Οι πρόσφατες συγκρούσεις μεταξύ φιλοκυβερνητικών δυνάμεων και μελών της θρησκευτικής μειονότητας των Δρούζων στην Συρία, οδήγησαν σε στρατιωτική επέμβαση από το Ισραήλ και πυροδότησαν φόβους για κατάρρευση της εύθραυστης μεταεμφυλιακής τάξης στη χώρα.

Η Συρία παραμένει βαθιά διχασμένη στην προσπάθειά της να εξέλθει από δεκαετίες δικτατορίας και σχεδόν 14 χρόνια εμφυλίου πολέμου.

Από την ανατροπή του Μπασάρ αλ Άσαντ, τον Δεκέμβριο του 2024, έπειτα από μια αιφνιδιαστική επίθεση ανταρτών με επικεφαλής σουνιτικά ισλαμιστικά κινήματα, σημειώθηκαν επανειλημμένα συγκρούσεις μεταξύ κυβερνητικών δυνάμεων και μαχητών της μειονότητας των Δρούζων.

Ωστόσο, οι συγκρούσεις αυτής της εβδομάδας ανέβασαν τη βία σε νέα επίπεδα.

Σύμφωνα με το Συριακό Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, οι τελευταίες συγκρούσεις μεταξύ φιλοκυβερνητικών ενόπλων και Δρούζων μαχητών έχουν αφήσει πίσω τους τουλάχιστον 300 νεκρούς, με την κατάσταση να θυμίζει εικόνες γενικευμένης θρησκευτικής βίας.

Η ένταση κλιμακώνεται εδώ και καιρό, με συγκρούσεις να έχουν σημειωθεί ήδη τον Μάρτιο σε προάστιο της Δαμασκού.

Ποιοι είναι οι Δρούζοι

Η θρησκευτική σέκτα των Δρούζων είναι μια μειονότητα που ξεκίνησε τον 10ο αιώνα ως παρακλάδι του Ισμαηλισμού, ο οποίος αποτελεί κλάδο του σιιτικού Ισλάμ.

Περισσότεροι από τους μισούς από το περίπου 1 εκατομμύριο Δρούζους παγκοσμίως ζουν στην Συρία, κυρίως στην επαρχία Σουέιντα και σε προάστια της Δαμασκού, όπως η Τζαραμάνα και η Ασραφίγιατ Σάχνια.

Άλλοι ζουν στον Λίβανο και στο Ισραήλ, περιλαμβανομένων περιοχών στα Υψίπεδα του Γκολάν, τα οποία το Ισραήλ κατέλαβε από τη Συρία το 1967 και προσάρτησε το 1981.

Η κυβέρνηση αλ-Σάρα και ο ρόλος των Δρούζων

Η κυβέρνηση του Αχμέντ αλ Σάρα, που σχηματίστηκε μετά την πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ, έχει δεσμευτεί να συμπεριλάβει τις μειονότητες, όμως η νέα 23μελής κυβέρνηση που ανακοινώθηκε στα τέλη Μαρτίου περιλαμβάνει μόνο έναν Δρούζο υπουργό, τον υπουργό Γεωργίας Αμτζάντ Μπαντρ.

Υπό το καθεστώς Άσαντ, η θρησκευτική ελευθερία ήταν επισήμως διασφαλισμένη, καθώς η χώρα διατηρούσε κοσμικό και αραβο-εθνικιστικό προφίλ.

Οι Δρούζοι, ωστόσο, εμφανίζονται διχασμένοι απέναντι στη νέα πραγματικότητα. Πολλοί τάσσονται υπέρ του διαλόγου με την κυβέρνηση, ενώ άλλοι υιοθετούν συγκρουσιακή στάση.

Η ανησυχία τους για την ασφάλεια των κοινοτήτων τους είναι κοινή, ιδίως μετά τις καταγγελίες για επιθέσεις εναντίον Δρούζων αμάχων από φιλοκυβερνητικές δυνάμεις.

Η ανησυχία των μειονοτήτων

Οι θρησκευτικές και εθνοτικές κοινότητες της Συρίας ανησυχούν για τη θέση τους στο νέο σύστημα, που ελέγχεται κυρίως από ισλαμιστικές δυνάμεις, με κάποιες να διατηρούν σχέσεις με εξτρεμιστικές οργανώσεις.

