Ο συνταγματάρχης Σεργκέι Κουζόβλεφ, ένας μεγαλόσωμος, γκριζομάλλης άνδρας, είπε στον πρόεδρο της Ρωσίας, Βλαντιμίρ Πούτιν στα τέλη Νοεμβρίου ότι οι δυνάμεις του είχαν «ολοκληρώσει την απελευθέρωση του Κουπιάνσκ», μιας μικρής αλλά στρατηγικά σημαντικής πόλης στην περιοχή Χάρκοβο της Ουκρανίας.
«Έχεις τελειώσει τα πάντα;» ρώτησε ο Πούτιν, καθώς επισκεπτόταν το αρχηγείο μιας στρατιωτικής ομάδας υπό την ηγεσία του Κουζόβλεφ. «Απ’ ό,τι φαίνεται. Η πόλη είναι υπό τον έλεγχό μας», απάντησε ο Κουζόβλεφ. Αργότερα, ο Πούτιν του απένειμε το μετάλλιο «Χρυσό Αστέρι», την υψηλότερη στρατιωτική διάκριση της Ρωσίας.
Ωστόσο, μόλις τρεις ημέρες μετά την τελετή, ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, δημοσίευσε ένα βίντεο στο οποίο εμφανίζεται να στέκεται μπροστά από ένα ορόσημο στα όρια της εισόδου στο Κουπιάνσκ. «Πήγα ο ίδιος στο Κουπιάνσκ για να δείξω στον κόσμο ότι ο Πούτιν λέει ψέματα», δήλωσε. Ανεξάρτητες εκτιμήσεις αναφέρουν ότι η Ρωσία δεν έχει τον πλήρη έλεγχο της πόλης από τις αρχές του 2022.
Οι ανταγωνιστικές αξιώσεις για το Κουπιάνσκ, σε συνδυασμό με την εμφανή εμπιστοσύνη του Πούτιν στις προοπτικές της Ρωσίας στο πεδίο της μάχης, έθεσαν για άλλη μια φορά το ερώτημα αν οι ανώτεροι αξιωματικοί της χώρας παραποιούν τα γεγονότα για να πουν στον πρόεδρο αυτό που θέλει να ακούσει, σημειώνουν οι Financial Times.
Ο Πούτιν συνέχισε τον πόλεμο παρά τους φαινομενικά ευνοϊκούς όρους ειρήνης που πρόσφερε ο Ντόναλντ Τραμπ — μια απόφαση που, σύμφωνα με δυτικούς αξιωματούχους, επηρεάστηκε από τις λανθασμένες πληροφορίες που έφτασαν στο Κρεμλίνο.
Η «ρόδινη εικόνα» που παρουσιάζουν στον Πούτιν οι συνεργάτες του
Οι στρατιωτικές και οι υπηρεσίες ασφαλείας της Ρωσίας παρέχουν στον Πούτιν τακτικές ενημερώσεις που διογκώνουν τον αριθμό των θυμάτων στην Ουκρανία, τονίζουν τα πλεονεκτήματα της χώρας σε όρους πόρων και υποβαθμίζουν τις τακτικές αποτυχίες, ανέφεραν δύο αξιωματούχοι.
Αν και ο Πούτιν συναντάται τακτικά με έμπιστους συνεργάτες που του εξηγούν πώς ο πόλεμος έχει γίνει ένα αυξανόμενο βάρος για την οικονομία της Μόσχας, η ρόδινη εικόνα που παρουσιάζεται στις στρατιωτικές ενημερώσεις τον έχει οδηγήσει να πιστεύει ότι μπορεί να κερδίσει τον πόλεμο, πρόσθεσαν, σύμφωνα με τους FT.
Ο Τζέι Ντι Βανς αναφέρθηκε σε αυτή τη δυναμική τον Οκτώβριο, όταν ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ μίλησε για «μια θεμελιώδη αναντιστοιχία προσδοκιών […], όπου οι Ρώσοι τείνουν να πιστεύουν ότι τα πάνε καλύτερα στο πεδίο της μάχης από ό,τι στην πραγματικότητα». Ο Βανς είπε ότι αυτό είχε δυσκολέψει την επίτευξη συμφωνίας.
