Καθώς οι διαδηλωτές ξεχύνονται στους δρόμους του Ιράν κάθε βράδυ, οι ηγέτες σε ολόκληρη την περιοχή και σε όλον τον κόσμο αγωνίζονται με την πιθανότητα να ανατραπεί η Ισλαμική Δημοκρατία — ένα σημαντικό γεγονός που θα μεταμορφώσει τη γεωπολιτική και τις αγορές ενέργειας σε παγκόσμιο επίπεδο, σημειώνει το Bloomberg.
Το καθεστώς του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ έχει αντέξει πολλές φορές κύματα διαδηλώσεων, αλλά οι διαδηλώσεις που ξεκίνησαν πριν από δύο εβδομάδες εξαπλώνονται, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι αψήφησαν τις απειλές των αρχών και τη βίαιη καταστολή και βγήκαν στους δρόμους το Σαββατοκύριακο, από την πρωτεύουσα Τεχεράνη έως δεκάδες άλλες πόλεις σε όλη τη χώρα των 90 εκατομμυρίων κατοίκων.
Τους ενθαρρύνει ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει απειλήσει επανειλημμένα τις τελευταίες ημέρες ότι θα επιτεθεί στο Ιράν, υποδηλώνοντας ότι η Αμερική επιστρέφει στην πολιτική της αλλαγής καθεστώτος.
Οι ηγέτες και οι επενδυτές σε όλο τον κόσμο παρακολουθούν στενά την κατάσταση. Σύμφωνα με αξιωματούχο του Λευκού Οίκου, οι Αμερικανοί στρατηγοί ενημέρωσαν τον Τραμπ για τις επιλογές στρατιωτικών επιθέσεων. Η τιμή του πετρελαίου Brent αυξήθηκε κατά περισσότερο από 5% την Πέμπτη και την Παρασκευή, ξεπερνώντας τα 63 δολάρια το βαρέλι, καθώς οι επενδυτές έλαβαν υπόψη την πιθανότητα διακοπής του εφοδιασμού από τον τέταρτο μεγαλύτερο παραγωγό της ΟΠΕΚ.
«Η πιο σημαντική στιγμή για το Ιράν από το 1979»
«Αυτή είναι η πιο σημαντική στιγμή για το Ιράν από το 1979», δήλωσε ο William Usher, πρώην ανώτερος αναλυτής για τη Μέση Ανατολή στην Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών, αναφερόμενος στην επανάσταση που οδήγησε στη γέννηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ανέτρεψε την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή και οδήγησε σε δεκαετίες εχθρότητας μεταξύ της Τεχεράνης και των ΗΠΑ και των συμμάχων τους.
«Το καθεστώς βρίσκεται σε πολύ δύσκολη θέση αυτή τη στιγμή και ο κύριος παράγοντας είναι η οικονομία. Νομίζω ότι έχουν περιορισμένο περιθώριο για να επανακτήσουν τον έλεγχο και μειωμένα μέσα για να το κάνουν» συμπλήρωσε.
Περισσότεροι από 500 οι νεκροί διαδηλωτές – Πάνω από 10.000 συλλήψεις
Περισσότεροι από 500 διαδηλωτές έχουν σκοτωθεί τις τελευταίες δύο εβδομάδες, σύμφωνα με το Associated Press, το οποίο επικαλείται το αμερικανικό πρακτορείο ειδήσεων Human Rights Activists News Agency, ενώ περισσότεροι από 10.000 έχουν συλληφθεί σε διαδηλώσεις που πυροδότησε η νομισματική κρίση και η οικονομική κατάρρευση, αλλά που τώρα έχουν επικεντρωθεί και στο καθεστώς.
Οι αρχές προσπαθούν να μπλοκάρουν το διαδίκτυο και τα τηλεφωνικά δίκτυα από την Πέμπτη, καθώς επιδιώκουν να καταστείλουν την αυξανόμενη οργή των Ιρανών για τη διαφθορά της κυβέρνησης, την κακοδιαχείριση της οικονομίας και την καταστολή. Οι ξένες αεροπορικές εταιρείες έχουν ακυρώσει τις πτήσεις προς τη χώρα.
