Η διμερής συνεργασία μεταξύ του Τμήματος Προϊστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Γρανάδας (UGR) και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών, έδωσε στη δημοσιότητα τα ευρήματα που προέκυψαν κατά τα τρία πρώτα χρόνια της έρευνάς της.
Το έργο, το οποίο ξεκίνησε το 2022 και περιλαμβάνει επί του παρόντος τη μόνη ισπανική επιστημονική ομάδα που δραστηριοποιείται στη βόρεια Ελλάδα, έχει ορίσει ένα πενταετές χρονοδιάγραμμα για την πρώτη φάση του, με προγραμματισμένη ημερομηνία ολοκλήρωσης το 2027, αν και οι διευθυντές του εξετάζουν ήδη μια παράταση σε ένα δεύτερο στάδιο που θα διαρκέσει έως το 2032.
Κεντρικό θέμα της μελέτης είναι τα υδραυλικά συστήματα που τροφοδοτούσαν με νερό την πόλη της Αμφίπολης, ένα ίδρυμα του 5ου αιώνα π.Χ. που απέκτησε μεγαλύτερη φήμη για δύο ταφικά μνημεία της ελληνιστικής περιόδου: το Λέοντα της Αμφίπολης και τον Τύμβο Καστά.
Οι προκαταρκτικές έρευνες των Α. Καϊάφα και Ι. Πίκουλα είχαν ήδη υποδείξει την ύπαρξη αγωγών μεταφοράς νερού από το Παγγαίο Όρος προς το αστικό κέντρο, αλλά δεν είχαν πραγματοποιηθεί εντατικές εργασίες με τοπογραφική και χαρτογραφική καταγραφή μέχρι την έναρξη αυτού του έργου.
Από την ίδρυσή της, η Αμφίπολη διέθετε σύστημα ύδρευσης με κεραμικούς αγωγούς, οι οποίοι, κατά τη Ρωμαϊκή και Βυζαντινή περίοδο, αντικαταστάθηκαν από τοιχοποιία μεγαλύτερων διαστάσεων και χωρητικότητας.
Οι έρευνες που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του έργου όχι μόνο κατέστησαν δυνατό τον εντοπισμό των τριών κύριων κατασκευαστικών φάσεων που αντιστοιχούν στην κλασική, τη ρωμαϊκή και τη βυζαντινή περίοδο, αλλά έφεραν επίσης στο φως μια μεγάλη ποικιλία αρχαιολογικών χώρων στην περιοχή γύρω από τους αγωγούς.
Αυτές οι ανακαλύψεις καλύπτουν σχεδόν ολόκληρη την ιστορία της περιοχής, από αγροτικούς οικισμούς της κλασικής περιόδου και αγροκτήματα της Εποχής του Σιδήρου έως ελληνιστικές οχυρώσεις, κάστρα της Μέσης Βυζαντινής περιόδου, οθωμανικά χωριά και χαρακώματα από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Με αυτόν τον τρόπο, ο πρωταρχικός στόχος του έργου – η ταυτοποίηση και η μελέτη των υδραυλικών αγωγών που τροφοδοτούσαν την Αμφίπολη για περισσότερα από χίλια χρόνια – έχει εμπλουτιστεί με την ανακάλυψη ενός αρχαιολογικού αρχείου πολύ πυκνότερου και πιο ποικίλου από ό,τι αναμενόταν αρχικά.
Η αρχαιολογική ομάδα, υπό τη διεύθυνση προσωπικού του Τμήματος Προϊστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Μεσογείου, ολοκλήρωσε πρόσφατα την τέταρτη ανασκαφική της αποστολή, η οποία πραγματοποιήθηκε μεταξύ 27 Μαρτίου και 6 Απριλίου.
Αυτή η επιχείρηση έλαβε χρηματοδότηση από το Εσωτερικό Σχέδιο του Πανεπιστημίου της Γρανάδας και από το Υπουργείο Πολιτισμού, ενώ συμμετείχαν ερευνητές και φοιτητές από το πρόγραμμα σπουδών Ιστορίας και το μεταπτυχιακό πρόγραμμα Αρχαιολογίας του UGR, μαζί με συνεργάτες από το Πανεπιστήμιο της Σαλαμάνκα και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
Το έργο επικεντρώθηκε στη συνέχιση της τοπογραφικής αποτύπωσης των υδραυλικών διαδρομών και στην καταγραφή αναδυόμενων τοποθεσιών εντός της περιοχής επιρροής των υδραγωγείων .
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασαν οι διευθυντές του έργου, μέχρι στιγμής έχουν εντοπιστεί τρεις κύριες κατασκευαστικές φάσεις στα συστήματα ύδρευσης της Αμφίπολης. Η παλαιότερη αντιστοιχεί στην κλασική περίοδο, με τους προαναφερθέντες κεραμικούς αγωγούς να χρονολογούνται από την ίδια τη στιγμή της ίδρυσης της πόλης, τον 5ο αιώνα π.Χ.
Ακολουθεί μια ρωμαϊκή φάση, που χαρακτηρίζεται από την αντικατάσταση των κεραμικών σωλήνων με μία τοιχοποιία μεγαλύτερης διατομής, και τέλος μια βυζαντινή φάση που καταδεικνύει τη συνεχή χρήση του συστήματος κατά τον Μεσαίωνα. Αυτή η ακολουθία καθιστά δυνατή την ανακατασκευή ενός υδραυλικού δικτύου που λειτουργούσε συνεχώς για περισσότερα από χίλια χρόνια, γεγονός εξαιρετικής σημασίας για την κατανόηση της αστικής και δημογραφικής εξέλιξης της Αμφίπολης.
Το έργο αυτό εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια ενίσχυσης της ισπανικής επιστημονικής παρουσίας στον τομέα των κλασικών σπουδών στην Ελλάδα. Προς το παρόν, η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί μία από τις τρεις μόνο αρχαιολογικές παρεμβάσεις υπό ισπανική διεύθυνση που δραστηριοποιούνται αυτή τη στιγμή στην ελληνική επικράτεια.
Οι διευθυντές της έχουν σημειώσει ότι το έργο αυτό συμπληρώνει τις πρωτοβουλίες που προωθεί η Ισπανική Εταιρεία Κλασικών Σπουδών για την ενθάρρυνση της δημιουργίας μιας Ισπανικής Σχολής Ελληνικών Σπουδών στην Αθήνα, ενός ιδρύματος παρόμοιου με αυτά που ήδη διατηρούνται στην ελληνική πρωτεύουσα από άλλες ευρωπαϊκές χώρες με μακρά παράδοση στην αρχαιολογική έρευνα.
Το έργο, του οποίου η πρώτη φάση (μέχρι το 2027) έχει ακόμη τρία χρόνια εργασιών και μια πιθανή δεύτερη φάση που θα παραταθεί για πέντε ακόμη χρόνια (μέχρι το 2032), θα συνεχιστεί με ετήσιες εκστρατείες έρευνας και ανασκαφής στην περιοχή της αρχαίας Αμφίπολης, με στόχο την ολοκλήρωση του χάρτη των υδραυλικών υποδομών της και των οικισμών που σχετίζονται με αυτές σε μια περίοδο άνω των χιλιετιών ιστορίας.
Πηγή με εικόνα μελέτης: Πανεπιστήμιο της Γρανάδα
photo: eurokinissi
