Οι συμβιβασμοί και οι παραχωρήσεις που απαιτούνται για τον τερματισμό των πολέμων δοκιμάζουν αναπόφευκτα τις αξίες και τις προσδοκίες του καθενός. Όσοι εξετάζουν την τεράστια σπατάλη πόρων και την αγωνία των τελευταίων δύο ετών μπορεί να διστάζουν να παραδεχτούν ότι η συμφωνία που συνήφθη την Πέμπτη μεταξύ του Ισραήλ και της Χαμάς θα μειώσει τον ανθρώπινο πόνο και ίσως ανοίξει τον δρόμο για την ειρήνη μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων. Όσο ατελής και αν είναι, η συμφωνία αποτρέπει χειρότερες προοπτικές, ιδίως την εθνοκάθαρση στην Λωρίδα της  Γάζας,  σχολιάζουν οι Financial Times, για την εκεχειρία στην περιοχή.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει ήδη αρχίσει να γιορτάζει το επίτευγμά του και θα επιδιώξει τη δόξα και την αναγνώριση που του διαφεύγουν στην πατρίδα του κατά τη διάρκεια της επικείμενης επίσκεψής του στο Ισραήλ, όπου ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου καταβάλλει μεγάλες προσπάθειες για να πείσει το κοινό του ότι πέτυχε το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα και ότι το κόστος άξιζε τον κόπο. Οι Παλαιστίνιοι έχουν αρχίσει το δύσκολο έργο της αποκατάστασης και της ανάκαμψης από τον χειρότερο πόλεμο που έχουν υποστεί ποτέ.

Η πίεση του Τραμπ στον Νετανιάχου

Όπως όλοι προέβλεπαν από το 2023, θα χρειαζόταν πίεση από τις ΗΠΑ για να επιτευχθεί η συμφωνία – και μόλις η Ουάσιγκτον άσκησε πίεση, τα όπλα σιώπησαν γρήγορα. Ο Τραμπ άλλαξε στάση σε μόλις δύο εβδομάδες, κατανοώντας κατά τη διάρκεια των συναντήσεών του στον ΟΗΕ ότι τα μαξιμαλιστικά σχέδια και η ρητορική του Ισραήλ είχαν προκαλέσει αντιδράσεις από όλους και έθεταν σε κίνδυνο τη δική του παγκόσμια θέση.

Απορρίπτοντας την προηγούμενη αυταπάτη του για τη «Ριβιέρα της Μέσης Ανατολής», χρησιμοποίησε τη διεθνή απομόνωση του Ισραήλ για να στριμώξει τον Νετανιάχου και να αντιμετωπίσει τις ανησυχίες των νευρικών Αιγυπτίων, Ιορδανών, Καταριανών, των ΗΑΕ και των Σαουδαράβων.

Η συχνά κατακριτέα, αυτοεξυψωτική και βίαιη προσέγγισή του πέτυχε αυτό που δεν μπόρεσε να πετύχει η ήπια και διστακτική στάση του Τζο Μπάιντεν, ακόμη και αν οι όροι της συμφωνίας δεν απέχουν πολύ από αυτούς που είχαν τεθεί το 2024.

Το σχέδιο Τραμπ δεν αφορά την ειρήνη… ακόμη

Ωστόσο, στην παρούσα φάση, το σχέδιο Τραμπ δεν αφορά ακόμη την ειρήνη, ούτε είναι ένα καλά επεξεργασμένο σχέδιο. Πέρα από την συμφωνηθείσα πρώτη φάση, το υπόλοιπο μοιάζει με μενού εστιατορίου που αφήνει πολλά περιθώρια αμφιβολίας, διαπραγμάτευσης και απρόβλεπτων εμποδίων. «Ένα τέτοιο μενού έχει νόημα μόνο αν ο σεφ είναι ταυτόχρονα δίκαιος και πρόθυμος να επιβάλει τους κανόνες», τονίζουν οι FT.

Ο σχεδιασμός της συμφωνίας είναι ασταθής. Ακόμη και αν οι ΗΠΑ μπορούν να διεκδικήσουν την υποστήριξη της περιοχής, αυτή είναι μια συμφωνία που παραγκώνισε την Παλαιστινιακή Αρχή. Επίσης, θεσπίζει μια κηδεμονία για τη Γάζα χωρίς καμία αναφορά στο Διεθνές Δίκαιο (ή, μέχρι στιγμής, στην έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ) και οραματίζεται μια ανοιχτή διαδικασία διαπραγματεύσεων που εξαρτάται μόνο από τις παλαιστινιακές μεταρρυθμίσεις, παρόμοια με τις αποτυχημένες του παρελθόντος.

Πολλοί παρατηρητές θα εγκρίνουν τα πολλά «όχι» που περιλαμβάνονται στη δήλωση: όχι εκτοπισμός, όχι προσάρτηση, όχι παρεμπόδιση ή αναστολή της βοήθειας προς τους πολίτες. Είναι μια απόδειξη του πόσο καταστραμμένο έχουν γίνει το διεθνές δίκαιο και οι διεθνείς νόρμες, ώστε η απλή απόρριψη παράνομων συμπεριφορών και πολιτικών να θεωρείται επιτυχία.

