Οι διπλωματικές προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, ο οποίος βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό σε αδιέξοδο, έχουν επικεντρωθεί στις εγγυήσεις της Δύσης για τη μελλοντική ασφάλεια της Ουκρανίας. Αλλά η Ρωσία δηλώνει ότι πρέπει να εξασφαλίσει τις δικές της «εγγυήσεις ασφάλειας» πριν καταθέσει τα όπλα, σημειώνουν οι New York Times.

Την Πέμπτη συνεδρίασε για ακόμα μία φορά η Συμμαχία των Προθύμων φίλων της Ουκρανίας και από την σύνοδο προέκυψε ότι 26 χώρες είναι πρόθυμες να στείλουν δυνάμεις στην χώρα, για να διασφαλίσουν ενδεχόμενη εκεχειρία ή συμφωνία ειρήνης, όταν επιτευχθούν. Αλλά δεν είναι μόνη της η Ουκρανία  στον πόλεμο αυτό. Οι απαιτήσεις της θα πρέπει να συντονιστούν με τις αντίστοιχες της Μόσχας.

Ωστόσο, αυτό που ο Πρόεδρος της Ρωσίας, Βλαντιμίρ Πούτιν περιγράφει ως προστασία, θα περιόριζε δραστικά την κυριαρχία της Ουκρανίας, αφήνοντάς την ευάλωτη σε μια νέα ρωσική επίθεση και, σύμφωνα με πολλούς από τους υποστηρικτές της, θα την μετέτρεπε ουσιαστικά σε κράτος-πελάτη της Μόσχας.

Αυτή η ένταση γύρω από τις «εγγυήσεις ασφάλειας» —και οι διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους ερμηνεύεται ο όρος από το Κρεμλίνο και τη Δύση— υπογραμμίζει τη θεμελιώδη πρόκληση κάθε ειρηνευτικής συμφωνίας για τον τερματισμό της ρωσικής εισβολής.

Τα βαθύτερα αίτια του πολέμου

Αυτά που ο κ. Πούτιν περιγράφει ως νόμιμες απαιτήσεις εθνικής ασφάλειας της Ρωσίας παραμένουν σταθερά εδώ και χρόνια. Αντικατοπτρίζουν έναν κατάλογο παραπόνων, στους οποίους αναφέρεται συντομογραφικά ως «τα βαθύτερα αίτια» του πολέμου.

Υπό τον Πρόεδρο Τραμπ, οι ανησυχίες της Ρωσίας «επιτέλους ακούγονται» στην Ουάσιγκτον, λέει ο Πούτιν. «Μπορούμε να δούμε τώρα ότι διαμορφώνεται μια αμοιβαία κατανόηση», δήλωσε αυτή την εβδομάδα σε σύνοδο κορυφής στην Κίνα, αναφερόμενος στη συνάντησή του με τον Αμερικανό πρόεδρο στην Αλάσκα.

Τι εννοούν οι Ρώσοι αξιωματούχοι όταν μιλούν για εγγυήσεις ασφάλειας και πώς αυτό συγκρίνεται με τη θέση της Ουκρανίας; Η ανάπτυξη του ΝΑΤΟ είναι μακροχρόνια ανησυχία του Κρεμλίνου.

Η πιο συχνά επαναλαμβανόμενη απαίτηση της Ρωσίας για τον τερματισμό του πολέμου είναι η εγγύηση ότι η Ουκρανία δεν θα ενταχθεί ποτέ στο ΝΑΤΟ. Η Συμμαχία είχε δηλώσει το 2008 ότι η Ουκρανία θα γινόταν τελικά μέλος και έκτοτε επαναλαμβάνει τακτικά αυτή τη δέσμευση.

Τι θέλουν οι Ρώσοι

Η ανατολική επέκταση της υπό την ηγεσία των ΗΠΑ στρατιωτικής συμμαχίας μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης έχει διαμορφώσει την αναθεωρητική κοσμοθεωρία του Πούτιν, όπως δείχνουν οι δηλώσεις του, συμβάλλοντας άμεσα στην απόφασή του να εισβάλει στην Ουκρανία.

Επί χρόνια, ο Πούτιν έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι όταν το ΝΑΤΟ ενέταξε πρώην σοβιετικές δημοκρατίες και δορυφορικά κράτη στη συμμαχία τη δεκαετία του 1990 και στις αρχές του 2000, οι Ηνωμένες Πολιτείες παραβίασαν τις υποσχέσεις που είχαν δώσει στον τελευταίο Σοβιετικό ηγέτη, Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, ότι δεν θα το έκαναν.

Δεν υπήρξαν ποτέ δεσμευτικοί περιορισμοί στην επέκταση του ΝΑΤΟ. Αλλά ο Πούτιν έχει καταστήσει την εκδίκηση για τον υποτιθέμενο εξευτελισμό που υπέστη η Ρωσία από τη Δύση μετά την αποδυνάμωσή της λόγω της κατάρρευσης της Σοβιετικής Ένωσης ακρογωνιαίο λίθο της εξωτερικής του πολιτικής.

