Ένα φωτεινό περίγραμμα του Νικολάς Μαδούρο και της συζύγου του Σίλια Φλόρες εμφανίστηκε πάνω από το Καράκας, στην Βενεζουέλα, στον νυχτερινό ουρανό τον Ιανουάριο. Ήταν το σταθερό φως εκατοντάδων drones σε μια παράσταση που διοργάνωσε η κυβέρνηση της Βενεζουέλας, η οποία ολοκληρώθηκε με τα drones να αναδιατάσσονται και γράφουν: «El pueblo los reclama», «O λαός τους θέλει πίσω».
Μετά την αστραπιαία επιχείρηση των ΗΠΑ με την οποία απήχθησαν στην ουσία ο πρόεδρος και η σύζυγό του, στις 3 Ιανουαρίου, η Βενεζουέλα βρέθηκε σε αβεβαιότητα.
Παρά το γεγονός ότι η Ντέλσι Ροδρίγκες, πρώην αντιπρόεδρος και νυν πρόεδρος της Βενεζουέλας, ζήτησε την επιστροφή του Μαδούρο και της Φλόρες, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτό θα συμβεί. Το πρώην προεδρικό ζεύγος βρίσκεται στη Νέα Υόρκη, στο Metropolitan Detention Center του Μπρούκλιν, όπου περιμένει να δικαστεί για φερόμενα εγκλήματα, μεταξύ των οποίων και διακίνηση ναρκωτικών, τα οποία όμως αρνούνται.
Οι δύσκολες ισορροπίες
Ωστόσο, η Ροδρίγκες – πιστή υποστηρίκτρια του Μαδούρο – πρέπει να διατηρήσει μια δύσκολη ισορροπία: να προσελκύσει τη σοσιαλιστική της βάση συνεχίζοντας να υποστηρίζει τον Μαδούρο με αντιιμπεριαλιστική ρητορική, ενώ ταυτόχρονα να αλλάξει τις πολιτικές της υπό την πίεση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, υπό την απειλή ότι θα ακολουθήσει τον Μαδούρο αν δεν συμμορφωθεί.
«Ο Τραμπ έχει υπονοήσει ότι η Βενεζουέλα είναι πλέον προτεκτοράτο των ΗΠΑ, οπότε η Ροδρίγκες υπηρετεί τη βούληση του προέδρου των ΗΠΑ», λέει ο Κρίστοφερ Σαμπατίνι, ανώτερος ερευνητής για τη Λατινική Αμερική στην δεξαμενή σκέψης Chatham House. «Έχει επίσης ερευνηθεί από τη DEA – δεν υπάρχει καταδίκη, ούτε αμοιβή για το κεφάλι της, ούτε κατηγορητήριο, αλλά η απειλή παραμένει. Η απειλή είναι: “έχουμε στοιχεία εναντίον σου”». Η Υπηρεσία Δίωξης Ναρκωτικών (DEA) δεν έκανε κανένα σχόλιο όταν της απευθύνθηκε το BBC.
Η Ροδρίγκες βρίσκεται τώρα σε μια διπλωματική ισορροπία. «Ο πρόεδρος Μαδούρο είχε ήδη προειδοποιήσει για μια επίθεση αυτού του είδους λόγω της απελπισίας της ενεργειακής απληστίας των Ηνωμένων Πολιτειών», δήλωσε η Ροντρίγκες στην πρώτη της δήλωση μετά την επιχείρηση. Ωστόσο, λίγο αργότερα, ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι το Καράκας είχε συμφωνήσει να παραδώσει έως και 50 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου – και ότι θα διαχειριζόταν τα χρήματα.
Και στην πρώτη της ομιλία στην Εθνοσυνέλευση στις 16 Ιανουαρίου, η Ροντρίγκες επέκρινε την «ιμπεριαλιστική επέκταση των Ηνωμένων Πολιτειών». Την ίδια μέρα, η Ροντρίγκες συναντήθηκε με τον διευθυντή της CIA, Τζον Ράτκλιφ, στο Καράκας.