Ο νέος Πρόεδρος της χώρας, Αχμέντ αλ Σάρα, πρώην τζιχαντιστής με παρελθόν στην Αλ Κάιντα, έχει υποσχεθεί ότι θα προστατεύσει τα δικαιώματα των μειονοτήτων.

Ωστόσο, από την ανατροπή του Άσαντ και έπειτα, έχουν καταγραφεί πολλά περιστατικά υποκινούμενης θρησκευτικής βίας.

Το παλαιό καθεστώς του Άσαντ -το οποίο κυριαρχούνταν από την αλαουιτική σέκτα- καταπίεζε τη σουνιτική πλειοψηφία αλλά διατηρούσε ένα πλαίσιο εξουσίας που συμπεριλάμβανε και μειονότητες.
Από τη δεκαετία του ’80, η συμμετοχή στη Μουσουλμανική Αδελφότητα (σουνίτες ισλαμιστές) ισοδυναμούσε με θανατική ποινή.

Κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, που διήρκεσε 14 χρόνια, οι Δρούζοι συγκρότησαν τις δικές τους πολιτοφυλακές για να προστατευτούν από ισλαμιστές μαχητές, οι οποίοι τους θεωρούν αιρετικούς.

Το 2018, μαχητές του Ισλαμικού Κράτους εξαπέλυσαν επίθεση στη Σουέιντα, σκοτώνοντας περισσότερους από 200 Δρούζους και κρατώντας περισσότερους από 20 ομήρους.

Πώς ξεκίνησαν οι νέες συγκρούσεις

Το Συριακό Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, με έδρα τη Βρετανία, ανέφερε ότι οι μάχες ξεκίνησαν όταν μέλη μιας βεδουινικής φυλής στην επαρχία Σουέιντα έστησαν ένα σημείο ελέγχου, όπου επιτέθηκαν και λήστεψαν έναν Δρούζο.

Ακολούθησαν ανταποδοτικές επιθέσεις και απαγωγές μεταξύ των φυλών και ένοπλων Δρούζων.

Οι κυβερνητικές δυνάμεις που στάλθηκαν για να αποκαταστήσουν την τάξη θεωρήθηκε ότι υποστήριξαν τις βεδουινικές φυλές έναντι των Δρούζων, γεγονός που όξυνε την κατάσταση.

Μέχρι την Τετάρτη, το Παρατηρητήριο έκανε λόγο για περίπου 300 νεκρούς, συμπεριλαμβανομένων 27 ανθρώπων που «εκτελέστηκαν συνοπτικά».

Ισραηλινή επέμβαση

Το Ισραήλ, το οποίο κατά καιρούς επεμβαίνει υπέρ των Δρούζων στη Συρία ή απειλεί με στρατιωτική δράση, εξαπέλυσε δεκάδες αεροπορικά πλήγματα σε κυβερνητικά κονβόι στη νότια Συρία, καθώς και σε υποδομές στη Δαμασκό.

Επίσης, απείλησε με περαιτέρω κλιμάκωση.

Οι χθεσινές ισραηλινές αεροπορικές επιθέσεις κατέστρεψαν τμήμα του υπουργείου Άμυνας της Συρίας, στην Δαμασκό και έπληξαν στόχους κοντά στο Προεδρικό Μέγαρο, ενώ το Ισραήλ απαίτησε την αποχώρηση των κυβερνητικών δυνάμεων από τη Σουέιντα και δεσμεύθηκε να προστατεύσει τους Δρούζους της περιοχής.

Οι Δρούζοι θεωρούνται στο Ισραήλ πιστή μειονότητα, με πολλούς εξ αυτών να υπηρετούν στον στρατό.

Το Ισραήλ δηλώνει ότι δεν επιθυμεί την παρουσία ισλαμιστών εξτρεμιστών στα βόρεια σύνορά του.

Μετά την ανατροπή Άσαντ, οι ισραηλινές δυνάμεις έχουν χαράξει και ελέγχουν μια ουδέτερη ζώνη υπό επιτήρηση του ΟΗΕ και έχουν πραγματοποιήσει εκατοντάδες αεροπορικά πλήγματα σε στρατιωτικούς στόχους του συριακού στρατού, ώστε να μην πέσουν στα χέρια των ομάδων που απομάκρυναν τον Άσαντ από την εξουσία.

