Σε φάση επανεκκίνησης έχουν εισέλθει οι σχέσεις της Ελλάδας με τη Λιβύη, καθώς το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών και το αντίστοιχο της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Τρίπολης συζητούν ημερομηνίες για την επόμενη φάση των τεχνικών διαπραγματεύσεων μέσα στον Ιανουάριο. Αυτό σημαίνει ότι οι συζητήσεις για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών ανάμεσα στις δύο χώρες, που είχαν ατονήσει το τελευταίο τρίμηνο, αποκτούν και πάλι δυναμική, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η παρέμβαση σε αυτή τη συζήτηση του προέδρου του λιβυκού Κοινοβουλίου, Αγκίλα Σάλεχ, ο οποίος μάλιστα έβαλε στο τραπέζι ένα διαπραγματευτικό πλαίσιο που φαίνεται να δεσμεύει όχι μόνο την ανατολική Λιβύη και την κυβέρνηση της Βεγγάζης, αλλά τη χώρα στο σύνολό της.
Ο Αγκ. Σάλεχ είχε επισκεφθεί την Αθήνα στις αρχές Δεκεμβρίου και είχε συναντήσεις με τον υπουργό Εξωτερικών, Γιώργο Γεραπετρίτη, και τον πρόεδρο της Βουλής, Νικήτα Καλκαμάνη, στη διάρκεια των οποίων ο Ν. Κακλαμάνης προέτρεψε τον Λίβυο ομόλογό του να καταργήσει το μνημόνιο συνεργασίας Λιβύης – Τουρκίας του 2019, ισχυριζόμενος ότι «αυτό θα εξυπηρετούσε τα συμφέροντα της Λιβύης». Οι δηλώσεις αυτές προκάλεσαν την οργισμένη αντίδραση αξιωματούχων της κυβέρνησης της ανατολικής Λιβύης (που υπακούει στον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ), οι οποίοι έκαναν λόγο για κατάφωρη παρέμβαση της Ελλάδας στις εσωτερικές υποθέσεις της Λιβύης. Πριν από λίγες ημέρες, ωστόσο, ο Αγκ. Σάλεχ με συνέντευξή του στο λιβυκό πρακτορείο ειδήσεων (LANA) έβαλε τα πράγματα στη θέση τους, χαρακτηρίζοντας το τουρκολιβυκό μνημόνιο ως «παράνομο» και «άκυρο». Όπως είπε ο κ. Σάλεχ, η Βουλή των Αντιπροσώπων είναι η μόνη αρμόδια Αρχή για την κύρωση διεθνών συμφωνιών. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο ουδέποτε κατατέθηκε προς έγκριση στο λιβυκό Κοινοβούλιο και ως εκ τούτου δεν δεσμεύει το λιβυκό κράτος. «Ο,τι στηρίζεται στην παρανομία παραμένει παράνομο, ανεξάρτητα από το πόσος χρόνος περνά», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Απονομιμοποίηση
Στην Αθήνα, η δήλωση αυτή έγινε δεκτή με ευφορία, επειδή κατά την εκτίμηση διπλωματικών πηγών πρώτον απονομιμοποιεί κάθε προσπάθεια εφαρμογής του μνημονίου στην πράξη και κλείνει την πόρτα στα σενάρια κύρωσής του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης που εδρεύει στο Τομπρούκ, δηλαδή στην ανατολική Λιβύη. Υπενθυμίζεται ότι το ενδεχόμενο κύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου εθεωρείτο αρκετά πιθανό το προηγούμενο καλοκαίρι, λόγω της βελτίωσης των σχέσεων της Τουρκίας με την ανατολική Λιβύη και την οικογένεια του στρατάρχη Χαφτάρ.
