Τα τελευταία πενήντα χρόνια, το Ιράν έχει γνωρίσει συνεχόμενα κύματα διαδηλώσεων, που προκλήθηκαν από πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες. Από τις κινητοποιήσεις που οδήγησαν στην ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας έως τις πιο πρόσφατες διαμαρτυρίες, η χώρα έχει βρεθεί πολλές φορές στο επίκεντρο του διεθνούς ενδιαφέροντος, με τους πολίτες να ζητούν αλλαγές, δικαιώματα και ελευθερίες.
Η ιστορία των διαδηλώσεων αντικατοπτρίζει τις βαθιές κοινωνικές εντάσεις και τις οικονομικές δυσκολίες που ταλανίζουν τη χώρα, αλλά και τη διαρκή προσπάθεια των Ιρανών να επηρεάσουν τις πολιτικές αποφάσεις και να απαιτήσουν μεταρρυθμίσεις.
1979 – Ισλαμική Επανάσταση
Πριν από την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας, φοιτητές, εργαζόμενοι στον πετρελαϊκό τομέα και πολίτες βγήκαν στους δρόμους, ζητώντας περισσότερες πολιτικές ελευθερίες. Η πίεση προς το καθεστώς ανάγκασε τον Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Πάχλαβι να εγκαταλείψει τη χώρα. Την εξουσία ανέλαβε ο Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, ο οποίος εγκαθίδρυσε μια αυστηρή θεοκρατία. Η νέα κυβέρνηση προχώρησε σε μαζικές εκτελέσεις χιλιάδων ανθρώπων, ενώ ο πόλεμος Ιράν-Ιράκ τη δεκαετία του 1980 και οι συνεχείς καταστολές ανέκοψαν κάθε μορφή μαζικής κινητοποίησης για αρκετά χρόνια.
1999 – Οι φοιτητικές διαδηλώσεις
Δύο δεκαετίες αργότερα, φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης ξεσηκώθηκαν, εξοργισμένοι από τις δολοφονίες ακτιβιστών, διανοουμένων και δημοσιογράφων, γνωστές ως «δολοφονίες αλυσίδας». Οι διαμαρτυρίες αντιμετωπίστηκαν με βίαιη καταστολή από τις δυνάμεις ασφαλείας μέσα στο campus, γεγονός που οδήγησε σε περαιτέρω συγκρούσεις. Τουλάχιστον τρεις άνθρωποι σκοτώθηκαν και 1.200 συνελήφθησαν.
2009 – Το Κίνημα των Πράσινων
Το καλοκαίρι του 2009, η μεταρρυθμιστική αντιπολίτευση κατήγγειλε ότι η επανεκλογή του προέδρου Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ ήταν νοθευμένη. Εκατομμύρια πολίτες συμμετείχαν σε μαζικές κινητοποιήσεις, σχηματίζοντας το λεγόμενο «Κίνημα των Πράσινων». Η καταστολή υπήρξε αιματηρή, με δεκάδες νεκρούς και χιλιάδες συλλήψεις.
2017 – 2018: Διαδηλώσεις για την οικονομία
Η δυσαρέσκεια για τις αυξανόμενες τιμές τροφίμων και τα κυβερνητικά σχέδια περικοπής επιδομάτων στους φτωχότερους Ιρανούς πυροδότησε νέες διαδηλώσεις που ξεκίνησαν στη Μασχάντ και εξαπλώθηκαν γρήγορα σε όλη τη χώρα. Οι συγκρούσεις άφησαν πίσω τους περισσότερους από 20 νεκρούς και εκατοντάδες συλληφθέντες.
2019 – Διαμαρτυρίες για τη βενζίνη
Η απόφαση της κυβέρνησης να αυξήσει τις τιμές των επιδοτούμενων καυσίμων προκάλεσε εκτεταμένες ταραχές, με εμπρησμούς πρατηρίων, τραπεζών και καταστημάτων. Σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς, περισσότεροι από 300 άνθρωποι σκοτώθηκαν, ενώ το Ιράν διέκοψε την πρόσβαση στο διαδίκτυο, επιχειρώντας να περιορίσει τη διάδοση πληροφοριών.
2022 – Ο θάνατος της Μαχσά Αμίνι
Τον Σεπτέμβριο του 2022, ο θάνατος της Μαχσά Αμίνι, 22 ετών, μετά τη σύλληψή της από την αστυνομία ηθών λόγω «ακατάλληλης» χρήσης του χιτζάμπ, προκάλεσε πανεθνικές διαδηλώσεις. Οι ερευνητές του ΟΗΕ διαπίστωσαν ότι το κράτος ήταν υπεύθυνο για τη σωματική βία που οδήγησε στον θάνατό της. Οι κινητοποιήσεις κράτησαν μήνες, με πάνω από 500 νεκρούς και 22.000 συλλήψεις, ενώ πολλές γυναίκες συνεχίζουν να αρνούνται να φορέσουν το χιτζάμπ ως πράξη αντίστασης.
2025 – 2026: Η κατάρρευση του ριάλ και νέες κινητοποιήσεις
Η οικονομική κρίση που ακολούθησε τον 12ήμερο πόλεμο με το Ισραήλ και η κατάρρευση του ριάλ, το οποίο έφτασε τα 1,4 εκατομμύρια έναντι του δολαρίου, οδήγησαν σε νέο κύμα διαδηλώσεων. Οι αρχές έκλεισαν το διαδίκτυο και τα τηλεφωνικά δίκτυα, την ώρα που πλήθη πολιτών διαδήλωναν στις 28 Δεκεμβρίου στην Τεχεράνη, αρχικά για το κόστος ζωής, όμως σύντομα οι κινητοποιήσεις στράφηκαν ευθέως κατά του καθεστώτος.