Φόβοι για γενικευμένη θρησκευτική σύγκρουση

Οι συγκρούσεις αυξάνουν τους φόβους για περαιτέρω κλιμάκωση της θρησκευτικής βίας.

Τον Μάρτιο, ενέδρα εναντίον κυβερνητικών δυνάμεων από Άσαντ μαχητές προσκείμενους στον Άσαντ προκάλεσε μέρες εθνοτικών και εκδικητικών επιθέσεων.

Εκατοντάδες πολίτες σκοτώθηκαν, οι περισσότεροι μέλη της αλαουιτικής σέκτας του Άσαντ. Παρότι συστάθηκε επιτροπή διερεύνησης, τα πορίσματα δεν έχουν δοθεί στη δημοσιότητα.

Παράλληλα, η ένταση μεταξύ της κυβέρνησης της Δαμασκού και των Κούρδων της βόρειας Συρίας αυξάνεται. Αν και τον Μάρτιο υπήρξε συμφωνία συγχώνευσης των δυνάμεών τους, η εφαρμογή της έχει «παγώσει» λόγω αδιεξόδου.

Η συνεχιζόμενη αστάθεια απειλεί να εκτροχιάσει την εύθραυστη πορεία ανάκαμψης της Συρίας, έπειτα από περισσότερο από μια δεκαετία πολέμου που κατέστρεψε τις υποδομές και εκτόπισε τον μισό πληθυσμό των 23 εκατομμυρίων.

Ο ΟΗΕ είχε εκτιμήσει το 2017 ότι η ανοικοδόμηση θα κόστιζε 250 δισεκατομμύρια δολάρια – ποσό που σήμερα φτάνει τα 400 δισ. σύμφωνα με ορισμένους ειδικούς.

Το αγκάθι του αφοπλισμού

Ένα από τα βασικά ζητήματα τριβής μεταξύ της νέας κυβέρνησης και των Δρούζων είναι η απαίτηση για αφοπλισμό των πολιτοφυλακών τους.

Ο πρόεδρος αλ Σάρα επιδιώκει να ενώσει όλες τις ένοπλες δυνάμεις υπό ενιαία διοίκηση, όμως δεν έχει καταφέρει να πείσει τους Δρούζους, που επιμένουν να κρατήσουν τα όπλα τους και τη στρατιωτική αυτονομία τους.

Παρότι αρκετοί Δρούζοι είχαν αντιταχθεί στο αυταρχικό καθεστώς του Άσαντ, παραμένουν επιφυλακτικοί απέναντι στον αλ Σάρα, έναν ισλαμιστή ηγέτη με τζιχαντιστικό παρελθόν.

Έχουν επίσης εκφράσει τη δυσαρέσκειά τους για τον αποκλεισμό των κοινοτικών τους ηγετών από τις εθνικές διαβουλεύσεις και την υποεκπροσώπησή τους στην κυβέρνηση.

Εκεχειρία με ερωτηματικά

Μια νέα συμφωνία εκεχειρίας επιτεύχθηκε την Τετάρτη, μετά την αποτυχία προηγούμενης προσπάθειας, που κατέρρευσε μέσα σε λίγες ώρες.

Σύμφωνα με τους όρους της εκεχειρίας, θα υπάρξει πλήρης παύση των εχθροπραξιών, θα συσταθεί επιτροπή παρακολούθησης με τη συμμετοχή Δρούζων ηγετών και την ασφάλεια στην επαρχία θα αναλάβουν μέλη της κοινότητας.

Παραμένει ωστόσο αβέβαιο αν η συμφωνία θα τεθεί καν σε ισχύ.

Ο πνευματικός ηγέτης των Δρούζων στη Σουέιντα, Γιούσεφ Τζαρμπού, επιβεβαίωσε τη συμφωνία, αλλά ο Χικμάτ αλ Χίτζρι -άλλη εξέχουσα μορφή των Δρούζων- την απέρριψε, καλώντας τους υποστηρικτές του να συνεχίσουν τον αγώνα.

Η εκεχειρία παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη, ενώ η Συρία στέκεται και πάλι στο χείλος της αποσύνθεσης.

Με πληροφορίες από: Associated Press, CNN