Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκεται η διαπραγμάτευση μεταξύ της ελληνικής κυβέρνησης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο που προκύπτει από το υπερπλεόνασμα-μαμούθ του 2025 και θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για έκτακτα αλλά και για μόνιμα μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Οικονομικών επιδιώκει να πείσει τους ευρωπαϊκούς θεσμούς ότι ένα σημαντικό μέρος της υπεραπόδοσης των εσόδων δεν οφείλεται σε συγκυριακούς παράγοντες, αλλά είναι αποτέλεσμα διαρθρωτικών αλλαγών και μόνιμης βελτίωσης της φορολογικής απόδοσης.
Στόχος της ελληνικής πλευράς είναι η αναθεώρηση του ανώτατου ορίου αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών, ώστε να δημιουργηθεί μεγαλύτερη ευχέρεια άσκησης οικονομικής πολιτικής, χωρίς να διακυβεύονται η δημοσιονομική σταθερότητα και η αξιοπιστία της χώρας έναντι των αγορών. Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, από την Ουάσιγκτον, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο παρεμβάσεων στήριξης των πολιτών, μόλις αποσαφηνιστεί το εύρος του διαθέσιμου δημοσιονομικού χώρου, σε συνδυασμό με την εξέλιξη της ενεργειακής κρίσης.
Ανακοινώσεις στη ΔΕΘ
Τα έκτακτα μέτρα θα στοχεύουν στην αντιμετώπιση των οικονομικών επιπτώσεων που συνδέονται με τη γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή και κυρίως με την άνοδο του ενεργειακού κόστους, ενώ οι μόνιμες παρεμβάσεις θα αφορούν το πακέτο μέτρων που σχεδιάζεται να ανακοινωθεί από τον Πρωθυπουργό στο πλαίσιο της φετινής Διεθνούς Εκθεσης Θεσσαλονίκης. Στόχος είναι οι παρεμβάσεις που θα αποφασιστούν να έχουν αναπτυξιακό χαρακτήρα, ώστε να ενισχύουν την παραγωγική δυναμική της οικονομίας και να δημιουργούν προϋποθέσεις διατηρήσιμης αύξησης των εισοδημάτων.
Εκτιμήσεις
Το ακριβές ύψος του υπερπλεονάσματος αναμένεται να ανακοινωθεί από τη Eurostat μέσα στην εβδομάδα, ωστόσο οι διαθέσιμες πληροφορίες συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι θα κινηθεί κοντά στο 5% του ΑΕΠ, δηλαδή περίπου στα 13 δισ. ευρώ. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του οικονομικού επιτελείου, από το ποσό αυτό δημιουργείται πρόσθετος δημοσιονομικός χώρος της τάξης των 3 δισ. ευρώ. Ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος δεν ταυτίζεται αυτομάτως με την αύξηση του πλεονάσματος, καθώς υπόκειται στους ευρωπαϊκούς κανόνες δαπανών και προϋποθέτει συνεννόηση με τις αρμόδιες ευρωπαϊκές Αρχές.
Μετά την οριστικοποίηση των σχετικών μεγεθών, θα καθοριστεί η κατανομή των πόρων, λαμβάνοντας υπ’ όψιν τόσο την ανάγκη στήριξης των νοικοκυριών λόγω των διεθνών εξελίξεων όσο και την ανάγκη διατήρησης ενός επαρκούς δημοσιονομικού αποθέματος, το οποίο θα λειτουργεί ως «μαξιλάρι» ασφαλείας σε περίπτωση νέων εξωγενών κρίσεων ή απρόβλεπτων οικονομικών αναταράξεων. Αναλόγως θα αποφασιστεί το ύψος του ποσού που μπορεί να κατευθυνθεί σε μόνιμες παρεμβάσεις για την ενίσχυση των επιχειρήσεων, των συνταξιούχων και της μεσαίας τάξης.
