Ο Τζέσι Τζάκσον, κορυφαία μορφή του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1960, έγινε γνωστός ως ο πρώτος Αφροαμερικανός που πέρασε από τον ακτιβισμό στη διεκδίκηση της προεδρίας μέσω μεγάλου κόμματος.

Προστατευόμενος του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζούνιορ, ο Τζάκσον έχτισε την καριέρα του οργανώνοντας πολιτικά και βελτιώνοντας τη ζωή των Αφροαμερικανών, ενώ κατέστη εθνική δύναμη μέσα από τις δύο εκστρατείες του για τον Λευκό Οίκο.

Αν και και άλλοι Αφροαμερικανοί είχαν επιδιώξει την προεδρία, ο Τζάκσον ήταν ο πρώτος που σημείωσε σημαντική επιτυχία στην κάλπη — ανοίγοντας τον δρόμο για όσους ακολούθησαν, μεταξύ αυτών ο Μπαράκ Ομπάμα και η Κάμαλα Χάρις.

Κατά τη διάρκεια της πορείας του, δημιούργησε ένα κίνημα που επιδίωκε να ενώσει τον ολοένα πιο πολυπολιτισμικό αμερικανικό πληθυσμό, με μήνυμα που επικεντρωνόταν στους φτωχούς και τη μεσαία τάξη των εργαζομένων.

«Κανείς άλλος στο Δημοκρατικό Κόμμα δεν μιλούσε για μια πολυφυλετική, πολυεθνοτική δημοκρατία», δήλωσε ο γερουσιαστής του Βερμόντ Μπέρνι Σάντερς σε εκδήλωση στο Σικάγο τον Αύγουστο του 2024 προς τιμήν του Τζάκσον. «Αυτό το κίνημα δεν ήταν μόνο για να μας ενώσει, αλλά για να μας ενώσει γύρω από μια προοδευτική ατζέντα».

«Keep hope alive»: Η ρητορική που επηρέασε μια γενιά

Χαρισματικός ρήτορας, ο Τζάκσον εξέφρασε την αγανάκτηση όσων αισθάνονταν πολίτες δεύτερης κατηγορίας στην πιο ευημερούσα δημοκρατία του κόσμου. Η ομιλία του στο Εθνικό Συνέδριο των Δημοκρατικών το 1988, που κατέληξε με τη φράση «keep hope alive» («κρατήστε ζωντανή την ελπίδα»), θα αντηχούσε δεκαετίες αργότερα στο σύνθημα «hope and change» της επιτυχημένης εκστρατείας του Ομπάμα το 2008.

Μετά τις ιστορικές προεδρικές του εκστρατείες, ο Τζάκσον εδραιώθηκε ως «πρεσβύτερος πολιτικός» του Δημοκρατικού Κόμματος.

Ωστόσο, τα τελευταία του χρόνια στιγματίστηκαν από σκάνδαλα, μεταξύ των οποίων αποκαλύψεις για εξωσυζυγική σχέση και οικονομικές ατασθαλίες του γιου και πολιτικού του διαδόχου, Τζέσι Τζάκσον Τζούνιορ, ο οποίος διετέλεσε βουλευτής του Ιλινόις.

Το 2017 διαγνώστηκε με Πάρκινσον και αποσύρθηκε σε μεγάλο βαθμό από τη δημόσια ζωή. Αργότερα η διάγνωση τροποποιήθηκε σε προϊούσα υπερπυρηνική παράλυση, εκφυλιστική εγκεφαλική νόσο με παρόμοια συμπτώματα.

Παιδικά χρόνια

Ο Τζάκσον γεννήθηκε ως Τζέσι Λούις Μπερνς στις 8 Οκτωβρίου 1941 στο Γκρίνβιλ της Νότιας Καρολίνας, γιος της 16χρονης Χέλεν Μπερνς. Η μητέρα του, ανύπαντρη, αποβλήθηκε από τη βαπτιστική εκκλησία της μετά την εγκυμοσύνη της — αποτέλεσμα σχέσης με τον 33χρονο παντρεμένο γείτονά της, Νόα Ρόμπινσον.

Όταν ο Τζάκσον ήταν δύο ετών, η μητέρα του παντρεύτηκε τον Τσαρλς Τζάκσον, ο οποίος τον υιοθέτησε. Παρέμεινε ωστόσο σε επαφή και με τον Ρόμπινσον, θεωρώντας και τους δύο άνδρες πατέρες του.

Μεγαλώνοντας στη φυλετικά διαχωρισμένη Νότια Καρολίνα, όπως όλοι οι Αφροαμερικανοί της εποχής, ήταν αναγκασμένος να φοιτά σε χωριστά σχολεία και να χρησιμοποιεί διακριτούς χώρους σε δημόσια μέσα και
καταστήματα.