Οι επανειλημμένες προειδοποιήσεις του Τραμπ προς το Ιράν ότι οι ΗΠΑ θα επιτεθούν αν σκοτώσει ειρηνικούς διαδηλωτές ήρθαν καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ κλιμακώνει την επίθεσή του κατά της παγκόσμιας τάξης μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, σε μια εντυπωσιακή επίδειξη της αμερικανικής δύναμης που περιλαμβάνει την διεκδίκηση του πετρελαίου της Βενεζουέλας μετά την σύλληψη του Μαδούρο και την απειλή να καταλάβει τη Γροιλανδία από τη Δανία, σύμμαχο του ΝΑΤΟ.
Το Ισραήλ, ο Πούτιν και το πετρέλαιο
Το Ισραήλ, το οποίο έπληξε το Ιράν κατά τη διάρκεια ενός 12ήμερου αεροπορικού πολέμου με την υποστήριξη των ΗΠΑ τον Ιούνιο, συνεργάζεται στενά με τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις σχετικά με την κατάσταση επί τόπου, σύμφωνα με έναν ανώτερο ευρωπαίο αξιωματούχο, ο οποίος ζήτησε να μην κατονομαστεί κατά τη συζήτηση ιδιωτικών συνομιλιών.
Εάν το καθεστώς πέσει, αυτό θα αποτελέσει πλήγμα για τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν, ο οποίος θα χάσει έναν ακόμη ξένο σύμμαχο μετά τον Μαδούρο αυτόν το μήνα και την ανατροπή του Μπασάρ αλ Άσαντ στη Συρίας πριν από λίγο περισσότερο από ένα χρόνο, πρόσθεσε ο αξιωματούχος.
Τα διακυβεύματα για τους εμπόρους πετρελαίου είναι σημαντικά. Ωστόσο, δεν είναι σαφές εάν η Χουζιστάν, η κύρια επαρχία άντλησης πετρελαίου, έχει βιώσει αναταραχές και μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις μείωσης των εξαγωγών αργού πετρελαίου. Το Σάββατο, ο Ρέζα Παχλάβι, γιος του πρώην σάχη που ζει εξόριστος στις ΗΠΑ και έχει αναδειχθεί σε ηγέτη της αντιπολίτευσης, κάλεσε τους εργάτες του πετρελαίου να προχωρήσουν σε απεργία.
Οι απεργίες των πετρελαϊκών το 1978 ήταν ένα από τα τελευταία χτυπήματα για τη μοναρχία του πατέρα του, λόγω του άμεσου αντίκτυπου που είχαν στην οικονομία.
Ο Τραμπ
«Το ενδιαφέρον της αγοράς έχει πλέον στραφεί στο Ιράν», δήλωσε ο Arne Lohmann Rasmussen, επικεφαλής αναλυτής της A/S Global Risk Management, η οποία βοηθά τους πελάτες της να διαχειριστούν τη μεταβλητότητα στις αγορές ενέργειας. «Υπάρχει επίσης αυξανόμενη ανησυχία στην αγορά ότι οι ΗΠΑ, με τον Τραμπ στο τιμόνι, θα μπορούσαν να εκμεταλλευτούν το χάος για να προσπαθήσουν να ανατρέψουν το καθεστώς, όπως είδαμε στη Βενεζουέλα».
Ο Λευκός Οίκος βρίσκεται σε ευφορία μετά την τακτική επιτυχία της επιχείρησης κατά του Μαδούρο, καθώς και την απόφαση του Τραμπ να βομβαρδίσει τις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις στο τέλος του 12ήμερου πολέμου. Αμερικανοί αξιωματούχοι αυξάνουν επίσης την πίεση προς τη Δανία να παραχωρήσει τον έλεγχο της Γροιλανδίας, σηματοδοτώντας ότι η κυβέρνηση έχει όρεξη για περισσότερες εξορμήσεις στο εξωτερικό.