Η παραπληροφόρηση έφτασε στον Λευκό Οίκο
Ωστόσο, η εκστρατεία παραπληροφόρησης της Ρωσίας έχει φτάσει σε εξωτερικό κοινό, κάνοντας «πολύ καλή δουλειά» στο να πείσει «τους περισσότερους ανθρώπους γύρω από τον Τραμπ ότι κερδίζει γρήγορα», δήλωσε ο Keir Giles, εμπειρογνώμονας για τη Ρωσία στο Chatham House.
«Υπάρχει μεγάλη παραπληροφόρηση που προέρχεται από τους Ρώσους», δήλωσε ο Ζελένσκι στους δημοσιογράφους την περασμένη εβδομάδα. «Γι’ αυτό έστειλα μηνύματα στους συναδέλφους μας στις ΗΠΑ ότι δεν πρέπει να πιστεύουν όλα όσα λέει η Ρωσία».
Ο Πούτιν έχει λάβει έξι ενημερώσεις σε δημόσιες εκδηλώσεις σχετικά με το μέτωπο από τον Οκτώβριο — τις περισσότερες από την αρχή του πολέμου, σύμφωνα με την ανεξάρτητη ρωσική ιστοσελίδα ειδήσεων Faridaily. Σε τρεις από αυτές, εμφανίστηκε με στρατιωτική στολή.
Σε μια 4,5 ωρών μαραθώνια συνέντευξη Τύπου την Παρασκευή (19/12), ο Πούτιν επέμεινε και πάλι ότι η Ρωσία έχει το πάνω χέρι. «Τα στρατεύματά μας προωθούνται σε όλο το μέτωπο. Ο εχθρός υποχωρεί», είπε, διαβεβαιώνοντας τους Ρώσους ότι θα «γίνουν μάρτυρες νέων επιτυχιών» στο πεδίο της μάχης «μέχρι το τέλος του έτους».
Ερωτηθείς για το βίντεο του Ζελένσκι, ο Πούτιν είπε ότι είχε γυριστεί ένα χιλιόμετρο μακριά από την πόλη και ισχυρίστηκε ότι η Ουκρανία δεν έλεγχε κανένα τμήμα της. «Γιατί στέκεστε στην πόρτα; Μπείτε μέσα στο σπίτι. Αν ελέγχουν το Κουπιάνσκ […], ολόκληρος ο ουρανός είναι γεμάτος με δικά μας και ουκρανικά drones, σαν μύγες. Απλά δεν μπορείτε να προχωρήσετε [πιο κοντά στην πόλη]», είπε.
Ποιος ενημερώνει το Πούτιν
Ο κύριος υπεύθυνος για την ενημέρωση του Πούτιν σχετικά με τον πόλεμο είναι ο Βαλέρι Γκεράσιμοφ, αρχηγός του ρωσικού γενικού επιτελείου και επικεφαλής διοικητής της εισβολής.
Ο Γκεράσιμοφ, ενθαρρυμένος από αναφορές ότι η Ουκρανία δεν θα αντισταθεί, ηγήθηκε της αρχικής ρωσικής αστραπιαίας επίθεσης στο Κίεβο το 2022 — μια καταστροφική αποτυχία που κατέληξε σε ταπεινωτική υποχώρηση ένα μήνα αργότερα.
Καθώς ο πόλεμος συνεχιζόταν, αυτός και ο τότε υπουργός Άμυνας, Σεργκέι Σόιγκου, έγιναν στόχος της οργής των σκληροπυρηνικών υποστηρικτών του πολέμου, οι οποίοι τους κατηγόρησαν ότι προστάτευαν τον Πούτιν από την πραγματικότητα και βασίζονταν σε τακτικές «κρεατομηχανής» που προκάλεσαν υψηλές απώλειες.
Αυτός ο «αυτοσυντηρούμενος κύκλος παραπληροφόρησης» εντός του συστήματος είχε άμεσες επιχειρησιακές συνέπειες, δήλωσε ο Keir Giles.
Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση ήταν η πλήρης εισβολή στην ίδια την Ουκρανία, την οποία ο Πούτιν ήλπιζε ότι θα τελείωνε σε λίγες μέρες, αλλά αντίθετα συνεχίζεται για σχεδόν τέσσερα χρόνια.
Τον Αύγουστο του 2024, ο Γκεράσιμοφ ενημέρωσε τον Πούτιν ότι η Ρωσία είχε σταματήσει την προέλαση των Ουκρανών στην περιοχή του Κουρσκ, παρόλο που οι ουκρανικές δυνάμεις είχαν ήδη καταλάβει τμήματα του εδάφους — προκαλώντας χαοτικές εκκενώσεις που κόστισαν τη ζωή σε ορισμένους πολίτες.
