Με φόντο την ασφυκτική πίεση που δέχεται η Κρήτη από τις αυξημένες μεταναστευτικές ροές, οι οποίες έχουν ξεπεράσει το 350% σε σχέση με πέρυσι, η κυβέρνηση επιταχύνει τον σχεδιασμό της και δρομολογεί τα επόμενα βήματα για τη διαχείριση της κρίσης.
Η κατάσταση στο νησί θεωρείται οριακή. Από τις αρχές του έτους έχουν φτάσει πάνω από 9.500 μετανάστες από τη Λιβύη, ενώ μόνο την τελευταία εβδομάδα έχουν μετακινηθεί εκατοντάδες στην ενδοχώρα, στο πλαίσιο του σχεδίου αποσυμφόρησης.
Η επείγουσα φύση της κατάστασης αποτυπώθηκε και στη σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στο υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, παρουσία τοπικών παραγόντων από την Κρήτη. Κυβερνητικοί αξιωματούχοι, ανάμεσα τους ο Θάνος Πλεύρης και ο Γιάννης Κεφαλογιάννης, ανέπτυξαν τον σχεδιασμό για τις επόμενες κινήσεις.
Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, όλες οι πλευρές έθεσαν ζητήματα και προβληματισμούς σε ένα πλαίσιο αμοιβαίας κατανόησης της κατάστασης. Ο σχεδιασμός παραμένει για μία μόνιμη κλειστή δομή προσωρινής κράτησης, ενώ κατά την συνάντηση δεν συζητήθηκαν οι εξεταζόμενες τοποθεσίες.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ψήφιση της τροπολογίας για τρίμηνη αναστολή του δικαιώματος αίτησης ασύλου για αφίξεις από τη Βόρεια Αφρική αποτέλεσε την αφετηρία ενός συνόλου μέτρων, που βρίσκονται ήδη σε εφαρμογή ή δρομολογούνται.
Η επίκληση, ωστόσο, του άρθρου 15 της ΕΣΔΑ στην αιτιολογική έκθεση της τροπολογίας για το μεταναστευτικό, χωρίς όμως επίσημη ενεργοποίηση του άρθρου, πυροδότησε έντονη αντιπαράθεση με τον Ευάγγελο Βενιζέλο να καταγγέλλει νομικά προβληματική πρακτική και κίνδυνο υπονόμευσης του κράτους δικαίου, ενώ από την πλευρά της η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι πρόκειται απλώς για νομική τεκμηρίωση και διαβεβαιώνει για τον σεβασμό στο Σύνταγμα και το διεθνές δίκαιο.
Με ευρεία πλειοψηφία ψηφίστηκε η τροπολογία για το άσυλο – Το μήνυμα Μητσοτάκη
Η αρχή για τις αλλαγές έγινε με την τροπολογία που προβλέπει την τρίμηνη αναστολή της δυνατότητας υποβολής αίτησης ασύλου για μετανάστες που φτάνουν από τη Λιβύη και άλλες περιοχές της Βόρειας Αφρικής.
Η τροπολογία, που συζητήθηκε σε υψηλούς τόνους επί δύο μέρες στην Ολομέλεια της Βουλής, υπερψηφίστηκε από 177 βουλευτές (Νέα Δημοκρατία, Ελληνική Λύση και ανεξάρτητοι βουλευτές όπως οι Κυριαζίδης, Σαράκης και πρώην των Σπαρτιατών), ενώ 74 την καταψήφισαν (ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ, Πλεύση Ελευθερίας, Νέα Αριστερά) και 42 δήλωσαν «παρών» (ΠΑΣΟΚ, Νίκη). Ο Νίκος Βρεττός από τη «Νίκη» διαφοροποιήθηκε και την καταψήφισε, ενώ απουσίαζαν τέσσερις βουλευτές, ανάμεσά τους ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, καθώς και ο Μάριος Σαλμάς.
Η ονομαστική ψηφοφορία έγινε ύστερα από πρόταση του ΚΚΕ και είχε προηγηθεί απόρριψη ένστασης αντισυνταγματικότητας που υπέβαλε η Πλεύση Ελευθερίας, με τη στήριξη ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ και ΠΑΣΟΚ.
Την ίδια ώρα, ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έστειλε μέσω της γερμανικής εφημερίδας BILD σαφές μήνυμα αποτροπής προς τα κυκλώματα διακίνησης μεταναστών.
«Αντιμέτωποι με την απότομη αύξηση των παράτυπων αφίξεων δια θαλάσσης από τη βόρεια Αφρική, ιδίως από τη Λιβύη προς την Κρήτη, λάβαμε τη δύσκολη αλλά απολύτως αναγκαία απόφαση να αναστείλουμε προσωρινά τη διαδικασία εξέτασης των αιτήσεων χορήγησης ασύλου για όσους φτάνουν δια θαλάσσης από χώρες της βόρειας Αφρικής», τόνισε ο Πρωθυπουργός.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε ακόμη ότι «η απόφαση αυτή στέλνει ένα σαφές μήνυμα, που δεν επιτρέπει παρερμηνείες, στα δίκτυα διακίνησης μεταναστών: η Ελλάδα δεν αποτελεί μία ανοιχτή οδό διέλευσης. Το ταξίδι είναι επικίνδυνο, το αποτέλεσμα αβέβαιο και τα χρήματα που καταβάλλονται στους διακινητές τελικά χάνονται άσκοπα».