«Η νομιμότητα της Ροντρίγκες βασίζεται στη στρατιωτική δύναμη των ΗΠΑ. Και θα διαρκέσει αν το θέλει ο Τραμπ. Δεν μπορεί να του αντισταθεί», λέει η Κάρμεν Μπεατρίς Φερνάντες, πολιτικός αναλυτής της Βενεζουέλας και διευθύνουσα σύμβουλος της DataStrategia, μιας εταιρείας πολιτικών συμβούλων.
Ένα ερώτημα είναι πόσο καιρό μπορεί η Ροντρίγκες να συνεχίσει αυτό το διπλό παιχνίδι, διατηρώντας στο πλευρό της τόσο την αριστερά της Βενεζουέλας όσο και την αμερικανική κυβέρνηση. Και αν έπρεπε να επιλέξει, θα ήταν μια δύσκολη επιλογή ή η μία πλευρά κατέχει προφανώς την εξουσία;
Οι δραστικές αλλαγές
Η Καράκας, η πρωτεύουσα της Βενεζουέλας με περίπου τρία εκατομμύρια κατοίκους, είναι στολισμένη με πανό που ζητούν την επιστροφή του Μαδούρο και καταδικάζουν τον αμερικανικό παρεμβατισμό.
Από τη στιγμή που ο Μαδούρο και η Φλόρες τέθηκαν υπό κράτηση, αλλαγές που μοιάζουν να διαρκούν χρόνια έχουν συμπυκνωθεί σε λίγες μόνο εβδομάδες. Η υπερδύναμη του Τσαβισμού, της αριστερής πολιτικής ιδεολογίας που στήριξε την ηγεσία του Ούγκο Τσάβες και του Μαδούρο μετά από αυτόν, είναι ότι μπορεί να αλλάξει γρήγορα πορεία για να διατηρήσει τον πρόεδρο – όποιος και αν είναι αυτός – στην εξουσία.
Αναλαμβάνοντας την προεδρία σε «προσωρινή» βάση, η Ντέλσι Ροδρίγκες – μια δια βίου τσαβίστρια – διόρισε κυρίως τεχνοκράτες και όχι ιδεολόγους, αναγνωρίζοντας την ανάγκη για ρεαλισμό, καθώς η Βενεζουέλα εισέρχονταν σε μια νέα εποχή.
Εκτός από την ψήφιση ενός νόμου που άνοιξε τον δρόμο για να ξεκινήσουν οι αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες τις εργασίες τους στη Βενεζουέλα, η Ροδρίγκες επέτρεψε επίσης την αποφυλάκιση πολλών πολιτικών και ακτιβιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που είχαν φυλακιστεί για μήνες ή χρόνια. Η αντιπολίτευση ισχυρίζεται ότι αυτό συνέβη μόνο επειδή οι ΗΠΑ πίεσαν και επισημαίνει ότι πολλοί πολιτικοί κρατούμενοι παραμένουν στη φυλακή.
Ο Τραμπ έχει αναφερθεί στη Ροδίγκες ως «υπέροχο άτομο» και «κάποια με την οποία έχουμε συνεργαστεί πολύ καλά». Η Ροδρίγκες, με τη σειρά της, έχει αναγνωρίσει ότι έχουν γίνει τηλεφωνικές κλήσεις σε τόνο «ευγενικό» και «αμοιβαίου σεβασμού».
Εντεινόμενη πίεση
Η Ροδρίγκες έχει αποφύγει να κάνει προκλητικές δηλώσεις εναντίον του Trump. Ωστόσο, έχει χρησιμοποιήσει γλώσσα βαθιά ριζωμένη στην κομμουνιστική αντιπολίτευση της Λατινικής Αμερικής στον αμερικανικό επεκτατισμό, αναφερόμενη στις ΗΠΑ ως «θανατηφόρα πυρηνική δύναμη», «εισβολέα» και «ιμπεριαλιστική δύναμη».