Το χάσμα μεταξύ των θριαμβευτικών αναφορών, συμπεριλαμβανομένων των επαναλαμβανόμενων ισχυρισμών για την κατάληψη των ίδιων οικισμών, και της πραγματικότητας έκανε επίσης τον Γκεράσιμοφ και τον Σόιγκου πρωταρχικούς στόχους της αποτυχημένης ανταρσίας του αρχηγού της Wagner, Γιεβγένι Πριγκόζιν, το 2023.
Τώρα βοηθά επίσης να εξηγηθεί γιατί η Ρωσία συνεχίζει να προχωρά με τεράστιο κόστος αντί να καρπωθεί τα οφέλη που προσφέρονται μέσω των συμφωνιών κατάπαυσης του πυρός, πρόσθεσε ο Giles .
Ο Πούτιν φάνηκε να ανταποκρίνεται στην οργή του κοινού αντικαθιστώντας τον Σόιγκου από τη θέση του υπουργού Άμυνας το 2024, κάτι που προηγήθηκε μιας εκτεταμένης εκκαθάρισης κορυφαίων στρατιωτικών προσώπων σε υποθέσεις διαφθοράς.
Ο Γκεράσιμοφ, ωστόσο, επέζησε και φαίνεται να έχει ενισχύσει τη θέση του. «Ο Γκεράσιμοφ προσφέρει προβλεψιμότητα, ακόμη και αν το κόστος της διατήρησής του είναι ακραία επίπεδα απωλειών στο έδαφος και αργά κέρδη», δήλωσε η Ντάρα Μασικότ, ανώτερη ερευνήτρια στο Carnegie Endowment for International Peace. «Ο Γκεράσιμοφ είναι αυτός που διατηρείς στη θέση του όταν η εσωτερική πολιτική και οι ανησυχίες για τη σταθερότητα είναι πιο σημαντικές από τις επικίνδυνες αλλά δυνητικά αποφασιστικές επιχειρήσεις».
Ενώ η εξάρτηση του Πούτιν από ελλιπείς πληροφορίες έχει από καιρό πλήξει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις της Ρωσίας, λίγες περιπτώσεις έχουν προκαλέσει τόση οργή στους υποστηρικτές του πολέμου όσο η περίπτωση του Κουπιάνσκ, προκαλώντας ένα ασυνήθιστο κύμα κριτικής από τους στρατιωτικούς Z-bloggers της Ρωσίας στο Telegram.
«Είναι απλά γελοίο το πώς προσπαθούμε να αντιπαραθέσουμε ένα ακόμη βίντεο του Ζελένσκι να στέκεται δίπλα στον δείκτη του Κουπιάνσκ με τα δικά μας βίντεο», έγραψε ο Starshe Eddy, ένας δημοφιλής blogger. Ο Rybar, ένας από τους πιο γνωστούς Z-bloggers, αναφέρθηκε σαρκαστικά στην πόλη ως «Κουπιάνσκ του Σρέντινγκερ». Επέπληξε την υπερβολή των επιτυχιών στο μέτωπο, λέγοντας ότι το τίμημα για αυτά τα «εδάφη που κατακτήθηκαν με πίστωση» ήταν η ζωή των στρατιωτών.
Ωστόσο, ο Πούτιν φαίνεται να έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι αυτές οι ζωές είναι ένα τίμημα που αξίζει να πληρωθεί για τους στόχους του στην Ουκρανία, είπε η Μασικότ.
«Έχει παρατείνει το χρονοδιάγραμμα για την επίτευξη του τελικού στόχου του — την υποταγή της Ουκρανίας στη Ρωσία μέσω πολιτικών ή στρατιωτικών μέσων. Αισθάνεται σίγουρος ότι τελικά θα καταλάβουν το υπόλοιπο της περιοχής του Ντόνετσκ σε αυτή τη φάση των μεγαλεπήβολων σχεδίων του, ενώ ο ρωσικός στρατός ανασυγκροτείται. Οι απώλειες που απαιτούνται για την κατάληψη του υπόλοιπου Ντονέτσκ — οι οποίες θα είναι πολύ υψηλές — δεν φαίνεται να τον ενοχλούν και πολύ», πρόσθεσε η Massicot.