Οι νομοθετικές αλλαγές που έρχονται
Μετά την τροπολογία, η κυβέρνηση προχωρά σε νέες θεσμικές παρεμβάσεις που αλλάζουν δραστικά το μεταναστευτικό τοπίο. Κεντρικός στόχος είναι ο περιορισμός της παράτυπης παραμονής και η επιτάχυνση των επιστροφών.
Συγκεκριμένα:
- Η παραμονή στη χώρα μετά την απόρριψη αίτησης ασύλου θα συνιστά ποινικό αδίκημα, το οποίο θα επισύρει ποινή φυλάκισης έως πέντε ετών, εκτός εάν επιλεγεί η επιστροφή στη χώρα προέλευσης.
- Παράλληλα, δρομολογείται επανεξέταση όλων των επιδομάτων που χορηγούνται σε αιτούντες άσυλο, με στόχο τη στοχευμένη αξιολόγηση της παροχής στήριξης.
- Εξετάζεται, τέλος, αλλαγή των μενού σίτισης στις δομές, στο πλαίσιο ευρύτερου επαναπροσδιορισμού του κόστους φιλοξενίας και της λειτουργικής διαχείρισης των δομών.
Πηγές του Υπουργείου σημειώνουν ότι τα μέτρα αυτά εντάσσονται σε ένα αυστηρότερο, αλλά πιο αποτελεσματικό πλαίσιο, το οποίο θα ευθυγραμμίζεται με το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις διεθνείς υποχρεώσεις της Ελλάδας.
Η Κρήτη στο επίκεντρο της μεταναστευτικής κρίσης
Η Κρήτη βρίσκεται το τελευταίο διάστημα στο επίκεντρο της μεταναστευτικής πίεσης, με τις αφίξεις από τη Λιβύη να σημειώνουν εκρηκτική αύξηση, γεγονός που έχει προκαλέσει σοβαρές ανησυχίες στις τοπικές αρχές και στην κυβέρνηση.
Στο πλαίσιο της επιχειρούμενης αποσυμφόρησης, τις τελευταίες ημέρες μεταφέρθηκαν:
- 515 μετανάστες από τα Χανιά στο Λαύριο,
- 240 άτομα από το Ρέθυμνο στον Πειραιά,
- 96 μετανάστες αναχώρησαν με πλοίο της γραμμής από τα Χανιά,
- 100 από το Ρέθυμνο μέσω Ηρακλείου με προορισμό τον Πειραιά.
Συνολικά, έως την επόμενη Τετάρτη, υπολογίζεται ότι θα έχουν αποχωρήσει 800 άτομα από την Κρήτη με πλοία της γραμμής.
Σημαντικό πρόβλημα συνιστούν και τα δίκτυα διακίνησης. Από τους 515 μετανάστες που μεταφέρθηκαν στο Λαύριο, οκτώ συνελήφθησαν ως διακινητές, ενώ άλλοι 18 έχουν συλληφθεί στον εκθεσιακό χώρο της Αγυιάς στα Χανιά, όπου φιλοξενούνται προσωρινά 860 μετανάστες.
Καστέλι: Το επικρατέστερο σενάριο για νέα δομή φιλοξενίας
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του κεντρικού δελτίου ειδήσεων του ΑΝΤ1, η κυβέρνηση κλίνει προς τη δημιουργία νέας δομής μεταναστών στο πρώην στρατόπεδο Ζωγραφάκη στο Καστέλι Ηρακλείου. Η δομή εντάσσεται στο συνολικό σχέδιο διαχείρισης των ροών που φτάνουν στη χώρα μέσω της Λιβύης και χαρακτηρίζεται ως προσωρινή.
Όπως μεταδόθηκε, η δομή θα λειτουργήσει ως κέντρο υποδοχής και ταυτοποίησης, με χαρακτήρα transit. Η λειτουργία της συνδέεται με τον περιορισμό της συγκεκριμένης θαλάσσιας διαδρομής· όταν αυτός επιτευχθεί, η δομή θα κλείσει. Παράλληλα, προβλέπεται το κλείσιμο δύο υφιστάμενων δομών σε Χανιά και Ρέθυμνο, που λειτουργούν υπό την εποπτεία της Περιφέρειας και των Δήμων.
Σε κάθε περίπτωση, οι τελικές αποφάσεις για την τοποθεσία και τις προδιαγραφές της δομής αναμένονται τις επόμενες ημέρες από τον αρμόδιο Υπουργό, Θάνο Πλεύρη.
