Μπορούν οι καθημερινές μας συνήθειες να επηρεάσουν περισσότερο τη μακροζωία από τα γονίδιά μας; Σύμφωνα με τους επιστήμονες του Oxford Longevity Project, η απάντηση είναι «ναι». Στη νέα τους έκθεση παρουσιάζουν πέντε βασικούς πυλώνες που συνδέονται με την υγιή γήρανση, υποστηρίζοντας ότι οι επιλογές μας στον ύπνο, τη διατροφή, την άσκηση και τη διαχείριση του στρες μπορούν να καθορίσουν την ποιότητα των χρόνων που έχουμε μπροστά μας.

Γονίδια ή τρόπος ζωής: Τι μετράει περισσότερο στη μακροζωία

Μετά την πανδημία της COVID-19, μια ομάδα κλινικών γιατρών και επιστημόνων ενώθηκαν για να δημιουργήσουν το Oxford Longevity Project. Αποστολή τους; Να κάνουν την επιστήμη της μακροζωίας ξεκάθαρη, προσιτή και πρακτική για όλους. Η ομάδα καθοδηγήθηκε από ένα κεντρικό ερώτημα: Πώς μπορούμε να προετοιμαστούμε καλύτερα για να ζήσουμε περισσότερα και πιο υγιή χρόνια;

Στην πρόσφατη πρώτη τους έκθεση με τίτλο «Age-Less», οι ειδικοί εστιάζουν λιγότερο στα γονίδια ή στον κίνδυνο εμφάνισης ασθενειών. Αντίθετα, δίνουν έμφαση στις συνήθειες του τρόπου ζωής που, όπως πιστεύουν, επηρεάζουν περισσότερο από καθετί άλλο την υγιή γήρανση.

Η έκθεση του Oxford Longevity Project υποστηρίζει ότι ο τρόπος ζωής παίζει πολύ μεγαλύτερο ρόλο από όσα πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Μάλιστα, οι συγγραφείς συνόψισαν τη φιλοσοφία τους σε ένα απλό, εύχρηστο μοντέλο που ονόμασαν “S-MEDs“:

• Sleep (Ύπνος)
• Movement (Κίνηση)
• Exercise (Άσκηση)
• Diet (Διατροφή)
• Stress (Διαχείριση Στρες)

Από την παθητικότητα στην πρόληψη

Συνολικά, η επιστημονική μελέτη δείχνει ότι η μακροζωία απαιτεί μια ξεκάθαρη αλλαγή νοοτροπίας: πρέπει να περάσουμε από την παθητικότητα στην ανάληψη δράσης, και από τη θεραπεία στην πρόληψη. Με απλά λόγια, αυτό σημαίνει να σταματήσουμε να βλέπουμε την υγεία μας ως κάτι που απλώς «τυχαίνει» ανάλογα με την τύχη ή το DNA μας. Αντίθετα, πρέπει να την αντιμετωπίζουμε ως κάτι που μπορούμε να θωρακίσουμε και να υποστηρίξουμε ενεργά μέσα από τις καθημερινές μας συνήθειες και επιλογές.

5 καθημερινές συνήθειες για υγιή γήρανση και μακροζωία – Τι συμβουλεύουν ειδικοί της Οξφόρδης

• Εξασφαλίστε ποιοτικό ύπνο
• Επιδιώξτε έναν θετικό τρόπο σκέψης
• Βάλτε την τακτική άσκηση στη ζωή σας
• Υιοθετήστε μια σχεδόν χορτοφαγική διατροφή (Vegan-ish)
• Μειώστε τα επίπεδα του άγχους

Εξασφαλίστε ποιοτικό ύπνο

Όλοι γνωρίζουμε ότι ο ύπνος είναι σημαντικός, όμως η επαρκής ποιότητα ύπνου ίσως είναι ένα από τα καλύτερα δώρα που μπορούμε να κάνουμε στη μακροπρόθεσμη υγεία μας. Στην πραγματικότητα, ο ύπνος θεωρείται ο ακρογωνιαίος λίθος της ευεξίας, με τους περισσότερους ενήλικες να χρειάζονται περίπου 7 έως 9 ώρες κάθε νύχτα.

