσης, είτε η κρίση είναι οικονομική, είτε κλιματική είτε για ασφάλεια», αναφέρει ο Στοκχάμερ και τονίζει ότι η οικονομική συζήτηση πριν από τις εκλογές εστίασε κυρίως στο αν θα αρθεί το «φρένο» για να χρηματοδοτηθούν φορολογικές ελαφρύνσεις. Αυτό, όπως είπε, είναι πιθανό να βοηθήσει την κυβέρνηση που θα προκύψει να προχωρήσει στην αύξηση των αμυντικών δαπανών, για την οποία τόσος ντόρος γίνεται στους κόλπους του ΝΑΤΟ και της ΕΕ, έπειτα κι από τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ.

Η χώρα έχει δαπανήσει, ιστορικά, λιγότερο από το στόχο του 2% του ΑΕΠ που πρέπει να ξοδέψουν οι χώρες του ΝΑΤΟ για την άμυνα. Μολονότι η κυβέρνηση Σολτς ανέφερε ότι πέτυχε τον στόχο το 2024, υπολείπεται των εκκλήσεων του Τραμπ για δαπάνες έως και 5%.

Οι αναλυτές λένε ότι μια νέα κυβέρνηση θα μπορούσε να το παρακάμψει χρησιμοποιώντας «οχήματα ειδικού σκοπού» που προορίζονται για μακροπρόθεσμες επενδύσεις, οι οποίες θα εξαιρούνταν από τους υπολογισμούς για τον κανόνα του χρέους. Θα μπορούσαν επίσης να εξαιρεθούν οι αμυντικές δαπάνες.

Τα κράτη της ΕΕ διερευνούν επίσης την επιλογή των κοινών αμυντικών ομολόγων ή μια ρήτρα διαφυγής από το «Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης», το οποίο πληροί επί του παρόντος η Γερμανία και περιορίζει τα κρατικά ελλείμματα στο 3% του ΑΕΠ και το χρέος κάτω από 60%.

Αναγκαία η δημοσιονομική χαλάρωση

Ωστόσο, μια περεταίρω δημοσιονομική χαλάρωση μπορεί τελικά όντως να χρειάζεται, ώστε η χώρα να αντιμετωπίσει το κοκτέιλ προβλημάτων που αντιμετωπίζει η γερμανική οικονομία – όπως η  ακραία πίεση στην παραδοσιακά κυρίαρχη βιομηχανική βάση της χώρας, η παραπαίουσα εγχώρια ζήτηση και ο αυξανόμενος ανταγωνισμός από την Κίνα. Παράλληλα, η απειλή του Τραμπ να πλήξει την ΕΕ με δασμούς αναμένεται να επιτείνει περαιτέρω τη συμπίεση.

Την ίδια ώρα, οι συγκυρίες δεν δείχνουν να ευνοούν μια διαφορετική δημοσιονομική προσέγγιση, λόγω της πτώσης των εμπορικών συναλλαγών έπειτα κι από το Brexit, της διακοπής των πωλήσεων στη Ρωσία λόγω των κυρώσεων και του αυξημένου κόστους στην ενέργεια, συνέπεια του πολέμου στην Ουκρανία.

O Guardian, πάντως, αναφέρει ότι η μεταρρύθμιση αναφορικά με το «φρένο στο χρέος» απαιτεί πλειοψηφία δύο τρίτων στη Bundestag, καθώς είναι μέρος του γερμανικού συντάγματος, πράγμα που σημαίνει ότι η ικανότητα πραγματοποίησης αλλαγών θα εξαρτηθεί από το αποτέλεσμα των εκλογών.