Ο Τραμπ μπορεί να μπεί στον πειρασμό, παρά τους κινδύνους, να προσπαθήσει να ανατρέψει μια κυβέρνηση που είναι εχθρός των ΗΠΑ και του Ισραήλ για πάνω από 45 χρόνια.
«Η ισορροπία δυνάμεων θα αλλάξει δραματικά», δήλωσε ο Μαρκ Μόμπιους, έμπειρος επενδυτής σε αναδυόμενες αγορές, σχετικά με την πτώση της Ισλαμικής Δημοκρατίας. «Το καλύτερο αποτέλεσμα θα ήταν μια πλήρης αλλαγή στην κυβέρνηση. Το χειρότερο αποτέλεσμα θα ήταν η συνέχιση των εσωτερικών συγκρούσεων και η διατήρηση της εξουσίας από το τρέχον καθεστώς».
Ο Τραμπ αντιτάχθηκε κατά καιρούς στον αμερικανικό τυχοδιωκτισμό στην περιοχή, όπου η ανατροπή του μακροχρόνιου εχθρού των ΗΠΑ, Σαντάμ Χουσεΐν, στο Ιράκ, προκάλεσε μια γενιά χάους και τρομοκρατίας, που κόστισε εκατοντάδες χιλιάδες ζωές και τρισεκατομμύρια δολάρια.
Οι Άραβες
Αυτό ακριβώς το ενδεχόμενο κενό εξουσίας ανησυχεί τους Άραβες ηγέτες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (ΣΣΚ), σύμφωνα με αξιωματούχους της περιοχής. Ενώ η ομάδα — που περιλαμβάνει τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ — συχνά θεωρούσε το Ιράν ως αντίπαλο, τα μέλη της έχουν επιδιώξει να βελτιώσουν τις σχέσεις τους τα τελευταία χρόνια, προκειμένου να διασφαλίσουν ότι η Τεχεράνη δεν θα αντιδράσει σε οποιαδήποτε στρατιωτική ενέργεια του Ισραήλ ή των ΗΠΑ επιτιθέμενη εναντίον τους. Το φάντασμα της Αραβικής Άνοιξης, όπου οι δικτάτορες έπεσαν σε ολόκληρη την περιοχή και ακολούθησε χάος, είναι πολύ έντονο.
Το Ιράν έχει προειδοποιήσει ότι, σε περίπτωση επίθεσης, τα αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία στην περιοχή — όπου έχει βαθιές εμπορικές σχέσεις και δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες σταθμευμένους — και το Ισραήλ θα είναι «νόμιμοι στόχοι για εμάς».
Η Ισλαμική Δημοκρατία έχει αποδυναμωθεί σοβαρά τα τελευταία δύο χρόνια, λόγω της στασιμότητας της οικονομίας της, του ανεξέλεγκτου πληθωρισμού και των επιθέσεων του Ισραήλ τόσο εναντίον της ίδιας όσο και των αντιπροσώπων της. Ωστόσο, διατηρεί ένα μεγάλο και εξελιγμένο οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων, ικανού να χτυπήσει στόχους σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, από στρατιωτικές βάσεις έως πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, ενώ το καθεστώς εξακολουθεί να έχει την υποστήριξη των πολυάριθμων δυνάμεων ασφαλείας της χώρας, συμπεριλαμβανομένου του εξαιρετικά σημαντικού Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης.
Για το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου και χώρες όπως η Τουρκία και το Πακιστάν, το χειρότερο αποτέλεσμα θα ήταν το χάος στο Ιράν, δήλωσε η Έλι Γκεράνμαγιε, αναπληρώτρια διευθύντρια προγράμματος για τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων.