Προστατευόμενος του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ

Στο Λύκειο, ο Τζάκσον είχε καλές επιδόσεις – εκλέχθηκε πρόεδρος της τάξης του και διέπρεψε σχεδόν σε κάθε ομαδικό άθλημα.

Μια υποτροφία στο αμερικανικό ποδόσφαιρο στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόις τον βοήθησε να ακολουθήσει τις φιλοδοξίες του και να ξεφύγει από το φτωχό του περιβάλλον. Ωστόσο, σύντομα μετεγγράφηκε από το κατά πλειονότητα λευκό ίδρυμα σε ιστορικά μαύρο κολέγιο στη Βόρεια Καρολίνα.

Ο ίδιος έχει δηλώσει ότι έφυγε από το Ιλινόις επειδή οι λευκοί προπονητές του δεν του επέτρεπαν να παίξει στη θέση του κουόρτερμπακ στο αμερικανικό ποδόσφαιρο, αν και αυτή η εκδοχή αμφισβητείται. Τα αρχεία δείχνουν ότι η ομάδα είχε ήδη μαύρο κουόρτερμπακ και ότι ο Τζάκσον βρισκόταν σε ακαδημαϊκή επιτήρηση.

Ως φοιτητής στο North Carolina A&T, ο Τζάκσον άρχισε σταδιακά να εμπλέκεται στο κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα. Το 1960 συνελήφθη μαζί με επτά ακόμη φοιτητές ύστερα από σιωπηλή διαμαρτυρία σε δημόσια βιβλιοθήκη όπου επιτρεπόταν η είσοδος μόνο σε λευκούς, γεγονός που οδήγησε στην άρση του φυλετικού διαχωρισμού στη βιβλιοθήκη.

Τέσσερα χρόνια αργότερα αποφοίτησε και μετακόμισε στο Σικάγο, όπου εκπαιδεύτηκε για να γίνει θρησκευτικός ηγέτης και τράβηξε την προσοχή του Κινγκ, του πιο γνωστού ηγέτη του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα στη χώρα.

Μέσω της Southern Christian Leadership Conference, την οποία ίδρυσε ο Κινγκ το 1957 για την προώθηση της μη βίαιης δράσης με στόχο την κοινωνική και οικονομική δικαιοσύνη, ίδρυσε το Operation Breadbasket. Η πρωτοβουλία ενθάρρυνε μαύρους άνδρες και γυναίκες να στηρίζουν με την παρουσία τους επιχειρήσεις που τους αντιμετώπιζαν με βασικό σεβασμό και τους παρείχαν ευκαιρίες απασχόλησης, και να μποϊκοτάρουν εκείνες που δεν το έκαναν.

Ακόμη στα 20 του, ο Τζάκσον κλήθηκε αρχικά να αναλάβει το σκέλος της οργάνωσης στο Σικάγο και σύντομα και την εθνική της ηγεσία.

Το 1968 η ζωή του άλλαξε δραματικά. Βρισκόταν μαζί με τον μέντορά του στο μοτέλ Lorraine στο Μέμφις του Τενεσί, όταν ο Κινγκ δολοφονήθηκε. Λίγες στιγμές πριν από τον μοιραίο πυροβολισμό, ο Κινγκ είχε σκύψει πάνω από το κάγκελο και συνομιλούσε παιχνιδιάρικα με τον Τζάκσον, ο οποίος βρισκόταν στον χώρο στάθμευσης από κάτω.

Ο Τζάκσον δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι κράτησε το κεφάλι του Κινγκ καθώς ξεψυχούσε – αν και άλλοι αυτόπτες μάρτυρες δεν επιβεβαίωσαν αυτή την εκδοχή. Την επόμενη ημέρα, εμφανίστηκε στην τηλεόραση με τα ρούχα του ακόμη λερωμένα με το αίμα του Κινγκ, αναλαμβάνοντας τον ρόλο ηγετικής μορφής στο κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα, κίνηση που προκάλεσε αντιδράσεις.

«Ήμασταν αποφασισμένοι να μην αφήσουμε μία σφαίρα να σκοτώσει το κίνημα», είπε αργότερα.

Ο Τζάκσον, όπως είχε κάνει και ο Κινγκ τα τελευταία χρόνια της ζωής του, άρχισε να μιλά για τα προβλήματα της Αμερικής ως βαθιά ριζωμένα τόσο στην ταξική ανισότητα όσο και στον ρατσισμό. Το βασικό ρήγμα, όπως έλεγε, ήταν ανάμεσα σε εκείνους που έχουν και σε εκείνους που δεν έχουν.