Αντιπαράθεση για την επίκληση του άρθρου 15 ΕΣΔΑ στη ρύθμιση για το μεταναστευτικό
Έντονη πολιτική και επιστημονική αντιπαράθεση έχει προκαλέσει η τροπολογία της κυβέρνησης για τη μεταναστευτική πολιτική, με αφορμή την επίκληση του άρθρου 15 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) στην αιτιολογική της έκθεση.
Το εν λόγω άρθρο προβλέπει τη δυνατότητα προσωρινής παρέκκλισης από τις υποχρεώσεις της Σύμβασης σε περίπτωση έκτακτης κατάστασης που απειλεί τη ζωή του έθνους, και η σχετική αναφορά του προκάλεσε την έντονη αντίδραση του Ευάγγελου Βενιζέλου.
Ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου παρενέβη δημόσια, ζητώντας την άμεση απόσυρση της σχετικής αιτιολογικής έκθεσης.
Όπως ανέφερε σε ανάρτησή του στα κοινωνικά δίκτυα, «η κυβέρνηση επικαλείται το άρθρο 15 ΕΣΔΑ, δηλαδή το αντίστοιχο του άρθρου 48 Συντ. για την εφαρμογή του νόμου περί καταστάσεως πολιορκίας. Η εύκολη και ανεπίγνωστη επίκληση αυτής της διάταξης της ΕΣΔΑ θέτει ζήτημα υψίστης σημασίας για την υπόσταση του κράτους δικαίου στη χώρα μας και τον σεβασμό θεμελιωδών υποχρεώσεων της κατά το διεθνές δίκαιο».
Απαντώντας, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης αρνήθηκε ότι πρόκειται για επίσημη ενεργοποίηση του άρθρου, κάνοντας λόγο για νομική θεμελίωση.
«Εμείς δεν ενεργοποιούμε το άρθρο 15 της ΕΣΔΑ, απλά επικαλούμαστε ότι συντρέχουν προϋποθέσεις που αναφέρονται στο άρθρο αυτό με μια συγκεκριμένη νομική τεκμηρίωση. Είναι μια αναγκαία, απολύτως σύννομη απόφαση για το καλό της χώρας και των πολιτών. Η Ελλάδα είναι κράτος δικαίου», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Στη Βουλή παρενέβη και ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, δηλώνοντας ότι η κυβέρνηση σέβεται το Σύνταγμα και το διεθνές δίκαιο, και διευκρινίζοντας πως δεν πρόκειται για επίσημη ενεργοποίηση του άρθρου 15.
«Τρέφω σεβασμό στον κ. Βενιζέλο και στην επιστημονική του κατάρτιση, εδώ όμως, με κάθε σεβασμό υπάρχει μια σχετική σύγχυση», σημείωσε αρχικά ο κ. Γεραπετρίτης και πρόσθεσε: «Τα σχετικά άρθρα (15 ΕΣΔΑ και 48 του Συντάγματος) δεν ενεργοποιούνται, όμως υπάρχουν προϋποθέσεις».
Επισήμανε, ακόμη, ότι «η σχετική τροπολογία δεν έχει κανένα ζήτημα νομιμότητας ή συνταγματικότητας. Όπως θα έλεγε και ο κ. Βενιζέλος που το έχει καταστήσει ως οιονεί συντακτικού χαρακτήρα. Αυτό που κάνουμε είναι να μεριμνήσουμε ώστε με σεβασμό στο Σύνταγμα μη καταστεί η Ελλάδα δεξαμενή ψυχών».
«Η Ελλάδα θα φροντίσει πρώτα τους πολίτες της», υπογράμμισε ο υπουργός Εξωτερικών.
Ο Ευάγγελος Βενιζέλος επανήλθε με νέα δημόσια τοποθέτηση, μέσω ανάρτησης στον προσωπικό του λογαριασμό στο Facebook, επιμένοντας πως η κυβέρνηση εισάγει επί της ουσίας ένα νομικά προβληματικό σκεπτικό περί “παράβασης των υποχρεώσεων της Σύμβασης”, ακόμη κι αν δεν ενεργοποιεί τυπικά το άρθρο 15.
«Ο Υπουργός Εξωτερικών και αγαπητός συνάδελφος στο πεδίο της νομικής επιστήμης Γιώργος Γεραπετρίτης, με ευγένεια πάντα, διαπίστωσε ότι έχω περιπέσει σε “σύγχυση” γιατί η κυβέρνηση “δεν ενεργοποιεί” το άρθρο 15 ΕΣΔΑ, δηλαδή δεν θέλει να τεθεί η χώρα σε καθεστώς παρέκκλισης (derogation) από την ΕΣΔΑ. Ο ίδιος όμως προσυπέγραψε και υποστήριξε την επίσημη κυβερνητική δήλωση ότι λαμβάνονται μέτρα “κατά παράβαση των υποχρεώσεων που προβλέπονται στη Σύμβαση”», αναφέρει μεταξύ άλλων.