Από την έναρξη της μεγάλης κλίμακας εισβολής του στην Ουκρανία το 2022, ο Πούτιν συνεχίζει να τη χαρακτηρίζει, μεταξύ άλλων, ως αγώνα ενάντια στην επέκταση του ΝΑΤΟ.  «Πάντα ήμασταν αντίθετοι στην ένταξη της Ουκρανίας στη Βορειοατλαντική Συμμαχία», είπε σε δημοσιογράφους στην Κίνα την Τετάρτη. «Η ασφάλεια μιας χώρας δεν μπορεί να έρχεται εις βάρος της ασφάλειας μιας άλλης χώρας, στην προκειμένη περίπτωση της Ρωσικής Ομοσπονδίας», εξήγησε.

Οι παρακάμψεις στην επέκταση του ΝΑΤΟ είναι δύσκολες

Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι το ΝΑΤΟ δεν θα δεχθεί την Ουκρανία. Οι αναλυτές πιστεύουν ότι το Κρεμλίνο θέλει αυτό να αποτυπωθεί γραπτώς ή να αλλάξει το ουκρανικό Σύνταγμα ώστε να κατοχυρώνει το «ουδέτερο» καθεστώς της χώρας. Ωστόσο, τόσο το ΝΑΤΟ όσο και η Ουκρανία έχουν αποκλείσει οποιουσδήποτε δεσμευτικούς περιορισμούς στις πολιτικές ασφάλειάς τους.

Οι δυτικοί σύμμαχοι της Ουκρανίας εργάζονται για μια πιθανή λύση στο αδιέξοδο. Συζητούν μια συμφωνία που θα αντικαθιστούσε το σύμφωνο συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ με διμερείς συμφωνίες που θα υποχρέωναν τους συμμάχους της Ουκρανίας να την υπερασπιστούν σε περίπτωση επίθεσης. Για να καταστεί μια τέτοια αποτροπή αξιόπιστη, η Γαλλία και η Βρετανία ηγούνται προσπαθειών για τη δημιουργία ενός συνασπισμού χωρών που θα μπορούσαν ενδεχομένως να σταθμεύσουν στρατεύματα στην Ουκρανία.

Αλλά η Ρωσία δηλώνει ότι αντιτίθεται κατηγορηματικά στην παρουσία στρατευμάτων χωρών του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία. Το Κρεμλίνο έχει επίσης απαιτήσει να αποτελεί μέρος οποιωνδήποτε διεθνών εγγυήσεων ασφάλειας προς το Κίεβο, κάτι που αναλυτές έχουν παρομοιάσει με «την αλεπού που φυλάει το κοτέτσι».

Οι προσπάθειες αξιωματούχων στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη να συντάξουν μια συμφωνία ασφάλειας για την Ουκρανία χωρίς να λάβουν υπόψη τη θέση του Κρεμλίνου καθιστούν την επιτυχία απίθανη, δήλωσε ο Σάμιουελ Τσάραπ, ειδικός για τη Ρωσία στην RAND Corporation, έναν οργανισμό ερευνών ασφαλείας στην Ουάσιγκτον.

«Με έναν τρόπο, βάζουν το κάρο μπροστά από το άλογο», είπε. «Αν η μία πλευρά παρουσιάσει στην άλλη τις εγγυήσεις ασφάλειας ως τετελεσμένο γεγονός, είναι απίθανο να οδηγήσει σε διαπραγματευτική λύση».

Η Ρωσία θέλει μικρότερο ουκρανικό στρατό

Μια ακόμη σημαντική διαφωνία στις ειρηνευτικές συνομιλίες αφορά το μεταπολεμικό στρατιωτικό δυναμικό της Ουκρανίας. Η Ουκρανία αναπτύσσει ταχύτατα τη δική της αμυντική βιομηχανία και προχωρεί σε μια πολλών δισεκατομμυρίων στρατιωτική ενίσχυση. Η ουκρανική κυβέρνηση ελπίζει ότι αυτές οι πολιτικές θα επιτρέψουν στη χώρα να αμυνθεί ακόμη και αν δεν υλοποιηθούν οι διεθνείς εγγυήσεις ασφάλειας.

Ωστόσο, το επιθετικό πρόγραμμα επανεξοπλισμού του Κιέβου έρχεται σε πλήρη αντίθεση με αυτό που η Ρωσία θεωρεί ως τα δικά της συμφέροντα ασφαλείας.

Μία από τις ρωσικές προϋποθέσεις, που δηλώθηκε σε χαμηλού επιπέδου ειρηνευτικές συνομιλίες στην Κωνσταντινούπολη τον Ιούνιο, είναι ένας περιορισμός στο μέγεθος των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων και στους τύπους και την ποσότητα των όπλων που θα διαθέτει. Η Ρωσία έχει παρουσιάσει αυτήν την απαίτηση ως εγγύηση ότι ο ουκρανικός στρατός δεν θα μπορεί να διεξάγει επιθετικές επιχειρήσεις, αποτρέποντάς τον ουσιαστικά από την προσπάθεια ανάκτησης κατεχόμενων εδαφών.

Η Ουκρανία έχει δηλώσει ότι τέτοιοι περιορισμοί θα ισοδυναμούσαν με παράδοση και θα άφηναν τη χώρα εκτεθειμένη σε μελλοντικές εισβολές.
«Το ιδανικό σενάριο της Ρωσίας είναι η Ουκρανία να μείνει απροστάτευτη και υποταγμένη», είπε ο κ. Τσάραπ. «Σε μια επιτυχημένη διαπραγματευτική λύση, και οι δύο πλευρές θα ήταν ικανές να υπερασπιστούν ό,τι έχουν, χωρίς όμως να μπορούν να απειλήσουν η μία την άλλη.»