Σε συνεννόηση
Οι τελικές αποφάσεις θα ληφθούν σε συνεννόηση με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, καθώς βρίσκεται σε εξέλιξη το παζάρι που αφορά το μέρος των αυξημένων εσόδων που μπορεί να θεωρηθεί μόνιμο και αυτό που θα έχει προσωρινό χαρακτήρα. Η διάκριση αυτή είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, δεδομένου ότι το ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο επιτρέπει τη χρηματοδότηση μόνιμων μέτρων μόνο όταν τα έσοδα έχουν διατηρήσιμη βάση. Μεταξύ των έκτακτων παρεμβάσεων που φαίνεται να συγκεντρώνουν τις περισσότερες πιθανότητες υλοποίησης περιλαμβάνεται η παράταση της οριζόντιας επιδότησης στο πετρέλαιο κίνησης για έναν ακόμη μήνα, καθώς η υφιστάμενη ρύθμιση ολοκληρώνεται στα τέλη Απριλίου, όπως και η επιδότηση λιπασμάτων για τη στήριξη του αγροτικού τομέα. Αναλόγως των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή θα αποφασιστεί εάν θα επανενεργοποιηθεί το fuel pass ή η επιδότηση λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας. Οπως αναφέρουν πηγές του οικονομικού επιτελείου, αυτό θα εξαρτηθεί από τις πρόσθετες πιέσεις στο κόστος διαβίωσης των νοικοκυριών.
Το πακέτο
Οσον αφορά το πακέτο μέτρων που προετοιμάζεται για τη ΔΕΘ, προβλέπεται η αξιοποίηση πόρων που συνδέονται με τη ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες, ύψους περίπου 900 εκατ. ευρώ, καθώς και πρόσθετων δημοσιονομικών περιθωρίων που ενδέχεται να προκύψουν από τη διαπραγμάτευση με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Στις βασικές προτεραιότητες περιλαμβάνονται φορολογικές ελαφρύνσεις για τις επιχειρήσεις, όπως η μείωση της προκαταβολής φόρου και η κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος. Παράλληλα, εξετάζονται παρεμβάσεις στα τεκμήρια φορολόγησης των ελεύθερων επαγγελματιών, πρόσθετα κίνητρα για επενδύσεις και ενδεχόμενες αλλαγές στη φορολογία της εργασίας, με στόχο την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας και τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη στήριξη των συνταξιούχων μέσω πιθανής μείωσης ή κατάργησης της ειδικής εισφοράς αλληλεγγύης για κύριες συντάξεις άνω των 1.400 ευρώ μεικτά. Η εισφορά αυτή αποτελεί κλιμακωτή επιβάρυνση που μπορεί να φθάσει έως και το 14% για υψηλότερα εισοδήματα και επιβάλλεται με σκοπό την ενίσχυση της χρηματοδότησης των ασφαλιστικών ταμείων. Παράλληλα, εξετάζεται η αύξηση της ετήσιας οικονομικής ενίσχυσης των 250 ευρώ προς ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, καθώς και η μείωση της φορολόγησης των εισοδημάτων από ενοίκια, προκειμένου να ενισχυθεί το διαθέσιμο εισόδημα και να βελτιωθεί η λειτουργία της αγοράς κατοικίας.
Η υπεραπόδοση των δημοσιονομικών μεγεθών αποδίδεται κυρίως στην αύξηση των φορολογικών εσόδων που συνδέεται με τη βελτίωση της απασχόλησης και την ενίσχυση της κατανάλωσης, αλλά και στις διαρθρωτικές παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και της εισφοροδιαφυγής. Η αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων, η διασύνδεση των φορολογικών συστημάτων και η εντατικοποίηση των ελέγχων συνέβαλαν σημαντικά στην αύξηση της εισπραξιμότητας των φόρων και στον περιορισμό των φαινομένων αδήλωτης οικονομικής δραστηριότητας. Με τις αλλαγές αυτές υπήρξε διεύρυνση της φορολογικής βάσης και βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης, ενώ ενισχύθηκε η σταθερότητα των δημόσιων οικονομικών, δημιουργώντας προϋποθέσεις για μια πιο βιώσιμη δημοσιονομική πορεία τα επόμενα χρόνια.