Ο Φιλ Γκάνσον, ανώτερος αναλυτής στο think tank International Crisis Group με έδρα το Καράκας, λέει: «Η Ουάσιγκτον πρέπει να καταλάβει ότι η Ροδρίγκες πρέπει να συνεχίσει με αυτή τη ρητορική. Είναι ένας τρόπος για να διατηρηθεί η συνοχή στο σχέδιο του Τσάβες, παρόλο που είναι γνωστό ότι δεν είναι πραγματικό».
Όλοι οι εμπειρογνώμονες συμφωνούν ότι η πίεση και η απειλή των ΗΠΑ προς τη Βενεζουέλα και τη Ροδρίγκες είναι πραγματική.
Ενώ η Ροδρίγκες πρέπει να κρατήσει ευχαριστημένη την αριστερή βάση του Τσαβισμού, η ίδια αντιπροσωπεύει μόνο το 15-20% της κοινωνίας ενώ υπάρχουν και πολλοί Βενεζουελάνοι που δεν υποστήριξαν ποτέ τον Μαδούρο. Κατά τη διάρκεια των 13 χρόνων του στην εξουσία, η δημοτικότητα του Μαδούρο μειώθηκε. Η νίκη του στις εκλογές του 2024 αμφισβητήθηκε μετά από ευρείες διεθνείς κατηγορίες ότι η ψηφοφορία ήταν στημένη.
Τα αποτελέσματα της αντιπολίτευσης που συγκεντρώθηκαν από τους παρατηρητές των εκλογών – τα οποία ελέγχθηκαν ανεξάρτητα – έδειξαν ότι ο υποψήφιός του κέρδισε το 67% των ψήφων σε σύγκριση με το 30% του Μαδούρο. Ωστόσο, ο Μαδούρο ανέλαβε τα καθήκοντά του ισχυριζόμενος ότι κέρδισε με 53%.
Περισσότεροι από 7,9 εκατομμύρια Βενεζουελάνοι έχουν εγκαταλείψει τη χώρα από το 2014, με 6,5 εκατομμύρια να έχουν καταγραφεί ως πρόσφυγες από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, γεγονός που δείχνει το μέγεθος της πολιτικής και οικονομικής κρίσης που έχει πλήξει τη χώρα.
Ένα διχασμένο έθνος
Οι Αμερικανοί κυβερνώντες είναι διχασμένοι, γεγονός που ίσως ενισχύει την θέση της Ροδρίγκες. Ο Μάρκο Ρούμπιο, υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, έχει μια σαφή αντικομμουνιστική ατζέντα και πιστεύεται ότι επιθυμεί την ανατροπή της κυβέρνησής της.
«Ο Ρούμπιο… μιλάει τακτικά με την αντιπολίτευση, η οποία είναι δυσαρεστημένη. Υπάρχουν φήμες για δυσαρέσκεια», λέει ο Κρίστοφερ Σαμπατίνι, ανώτερος ερευνητής για τη Λατινική Αμερική στο think tank Chatham House . «Ο Ρούμπιο και άλλοι θα πιέσουν για πρόωρες εκλογές, αλλά η απόφαση για το πότε θα διεξαχθούν εξαρτάται από αυτήν».
Και όσο καλύτερα είναι τα πράγματα στη Βενεζουέλα, τόσο πιο πιθανό είναι να προκηρύξει εκλογές. «Θέλει να περιμένει να ανακάμψει η οικονομία, ώστε να μπορεί να υποβάλει υποψηφιότητα και να κερδίσει», προσθέτει ο Σαμπατίνι.
«Η Ροδρίγκες διακατέχεται από το πολιτικό DNA του τσαβισμού. Αυτό σημαίνει ότι η είναι πραγματίστρια, με κύριο στόχο να επιβιώσει και να διατηρήσει την εξουσία και τον πλούτο», εκτιμά ο ο Φιλ Γκάνσον, στο BBC. Στην πράξη η Ροδρίγκες λυγίζει για να μην σπάσει από την πίεση των ΗΠΑ
Και αυτό φαίνεται να σημαίνει ότι, ακόμη και απέναντι στη δύναμη του Τραμπ, η Ροντρίγκες δεν είναι εντελώς ανίσχυρη, σχολιάζει το BBC.