Είναι μια πιθανότητα που καθίσταται πιο εφικτή λόγω της τεράστιας ποικιλομορφίας των Ιρανών διαδηλωτών, οι οποίοι περιλαμβάνουν όλους, από αστικές, κοσμικές ελίτ έως θρησκευτικούς συντηρητικούς, και στερούνται ενός ενωτικού ηγέτη. «Με τη συμφιλίωση του ΣΣΚ με την Τεχεράνη τα τελευταία χρόνια, υπάρχει η αίσθηση ότι είναι προτιμότερο το κακό που γνωρίζεις παρά το πλήρες χάος ή μια άγνωστη δομή εξουσίας που τους είναι ξένη», δήλωσε ο Γκεράνμαγιε.
Οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ ενδέχεται να ενισχύσουν ακόμη περισσότερο την κυβέρνηση και να μειώσουν την απήχηση του κινήματος διαμαρτυρίας. Τον Ιούνιο, ο εθνικισμός γνώρισε έξαρση, καθώς το εβραϊκό κράτος και η Ουάσινγκτον έριχναν βόμβες.
Η Ισλαμική Δημοκρατία πιθανότατα δεν θα επιβιώσει στην τρέχουσα μορφή της μέχρι το τέλος του 2026, σύμφωνα με την Ντίνα Εσφαντιάρι, αναλύτρια για τη Μέση Ανατολή στο Bloomberg Economics. Το πιο πιθανό σενάριο, είπε, είναι ένας ανασχηματισμός της ηγεσίας που θα διατηρήσει σε μεγάλο βαθμό το σύστημα ή ένα πραξικόπημα από το IRGC, το οποίο θα μπορούσε να σημαίνει μεγαλύτερη κοινωνική ελευθερία — η οργάνωση διοικείται από στρατηγούς και όχι από κληρικούς — αλλά λιγότερη πολιτική ελευθερία και μια πιο μιλιταριστική εξωτερική πολιτική.
Οι πιθανότητες μιας επανάστασης είναι ακόμα αρκετά χαμηλές, είπε.
«Μια κατάρρευση φαίνεται απίθανη προς το παρόν», είπε. «Οι Ιρανοί φοβούνται το χάος, έχοντας δει τις καταστροφικές συνέπειες που έχει προκαλέσει στο γειτονικό Ιράκ και τη Συρία. Το πιο σημαντικό είναι ότι η κυβέρνηση λαμβάνει σκληρά μέτρα».
Την Κυριακή, ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν, πρώην καρδιοχειρουργός και μετριοπαθής σε σχέση με άλλους στην κορυφή της κυβέρνησης, έδειξε συμβιβαστική στάση, εκφράζοντας τα συλλυπητήριά του στις οικογένειες που επλήγησαν από τις «τραγικές συνέπειες».
«Ας καθίσουμε μαζί, χέρι-χέρι, και ας λύσουμε τα προβλήματα», είπε στην κρατική τηλεόραση.
Είναι απίθανο πολλοί διαδηλωτές να τον πιστέψουν. Ο ανώτατος ηγέτης, μια πολύ πιο ισχυρή προσωπικότητα, καθώς και μέλη των δυνάμεων ασφαλείας, είναι όλο και πιο επιθετικοί, προωθώντας τη θανατική ποινή και καθιστώντας σαφές ότι είναι έτοιμοι να ανταποκριθούν όπως πάντα — με βίαιη δύναμη.
«Δεν νομίζω ότι η κατάρρευση του καθεστώτος θα ήταν ωραία», είπε ο Usher, πρώην αναλυτής της CIA. «Βραχυπρόθεσμα, θα μπορούσα να φανταστώ κάποια διάσπαση της χώρας, καθώς οι εθνοτικές μειονότητες και ορισμένες επαρχίες επιδιώκουν την αυτονομία από την Τεχεράνη. Το IRGC θα πολεμήσει σθεναρά για να σώσει το καθεστώς, οπότε νομίζω ότι υπάρχει μεγάλη πιθανότητα για βία μεγάλης κλίμακας».