Παρά τη σημασία του, ο ύπνος συχνά παραμελείται όταν η καθημερινότητα γίνεται απαιτητική. Όπως επισημαίνει η σχετική επιστημονική έκθεση, «ο ύπνος παραμένει η πιο υποτιμημένη παρέμβαση ενίσχυσης των επιδόσεων και πρόληψης ασθενειών που έχουμε στη διάθεσή μας».

Μια αυξανόμενη σειρά ερευνών επιβεβαιώνει ότι ο σωστός ύπνος παίζει καθοριστικό ρόλο στην υγεία της καρδιάς, του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος – συστήματα που συνδέονται άμεσα τόσο με το προσδόκιμο υγείας όσο και με τη μακροζωία.

Τα ευχάριστα νέα είναι ότι η βελτίωση του ύπνου δεν απαιτεί περίπλοκες ρουτίνες συμπληρωμάτων ή ακριβά ξυπνητήρια. Μερικές απλές αλλά αποτελεσματικές συνήθειες περιλαμβάνουν:

• Τήρηση ενός σταθερού προγράμματος ύπνου.
• Δημιουργία ενός ήσυχου και χαλαρωτικού περιβάλλοντος στο υπνοδωμάτιο.
• Απενεργοποίηση των ηλεκτρονικών συσκευών τουλάχιστον 30 λεπτά πριν την κατάκλιση.

Επιδιώξτε έναν θετικό τρόπο σκέψης

Όταν σκεφτόμαστε την υγιή γήρανση, τείνουμε να εστιάζουμε πρώτα στη σωματική υγεία, παραβλέποντας συχνά τη σημασία της ψυχικής και συναισθηματικής μας κατάστασης.

Η γήρανση με υγεία δεν αφορά μόνο τη διατήρηση των σωματικών λειτουργιών. Αφορά επίσης το να παραμένουμε δραστήριοι, κοινωνικά συνδεδεμένοι, αισιόδοξοι και να έχουμε σκοπό στη ζωή μας καθώς μεγαλώνουμε. Οι ερευνητές δίνουν μεγάλη έμφαση στο να «αγαπάμε τη ζωή μας», καθώς η νοοτροπία επηρεάζει σημαντικά τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα υγείας.

Παράλληλα με την ισορροπημένη διατροφή και την κίνηση, οι ειδικοί ενθαρρύνουν:

• Την προτεραιότητα στις κοινωνικές σχέσεις.
• Την φροντίδα της οικογένειας και της κοινότητας.
• Την εύρεση ενός προσωπικού σκοπού και την εστίαση στο παρόν αντί για το παρελθόν.

Σημείωση: Αυτό δεν σημαίνει να πιέζετε τον εαυτό σας να είναι συνεχώς χαρούμενος. Αντίθετα, αφορά το χτίσιμο σχέσεων και συνηθειών που υποστηρίζουν μια συνολικά θετική στάση ζωής.

Βάλτε την τακτική άσκηση στη ζωή σας

Η τακτική σωματική άσκηση είναι ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία για την υποστήριξη της υγιούς γήρανσης. Οι μελέτες δείχνουν σταθερά ότι η φυσική δραστηριότητα βοηθά στην πρόληψη ή την καθυστέρηση πολλών χρόνιων παθήσεων που σχετίζονται με την ηλικία. Επιπλέον, ενισχύει τη μυϊκή δύναμη, την υγεία των οστών, την ισορροπία και την κινητικότητα, διατηρώντας την ανεξαρτησία σας.

Δεν χρειάζεται να περνάτε ατέλειωτες ώρες στο γυμναστήριο. Οι τρέχουσες οδηγίες συνιστούν περίπου 150 λεπτά σωματικής δραστηριότητας την εβδομάδα, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει:

• Περπάτημα ή πεζοπορία.
• Κολύμβηση ή χορό.
• Κηπουρική.
• Τένις ή ομαδικά προγράμματα γυμναστικής.

Το «κλειδί» είναι να βρείτε ένα είδος άσκησης που απολαμβάνετε πραγματικά. Ακόμα κι αν κάνετε καθιστική εργασία, μικρά διαλείμματα για διατάσεις ή σύντομοι περίπατοι μετά τα γεύματα μπορούν να κάνουν τη διαφορά.