Έμπειροι διπλωμάτες πάντως υποδέχθηκαν τις δηλώσεις Σάλεχ με επιφύλαξη, υπενθυμίζοντας πως τα ίδια έλεγε και το 2019 (όταν η ανατολική Λιβύη ήταν σε πόλεμο με τη δυτική), αλλά το 2022 επισκέφθηκε την Αγκυρα και υποσχέθηκε στον Ερντογάν να κυρώσει το τουρκολιβυκό, αν θα συμφωνούσε να αντικαταστήσει τον πρωθυπουργό της Τρίπολης Ντμπεϊμπά με τον πρωθυπουργό που είχε ορίσει στην ανατολική Λιβύη το Κοινοβούλιο, τον Φατίχ Μπαρζάγκα. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν του έκανε τη χάρη και το deal δεν προχώρησε. Οι ίδιοι διπλωμάτες πάντως επεσήμαιναν ότι παρά την επιφύλαξη με την οποία θα πρέπει να αντιμετωπίζει κανείς τα λεγόμενα των Λίβυων αξιωματούχων σημασία έχουν δύο πράγματα. Πρώτον, ότι ο Σάλεχ στέλνει ένα μήνυμα σε Βεγγάζη και Τρίπολη πως καμιά συμφωνία οριοθέτησης δεν είναι έγκυρη αν δεν κυρωθεί προηγουμένως από το Κοινοβούλιο της Λιβύης. Δεύτερον, ότι μιλά εξ ονόματος ολόκληρης της Λιβύης και ισχυρίζεται ότι η χώρα του έχει τώρα την ευκαιρία να επαναπροσδιορίσει τη θαλάσσια επικράτειά της στην ανατολική Μεσόγειο μέσα από διαπραγματεύσεις με την Ελλάδα, την Αίγυπτο και την Τουρκία, χωρίς κατ’ ανάγκη να λάβει θέση υπέρ του άξονα Ελλάδας – Αιγύπτου ή της Τουρκίας.
Διαπραγμάτευση
Επί της ουσίας, και με βάση όσα είπε στo LANA, ο Σάλεχ εμφανίζεται πολύ πιο σκληρός στις διαπραγματεύσεις από ό,τι η κυβέρνηση του Καντάφι στην προσπάθεια οριοθέτησης με την Ελλάδα το 2010, αφού αμφισβητεί τη δυνατότητα της Κρήτης να ορίσει θαλάσσιες ζώνες. Υπενθυμίζεται ότι τότε η Λιβύη δεν αμφισβητούσε την επήρεια της Κρήτης, δεν ήθελε να δεχθεί όμως εκείνη της Γαύδου, της Χρυσής και του Κουφονησίου. Ο Σάλεχ σηματοδοτεί έτσι ότι η προσπάθεια οριοθέτησης με τη Λιβύη και δύσκολη θα είναι και ότι μπορεί να διευθετηθεί μόνο από το Διεθνές Δικαστήριο, του οποίου όμως τη δικαιοδοσία δεν έχει αναγνωρίσει η Λιβύη.
Έχει σημασία ότι αυτές οι δηλώσεις έγιναν σε μια περίοδο που ετοιμάζεται η επόμενη φάση των διαπραγματεύσεων Αθήνας – Τρίπολης και ότι ο Χαφτάρ επισκέφθηκε το Κάιρο με πρώτο θέμα στην ατζέντα των συνομιλιών του τον καθορισμό των θαλάσσιων ζωνών ανάμεσα στις δύο χώρες. Φαίνεται πως η πρωτοβουλία της Αθήνας, τον περασμένο Ιούλιο, να εμφυσήσει νέα πνοή στις σχέσεις της και με τις δύο κυβερνήσεις της Λιβύης, με τις διαδοχικές επισκέψεις του υπουργού Εξωτερικών Γ. Γεραπετρίτη σε Βεγγάζη και Τρίπολη, προκάλεσε μια έντονη κινητικότητα σε ό,τι αφορά τις συζητήσεις για τις θαλάσσιες ζώνες στην ανατολική Μεσόγειο, καθώς αυτή τη στιγμή διεξάγονται διαπραγματεύσεις σε τεχνικό επίπεδο ανάμεσα σε Αθήνα και Τρίπολη, Λιβύη και Αίγυπτο ενώ εκκρεμούν διαπραγματεύσεις και ανάμεσα σε Ελλάδα και Αίγυπτο για τη θαλάσσια περιοχή ανατολικά του 28ου Μεσημβρινού. Μάλιστα, πριν από λίγες ημέρες «έκλεισε» η συμφωνία για την οριοθέτηση ανάμεσα σε Κύπρο και Λίβανο. Παράλληλα δεν θα πρέπει να υποβαθμίσει κανείς τον ρόλο που έχει παίξει σε αυτές τις εξελίξεις και το ενδιαφέρον των αμερικανικών ενεργειακών κολοσσών για την εξερεύνηση και τυχόν εκμετάλλευση κοιτασμάτων τόσο στην Ελλάδα όσο και στη Λιβύη.
Σε κάθε περίπτωση, αυτό που εκπέμπει η Λιβύη είναι μια διάθεση διαπραγμάτευσης που -παρά τις υπερβολικές θέσεις που εκφράζουν τόσο οι κυβερνήσεις Βεγγάζης και Τρίπολης- μπορεί να καταλήξει στο μέλλον σε μια νέα διεθνή συμφωνία, κάτι που εκ των πραγμάτων θα ακυρώσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