«Όταν μετατρέψουμε το φυλετικό πρόβλημα σε ταξική σύγκρουση», δήλωσε στους New York Times, «τότε θα έχουμε ένα εντελώς διαφορετικό παιχνίδι».

Τρία χρόνια αργότερα, διαφωνίες για την ηγεσία οδήγησαν σε διάσπαση του Operation Breadbasket και στη δημιουργία από τον Τζάκσον της Operation PUSH (People United to Serve Humanity) – μιας νέας, ευρείας οργάνωσης για τα πολιτικά δικαιώματα.

Στα χρόνια που ακολούθησαν, ο Τζάκσον αναδείχθηκε σε μία από τις πιο επιδραστικές πολιτικές φυσιογνωμίες στην Αμερική.

Η οργάνωση PUSH στήριξε την εκπαίδευση στα αστικά κέντρα και προγράμματα θετικών διακρίσεων που ενθάρρυναν τις επιχειρήσεις να απασχολούν μαύρους εργαζόμενους.

Προεδρικές υποψηφιότητες

Ωστόσο, παρέμεινε μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, καθώς υπήρχαν καταγγελίες ότι στο παρελθόν είχε κάνει αντισημιτικά σχόλια και — ως χειροτονημένος ιερέας και ως αποτέλεσμα μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης — αντιτασσόταν στις αμβλώσεις.

Το ζήτημα συγκλόνιζε την αμερικανική πολιτική σκηνή μετά την ιστορική απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην υπόθεση Roe v Wade. Οι Δημοκρατικοί, οι οποίοι παραδοσιακά ευθυγραμμίζονταν με το κίνημα των πολιτικών δικαιωμάτων, υποστήριζαν ως επί το πλείστον τη διατήρηση της νομιμότητας των αμβλώσεων.

«Οι άνθρωποι δεν μπορούν να δώσουν ή να δημιουργήσουν ζωή από μόνοι τους· είναι πραγματικά δώρο του Θεού», έγραψε το 1977. «Επομένως, κανείς δεν έχει το δικαίωμα να αφαιρεί εκείνο που δεν έχει τη δυνατότητα να δώσει».

Υποστήριξε ότι ο Μωυσής και ο Ιησούς δεν θα είχαν γεννηθεί, αν η άμβλωση ήταν δυνατή στους βιβλικούς χρόνους.

Το 1983, ο Τζάκσον ταξίδεψε στη Συρία για να ζητήσει την απελευθέρωση ενός αιχμάλωτου Αμερικανού πιλότου, του υπολοχαγού Ρόμπερτ Γκούντμαν. Η αποστολή του στέφθηκε με επιτυχία και ενίσχυσε σημαντικά το εθνικό του προφίλ.

Με την ανεργία των μαύρων νέων να κυμαίνεται γύρω στο 50%, ο Τζάκσον ανακοίνωσε στη συνέχεια την υποψηφιότητά του για την προεδρία.

Ο Τζάκσον ήταν υποψήφιος για την προεδρία το 1984.

Η απόφασή του προκάλεσε πικρία σε ορισμένους από τους φυσικούς του υποστηρικτές, μεταξύ αυτών και η χήρα του Κινγκ, Κορέτα, η οποία φοβόταν ότι δεν θα κατάφερνε να κερδίσει το χρίσμα των Δημοκρατικών και θα έβλαπτε τις πιθανότητες άλλων προοδευτικών υποψηφίων.

Κατά τη διάρκεια της εκστρατείας, ο Τζάκσον μίλησε για τον «συνασπισμό του ουράνιου τόξου», μια ευρεία ομάδα ψηφοφόρων διαφορετικών φυλών και πεποιθήσεων που παραδοσιακά υφίσταντο διακρίσεις και οι οποίοι, όπως είπε, είχαν πληγεί από τις πολιτικές του τότε Προέδρου Ρόναλντ Ρίγκαν, Ρεπουμπλικανού.

«Η σημαία μας είναι κόκκινη, λευκή και μπλε, αλλά το έθνος μας είναι ένα ουράνιο τόξο — κόκκινο, κίτρινο, καφέ, μαύρο και λευκό — και είμαστε όλοι πολύτιμοι στα μάτια του Θεού», δήλωσε σε ομιλία στο Εθνικό Συνέδριο των Δημοκρατικών το 1984, όπου κάλεσε το κόμμα να ενωθεί.