Ο αποκλεισμός της Χαμάς

Η Χαμάς θα αντιμετωπίσει τώρα μια στιγμή απολογισμού. Το ισλαμιστικό κίνημα είναι αναμφισβήτητα ο μεγαλύτερος ηττημένος του πολέμου: Το πιο αιματηρό του στοίχημα μετατράπηκε στην πιο δαπανηρή τραγωδία για τους Παλαιστινίους. Η φήμη του έχει καταστραφεί, τόσο στο εσωτερικό όσο και στην περιοχή. Οι αναιδείς ηγέτες της Χαμάς μπορεί να ισχυρίζονται ότι αυτός ο πόλεμος, όσο δαπανηρός και αν ήταν, ήταν ένα απαραίτητο βήμα προς την αναπόφευκτη νίκη και μπορεί να αντισταθούν στον πλήρη αφοπλισμό.

Θεωρώντας αυτό ως υποκριτική επίδειξη, πολλοί κάτοικοι της Γάζας θα χαιρετίσουν τον αποκλεισμό της οργάνωσης από την διακυβέρνηση, υπό την προϋπόθεση ότι θα τους παραχωρηθούν πολιτικά δικαιώματα. Η μεταβατική δομή που οραματίζονται ο Τραμπ και ο πρώην πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, Σερ Τόνι Μπλερ, δεν πληροί αυτό το κριτήριο, αλλά μπορεί να λειτουργήσει προσωρινά αν αυτή η μεταβατική δομή  επιδιώξει και αποκτήσει νομιμότητα.

Θα εκτροχιάσει τη διαδικασία ο Νετανιάχου;

Με την Χαμάς να έχει υποστεί τέτοια καταστροφή, το βάρος πέφτει στο Ισραήλ. Ο Νετανιάχου μπορεί εύκολα να εκτροχιάσει τη διαδικασία, επειδή οι όροι της συμφωνίας είναι αρκετά ασαφείς. Θα μπορούσε να ξαναρχίσει τον πόλεμο με την παραμικρή πρόφαση, να καθυστερήσει επ’ αόριστον την περαιτέρω αποχώρηση των Ισραηλινών ή να απέχει από τις διαπραγματεύσεις για τις επόμενες φάσεις, όπως συνέβη όταν τερμάτισε τις συνομιλίες για κατάπαυση του πυρός νωρίτερα φέτος.

Θα χρειαστεί η γνωστή φευγαλέα προσοχή του Τραμπ και η επιθυμία της ισραηλινής κοινωνίας να αντιμετωπίσει αυτό το σκοτεινό κεφάλαιο για να τον κρατήσει σε τροχιά μέχρι οι νέες ισραηλινές εκλογές είτε να ενισχύσουν τη διπλωματία είτε να τερματίσουν οριστικά την προοπτική μιας ειρηνευτικής συμφωνίας που θα οδηγήσει στην ίδρυση Παλαιστινιακού Κράτους.

Οι ΗΠΑ

Το σχέδιο θα μπορούσε επίσης να αποτύχει αν οι ΗΠΑ κουραστούν ή αποσπαστούν, ή αν ξαναϋποκύψουν στους σκληροπυρηνικούς του Ισραήλ. Αυτό θα έθετε σε κίνδυνο τις περιφερειακές και διεθνείς στρατιωτικές δεσμεύσεις της Ινδονησίας, της Αιγύπτου, της Τουρκίας και του Κόλπου, οι οποίες απαιτούν την υποστήριξη των ΗΠΑ. Αυτές οι δυνάμεις δεν έχουν εμπειρία σε χερσαίες αποστολές σε εμπόλεμες ζώνες και δεν θέλουν να λειτουργήσουν ως δυνάμεις κατοχής που θα προστατεύουν το Ισραήλ.

Η γενναιοδωρία του Κόλπου δεν είναι απεριόριστη και θα χρειαστούν χρόνια για να υλοποιηθεί. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες φαίνονται πολύ αναποφάσιστοι για να καλύψουν το κενό. Και ζητείται από τον ΟΗΕ να σταθεροποιήσει μια φρικτή ανθρωπιστική κατάσταση, ακόμη και όταν είναι εξαντλημένος και αντιμετωπίζει την οργή των ΗΠΑ και του Ισραήλ.

Όπως πάντα στη Μέση Ανατολή, ο σκεπτικισμός είναι δικαιολογημένος, αλλά ο κυνισμός δεν είναι. Ένα παλαιστινιακό κράτος δεν είναι ακόμα ορατό στον ορίζοντα, αλλά οι προοπτικές του είναι καλύτερες από ό,τι πριν από δύο εβδομάδες και υπάρχει ελπίδα — έστω και αμυδρή — για ειρήνη στην περιοχή.