Υιοθετήστε μια σχεδόν χορτοφαγική διατροφή (Vegan-ish)

Η σύσταση για μια “vegan-ish” διατροφή δεν σημαίνει απαραίτητα τον πλήρη και αυστηρό αποκλεισμό των ζωικών προϊόντων. Οι συγγραφείς αναφέρονται σε ένα κυρίως φυτοφαγικό πρότυπο διατροφής, βασισμένο σε ολόκληρες, ελάχιστα επεξεργασμένες τροφές.

Οι δίαιτες που είναι πλούσιες σε λαχανικά, φρούτα, όσπρια, ξηρούς καρπούς και σπόρους συνδέονται σταθερά με καλύτερη μακροπρόθεσμη υγεία. Οι τροφές αυτές προσφέρουν φυτικές ίνες, βιταμίνες, μέταλλα και αντιφλεγμονώδη συστατικά που θωρακίζουν την καρδιά και τη γνωστική λειτουργία.

Προσοχή: Δεν είναι όλες οι φυτικές τροφές αυτόματα υγιεινές. Η υψηλή κατανάλωση επεξεργασμένων υδατανθράκων (λευκά άλευρα) και ζαχαρούχων ποτών έχει το αντίθετο αποτέλεσμα.

Πώς να ξεκινήσετε με μικρά βήματα:

• Προσθέστε φασόλια ή φακές στο δείπνο σας 1-2 φορές την εβδομάδα.
• Αντικαταστήστε τα επεξεργασμένα σνακ με ξηρούς καρπούς.
• Δοκιμάστε φυτικές πρωτεΐνες όπως το τόφου (tofu).

Μειώστε τα επίπεδα του άγχους

Το στρες δεν επηρεάζει απλώς τη διάθεσή μας· αποτελεί μία από τις σοβαρότερες απειλές για την υγιή γήρανση. Το χρόνιο άγχος επηρεάζει βιολογικές διαδικασίες όπως η φλεγμονή, η κυτταρική γήρανση και η λειτουργία των μιτοχονδρίων.

Το σώμα μας δεν είναι σχεδιασμένο να βρίσκεται συνεχώς σε κατάσταση άμυνας (fight-or-flight). Με την πάροδο του χρόνου, το χρόνιο στρες επιβαρύνει τη σωματική και ψυχική υγεία, αυξάνοντας τον κίνδυνο για καρδιοπάθειες, κατάθλιψη και γενικευμένο άγχος.

Αν και η πλήρης εξάλειψη του στρες είναι αδύνατη, η διαχείριση του άγχους μέσα από μικρές στιγμές ηρεμίας μπορεί να κάνει θαύματα. Ένας περίπατος, οι βαθιές αναπνοές, ο καθοδηγούμενος διαλογισμός ή απλώς το να αφήσετε το κινητό σας στην άκρη για λίγο, είναι πολύτιμοι σύμμαχοι για μια πιο υγιή και μακρά ζωή.

Επιπλέον συμβουλές για υγιή γήρανση και μακροζωία

Εκτός από τις παραπάνω συμβουλές των ειδικών, υπάρχουν πολλές άλλες καθημερινές συνήθειες που μπορούν να υποστηρίξουν τη μακροζωία και την ευεξία σας.

• Περιορίστε το κάπνισμα και το αλκοόλ: Τόσο το κάπνισμα όσο και η κατανάλωση αλκοόλ σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης χρόνιων νοσημάτων. Η μείωση ή η πλήρης αποχή από αυτά θωρακίζει τη μακροπρόθεσμη υγεία σας.
• Δώστε έμφαση στην πρόληψη: Τακτικά τσεκάπ (check-ups), οι προληπτικές εξετάσεις και οι εξετάσεις αίματος σε συνεργασία με τον γιατρό σας βοηθούν στον έγκαιρο εντοπισμό πιθανών προβλημάτων υγείας.
• Μην σταματάτε να μαθαίνετε νέα πράγματα: Το να κρατάτε τον εγκέφαλό σας σε εγρήγορση μέσα από το διάβασμα, νέα χόμπι ή την εκμάθηση δεξιοτήτων, υποστηρίζει τη γνωστική λειτουργία και την πνευματική διαύγεια καθώς μεγαλώνετε.