Κατοχύρωσε νομικά τον όρο και αργότερα ίδρυσε μια πολιτική οργάνωση με το ίδιο όνομα. Η κίνηση αυτή ενόχλησε ορισμένα μέλη των Μαύρων Πανθήρων, οι οποίοι τη δεκαετία του 1960 είχαν χρησιμοποιήσει τον όρο για να περιγράψουν μια συμμαχία ακτιβιστικών ομάδων στο Σικάγο.

Παρότι ο Τζάκσον τελικά έχασε το χρίσμα των Δημοκρατικών, η εκστρατεία του είχε εξελιχθεί σε πολιτικό και πολιτισμικό φαινόμενο. Τον Οκτώβριο του 1984 παρουσίασε το Saturday Night Live, ένα δημοφιλές εβδομαδιαίο τηλεοπτικό κωμικό πρόγραμμα.

Η προεδρική του υποψηφιότητα είχε επίσης βαθιά επίδραση στους Δημοκρατικούς. Κερδίζοντας περισσότερες από 3 εκατομμύρια ψήφους και καταλαμβάνοντας την τρίτη θέση στις προκριματικές, έδειξε ότι ένας μαύρος υποψήφιος μπορούσε να συγκεντρώσει πανεθνική υποστήριξη και ενδεχομένως να διεκδικήσει τον Λευκό Οίκο.

Παράλληλα, θέτοντας φιλελεύθερη πλατφόρμα, ανέδειξε στο προσκήνιο ζητήματα που απασχολούσαν την αριστερή πτέρυγα του κόμματος, όπως η καθολική υγειονομική περίθαλψη και οι αποζημιώσεις στους απογόνους των σκλάβων.

Ο Τζάκσον είχε ταχθεί υπέρ της δημιουργίας παλαιστινιακού κράτους και είχε χαρακτηρίσει τον Πρωθυπουργό του Ισραήλ «τρομοκράτη».

Είχε επίσης δεσμευθεί να μην κάνει ποτέ πρώτος χρήση πυρηνικών όπλων και να μειώσει δραστικά τις αμυντικές δαπάνες εάν εκλεγόταν πρόεδρος — θέσεις που φάνταζαν ανέφικτες στο αποκορύφωμα του Ψυχρού Πολέμου.

Το 1988 ο Τζάκσον πήρε αρχικά προβάδισμα στις προκριματικές των Δημοκρατικών, αλλά τελικά ηττήθηκε από τον Μάικλ Δουκάκη.

Δοκίμασε ξανά τέσσερα χρόνια αργότερα και συνέχισε να κάνει εκστρατεία με φιλελεύθερη ατζέντα υψηλότερων φόρων, αυξημένων δημόσιων δαπανών και καθολικής κρατικά χρηματοδοτούμενης υγειονομικής περίθαλψης.

Και πάλι κατέγραψε αξιοσημείωτη επίδοση — προηγούμενος αρχικά του Δουκάκη — αλλά και πάλι ηττήθηκε, αφού συγκέντρωσε λίγο κάτω από 7 εκατομμύρια ψήφους και 1.023 συνέδρους στο Εθνικό Συνέδριο των Δημοκρατικών.

Οι σύνεδροι αυτοί στήριξαν στη συνέχεια μεταρρυθμίσεις στη διαδικασία των προκριματικών που διευκόλυναν «αντισυστημικές» υποψηφιότητες όπως εκείνη του Τζάκσον να διεκδικήσουν το χρίσμα χωρίς την υποστήριξη του κομματικού κατεστημένου.

Αμφιλεγόμενη προσωπικότητα

Το 1991, ο Τζάκσον προσπάθησε να επαναλάβει την επιτυχία του στη Συρία και επισκέφθηκε το Ιράκ, παραμονές του Πολέμου του Κόλπου, για να ζητήσει από τον Σαντάμ Χουσεΐν την απελευθέρωση Δυτικών ομήρων.

Έναν χρόνο αργότερα, αποφάσισε να μη διεκδικήσει τρίτη προεδρική υποψηφιότητα και, παρά τις επιφυλάξεις του απέναντι στις κεντρώες πολιτικές «Τρίτου Δρόμου» του Μπιλ Κλίντον, στήριξε τον πρώην κυβερνήτη του Αρκάνσας.

Όταν η προεδρία του Κλίντον βρέθηκε σε κίνδυνο μετά την αποκάλυψη της σχέσης του με τη Μόνικα Λεβίνσκι, ασκούμενη στον Λευκό Οίκο, ζήτησε από τον Τζάκσον να στηρίξει συμβουλευτικά την οικογένειά του στην κρίση.

