Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά σε μια ιστορική αλλαγή πορείας, εγκαταλείποντας την παραδοσιακή αρχή της ομοιόμορφης προόδου όλων των μελών της, προκειμένου να αντιμετωπίσει την οικονομική στασιμότητα και τις γεωπολιτικές προκλήσεις. Σε μια κρίσιμη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στο ιστορικό κάστρο Alden Biesen του 16ου αιώνα στο Βέλγιο, οι ηγέτες της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ιταλίας υποστήριξαν σχέδια για μια Ευρώπη «πολλαπλών ταχυτήτων», όπου μικρότερες ομάδες κρατών θα μπορούν να προχωρούν σε πρωτοβουλίες χωρίς να περιμένουν την ομόφωνη έγκριση και των 27 μελών.
Η αίσθηση του κατεπείγοντος κυριάρχησε στις συνομιλίες, καθώς η ανταγωνιστικότητα της Γηραιάς Ηπείρου υποχωρεί εν μέσω αναποφασιστικότητας και εσωτερικών διαφωνιών, την ώρα που οι απειλές του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία, η αβεβαιότητα για την Ουκρανία και η οικονομική πίεση από την Κίνα αναγκάζουν τις Βρυξέλλες να δράσουν άμεσα.
Υπενθυμίζεται ότι, με το βλέμμα στραμμένο στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έδωσε ήδη από την Τετάρτη το σύνθημα για μια ριζική αναδιάρθρωση της εσωτερικής αγοράς, επιδιώκοντας να μετατρέψει την ΕΕ σε έναν πραγματικό παγκόσμιο οικονομικό γίγαντα.
Η Φον ντερ Λάιεν, η οποία υπόσχεται λιγότερη γραφειοκρατία και μια ισχυρότερη ενιαία αγορά, προειδοποίησε μέσω επιστολής της προς τους Ευρωπαίους ηγέτες τη Δευτέρα ότι ο κόσμος «διαμορφώνεται ολοένα και περισσότερο από την ωμή ισχύ, τον στρατηγικό ανταγωνισμό και την εργαλειοποίηση των εξαρτήσεων».
Η μόνη λύση, τόνισε, είναι η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του μπλοκ για τη στήριξη «της προσπάθειάς μας για ανεξαρτησία».
Η «υπαρξιακή κρίση» και η ανάγκη για άμεση δράση
Πριν από την έναρξη των εργασιών, ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ Ντε Βέβερ, περιέγραψε με μελανά χρώματα την κατάσταση, σημειώνοντας ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια «υπαρξιακή κρίση» λόγω των κλειστών εργοστασίων και της φθίνουσας επενδυτικής δραστηριότητας.
«Όλοι γνωρίζουμε ότι πρέπει να αλλάξουμε πορεία», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Στο ίδιο κλίμα, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, παραμερίζοντας τις πρόσφατες τριβές με τη γερμανική πλευρά, τόνισε την ανάγκη για πολιτικές που θα πυροδοτήσουν την ανάπτυξη.
«Πρέπει να ενεργήσουμε γρήγορα», τόνισε.
Οι 4 πυλώνες της νέας ευρωπαϊκής ατζέντας
Η σύνοδος κορυφής αποτέλεσε το έναυσμα για έναν «στρατηγικό καταιγισμό ιδεών». Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, επισήμανε πως «η σημερινή συζήτηση έφερε μια νέα ενέργεια και μια κοινή αίσθηση του κατεπείγοντος γύρω από αυτόν τον στόχο», τονίζοντας την ανάγκη να «προστατεύσουμε και να ενισχύσουμε ορισμένους τομείς», όπως η άμυνα, το διάστημα, η τεχνητή νοημοσύνη και τα συστήματα πληρωμών.
Στο πλαίσιο αυτό, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υποσχέθηκε το «Οδικό Χάρτη και Σχέδιο Δράσης: Μία Ευρώπη, Μία Αγορά» έως τον Μάρτιο, στοχεύοντας στη μείωση της γραφειοκρατίας και την απελευθέρωση κεφαλαίων για τις startups έως το 2027.
«Η πίεση και η αίσθηση του κατεπείγοντος είναι τεράστιες και αυτό μπορεί να μετακινήσει βουνά», δήλωσε η ίδια.
Σύμφωνα με πηγές που ενημερώθηκαν για τις συνομιλίες, η συμφωνία επικεντρώθηκε σε τέσσερις κρίσιμους τομείς:
- Αποδέσμευση των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων: Χρήση των κεφαλαίων των πολιτών για επενδύσεις σε κορυφαίες επιχειρήσεις της ΕΕ.
- Αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους: Μείωση των τιμών, ενδεχομένως μέσω της αναθεώρησης του Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών (ETS).
- Διαφοροποίηση εμπορικών εταίρων: Σύναψη νέων συμφωνιών για τη μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων.
- Προώθηση της «ευρωπαϊκής προτίμησης»: Στήριξη της πολιτικής «Buy European» για την προστασία κλάδων όπως η αυτοκινητοβιομηχανία και η φαρμακοβιομηχανία.
«Buy European» και «ενισχυμένη συνεργασία»
Αν δεν υπάρξει καθολική συμφωνία, η ΕΕ θα ενεργοποιήσει την «ενισχυμένη συνεργασία». Ένας διπλωμάτης εξήγησε στο Politico ότι «η συζήτηση για ενισχυμένη συνεργασία θα μπορούσε να αποτελέσει ένα είδος κινήτρου για να πειστούν τα κράτη μέλη να συμμετάσχουν», καθώς καμία ευρωπαϊκή πρωτεύουσα δεν επιθυμεί να μείνει πίσω.
Η αλλαγή αυτή αντικατοπτρίζει τη σκληρή πραγματικότητα, με τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς να υπογραμμίζει: «Πριν από δύο ή τρία χρόνια πιθανότατα δεν θα είχαμε κάνει μια συζήτηση παρόμοια με αυτή που είχαμε σήμερα. Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια εντελώς νέα γεωπολιτική κατάσταση και είμαστε πρόθυμοι να αντιμετωπίσουμε αυτή τη γεωπολιτική πραγματικότητα. Αλλά η Ευρώπη θα μπορέσει να σταθεί στο ύψος της μόνο εάν είμαστε ανταγωνιστικοί».
«Θέλουμε να κάνουμε αυτή την Ευρωπαϊκή Ένωση ταχύτερη, θέλουμε να την κάνουμε καλύτερη και πάνω από όλα θέλουμε να διασφαλίσουμε ότι έχουμε ανταγωνιστική βιομηχανία στην Ευρώπη», πρόσθεσε.
Διαφωνίες μεταξύ των ηγετών
Ωστόσο, οι διαφωνίες παραμένουν. Ο Μακρόν προειδοποίησε ότι η ευρωπαϊκή προτίμηση (Βuy Εuropean) είναι ζωτικής σημασίας, «διαφορετικά οι Ευρωπαίοι θα παραμεριστούν», χαρακτηρίζοντάς την ως «ένα αμυντικό μέτρο» απέναντι σε «αθέμιτους ανταγωνιστές που δεν σέβονται πλέον τους κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου».
Από την άλλη, ο Μερτς προτιμά το μοντέλο «Made with Europe», ενώ ο πρωθυπουργός της Ιρλανδίας, Μιχόλ Μάρτιν, σημείωσε: «Πρέπει να προστατεύσουμε το ήθος του ανοιχτού ελεύθερου εμπορίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατά την άποψή μου».
Η Φον ντερ Λάιεν, από την πλευρά της, εμφανίστηκε επιφυλακτική. «Όμως θέλω να είμαι σαφής – είναι μια λεπτή γραμμή που πρέπει να βαδίσουμε», είπε, συμπληρώνοντας ότι κάθε πρόταση πρέπει να «υποστηρίζεται από ισχυρή οικονομική ανάλυση».
Στη σύνοδο κυριάρχησαν και οι προειδοποιήσεις του Μάριο Ντράγκι, ο οποίος δήλωσε ότι η τρέχουσα παγκόσμια οικονομική τάξη είναι «νεκρή» και ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να γίνει «υποτελής, διαιρεμένη και αποβιομηχανισμένη ταυτόχρονα».
Υποστήριξε ότι η ΕΕ πρέπει να μεταβεί από μια «συνομοσπονδία σε ομοσπονδία», προσθέτοντας ότι το δικαίωμα βέτο καθιστά τα κράτη «ευάλωτα στο να εξοντώνονται ένα προς ένα».
Παρά τις εσωτερικές ρωγμές και τις διαφωνίες για τη συμφωνία με τη Mercosur -την οποία ο Μακρόν χαρακτήρισε «μια κακή συμφωνία»- η διάθεση για σύγκλιση ήταν εμφανής.
Όταν ο Μακρόν ρωτήθηκε αν οι σχέσεις του με τον Μερτς είναι πλέον φιλικές, απάντησε γελώντας: «Ναι, πάντα», στέλνοντας μήνυμα ενότητας για το μέλλον του ευρωπαϊκού μπλοκ.