Ο Τζάκσον δήλωσε ότι, παρότι ο Κλίντον είχε πει ψέματα για τη σχέση, δεν άξιζε καθαίρεση για «βαριά εγκλήματα». Είχε διαπράξει «μικρό έγκλημα», είπε.

Το 2001, ο ίδιος ο Τζάκσον κλήθηκε να λογοδοτήσει δημόσια για εξωσυζυγική σχέση με μέλος του προσωπικού του, από την οποία απέκτησε παιδί.

Υποσχέθηκε να πάρει άδεια για να «αναζωογονήσει το πνεύμα του και να επανασυνδεθεί με την οικογένειά του», όμως η ταχύτητα της επιστροφής του στη δημόσια ζωή έπληξε την αξιοπιστία του σε ορισμένους εκκλησιαστικούς κύκλους.

Διατήρησε έντονη παρουσία στα μέσα ενημέρωσης, με τηλεοπτικές εκπομπές και «αποστολές ελέους», τις οποίες ορισμένοι επικριτές χαρακτήρισαν αυτοπροβολή.

Τον Μάρτιο του 2007, στήριξε την υποψηφιότητα του Μπαράκ Ομπάμα.

Οι σχέσεις των δύο ανδρών ήταν αρχικά τεταμένες, αφότου ο Τζάκσον κατηγόρησε τον Ομπάμα ότι «μιλούσε αφ’ υψηλού στους μαύρους».

Το σχόλιο καταγράφηκε από ανοιχτό μικρόφωνο και ο Τζάκσον ζήτησε αργότερα συγγνώμη για τις «χυδαίες και προσβλητικές» δηλώσεις του.

Ωστόσο, λίγο πριν από τη νικητήρια ομιλία του Ομπάμα στο Σικάγο το 2008, τηλεοπτική κάμερα κατέγραψε τον Τζάκσον στο κοινό με δάκρυα στα μάτια.

Πολλοί εκτίμησαν ότι η συμβολή του Τζάκσον στην αύξηση της συμμετοχής των μαύρων ψηφοφόρων σε προηγούμενες εκστρατείες είχε συμβάλει στη νίκη του Ομπάμα.

Αργότερα στήριξε την απόφαση του Ομπάμα να υποστηρίξει τον γάμο ομοφύλων, συγκρίνοντας την κατάσταση με τον παλαιότερο αγώνα κατά των νόμων που απαγόρευαν τους διαφυλετικούς γάμους.

Παρά τη συνεχιζόμενη πολιτική του επιρροή, αντιμετώπισε δυσκολίες στο οικογενειακό του περιβάλλον.

Το 2013, ο πρωτότοκος γιος του, Τζέσι Τζάκσον Τζούνιορ, καταδικάστηκε για χρήση χρημάτων προεκλογικής εκστρατείας για προσωπικές δαπάνες και καταδικάστηκε σε 30 μήνες φυλάκιση.

Πέντε χρόνια αργότερα, διαγνώστηκε με τη νόσο Πάρκινσον και παραιτήθηκε από την ηγεσία του Rainbow/PUSH.

Μετά τη δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ το 2020, ταξίδεψε στη Μινεάπολη ζητώντας ποινικές διώξεις κατά των αστυνομικών.

Υπήρξε επίσης ένθερμος υποστηρικτής της αποχώρησης των αμερικανικών στρατευμάτων από το Αφγανιστάν και της αύξησης του κατώτατου μισθού.

Το 2024 υπέβαλε αίτημα προεδρικής χάρης για τον γιο του, το οποίο απορρίφθηκε από τον τότε πρόεδρο Τζο Μπάιντεν.

Την ίδια χρονιά εμφανίστηκε στο συνέδριο των Δημοκρατικών στο Σικάγο, όπου το κόμμα όρισε επίσημα την Καμάλα Χάρις υποψήφια για την προεδρία. Η Χάρις ηττήθηκε αργότερα από τον Ντόναλντ Τραμπ.

Εξέχοντες σύνεδροι απέτισαν φόρο τιμής, λέγοντας ότι συνέβαλε καθοριστικά ώστε μια μαύρη γυναίκα να έχει ουσιαστική πιθανότητα να φτάσει στον Λευκό Οίκο.

«Μάθαμε στα πόδια του», δήλωσε ο Αλ Σάρπτον.

Η Πραμίλα Τζαϊαπάλ, βουλευτής από την πολιτεία της Ουάσινγκτον, απευθύνθηκε σε αυτόν λέγοντας: «Για κάθε εκλεγμένο αξιωματούχο που θα δούμε σε αυτή τη σκηνή — είμαστε εδώ επειδή εσύ άνοιξες τον δρόμο».

Πηγή: BBC