Η αναστάτωση στην ομάδα εξωτερικής πολιτικής του Ντόναλντ Τραμπ αντικατοπτρίζει το χάος και την αβεβαιότητα που έχει επικρατήσει στον κόσμο τους τελευταίους τρεις μήνες, σύμφωνα με το CNN.
Η απομάκρυνση του συμβούλου εθνικής ασφάλειας Μάικ Γουόλτς από τον πρόεδρο των ΗΠΑ την Πέμπτη και η απόφασή του να δώσει το χαρτοφυλάκιο του Γουόλτς στον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στον Λευκό Οίκο έρχεται σε μια δύσκολη στιγμή στις διεθνείς σχέσεις.
Ο εμπορικός πόλεμος που εξαπέλυσε ο Τραμπ στην Κίνα αρχίζει να ζημιώνει την οικονομία του χωρίς εύκολη διέξοδο. Η προσπάθεια της κυβέρνησης να εξασφαλίσει την ειρήνη στην Ουκρανία δεν έχει ακόμη αποδώσει καρπούς. Και η αμερικανική ήπια ισχύς έχει περιοριστεί από τις επιθέσεις του Τραμπ στους συμμάχους και τον περιορισμό της αμερικανικής βοήθειας.
Ωστόσο, η πιο απαιτητική πρόκληση για τον Ρούμπιο θα είναι… στο σπίτι του, επισημαίνει το CNN και σημειώνει πως ακόμη και αν κάνει σπουδαία δουλειά, είναι απίθανο να μπορέσει να επιβάλει μια συνεκτική εξωτερική πολιτική για τις ΗΠΑ. Αυτό συμβαίνει επειδή η πιο σημαντική -και ίσως η μόνη- επιρροή στον παγκόσμιο ρόλο της Αμερικής είναι ο ίδιος ο Τραμπ.
Ο πρόεδρος Τραμπ και η ασταθής προσέγγιση στην εξωτερική πολιτική
Όπως αναφέρει το CNN, ο πρόεδρος είναι απρόβλεπτος, ασταθής και αποφασισμένος να ακολουθήσει πολιτικές που ανατρέπουν τις αρχές της παγκόσμιας αμερικανικής ηγεσίας που έχουν εμπεδωθεί από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Aπειλεί να προσαρτήσει εδάφη συμμάχων του ΝΑΤΟ και αντιμετωπίζει την εξωτερική πολιτική περισσότερο ως μια γιγαντιαία συμφωνία ακινήτων παρά ως πολιτική κράτους.
Αυτός είναι ένας λόγος για τον οποίο ο απεσταλμένος του Στιβ Γουίτκοφ, ένας μεγιστάνας των ακινήτων, χειρίζεται τις συνομιλίες για την Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή και το Ιράν – ένας ρόλος που έχει ήδη εγείρει ερωτήματα σχετικά με την επιρροή του Ρούμπιο στην εξωτερική πολιτική.
Η όλη προσέγγιση του Τραμπ δεν έχει ως στόχο να στείλει στον κόσμο το μήνυμα ότι οι ΗΠΑ είναι μια σταθερή, συνεπής δύναμη στην οποία μπορεί να βασιστεί κανείς. Αυτό είναι που ήθελαν οι ψηφοφόροι του, οι οποίοι πίστεψαν στον ισχυρισμό του ότι ο κόσμος πάντα εξαπατούσε τις ΗΠΑ.
Την καλύτερη επιχειρηματολογία για αυτή την αλλοπρόσαλλη προσέγγιση διατύπωσε ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ στην εκπομπή «This Week» του ABC News, μιλώντας για την εμπορική κλιμάκωση του προέδρου έναντι της Κίνας: «Στη θεωρία των παιγνίων αυτό ονομάζεται στρατηγική αβεβαιότητα», είπε ο Μπέσεντ. «Έτσι, δεν πρόκειται να πεις στο πρόσωπο που βρίσκεται στην άλλη πλευρά της διαπραγμάτευσης πού θα καταλήξεις».
Οι επικριτές του Τραμπ το περιγράφουν διαφορετικά: απόλυτο χάος. Η θέση του Ρούμπιο περιπλέκεται ακόμη περισσότερο από το γεγονός ότι οποιαδήποτε πολιτική ακολουθηθεί από τους υφισταμένους του Τραμπ μπορεί να τιναχθεί στον αέρα ανά πάσα στιγμή, όπως άλλωστε ανακάλυψε η ομάδα εθνικής ασφάλειας της πρώτης θητείας του. Η άποψη ότι οι αξιωματούχοι υπηρετούν κατά βούληση του προέδρου δεν συνοδεύτηκε ποτέ στο παρελθόν από μια τέτοια αίσθηση προσωρινότητας. Η ad hoc ηγεσία του Τραμπ τονίστηκε την Πέμπτη, όταν η Τάμι Μπρους, η εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ενημερώθηκε για τις νέες αρμοδιότητες του αφεντικού της από την Κάιλι Άτγουντ του CNN κατά τη διάρκεια μιας ενημέρωσης.
Όλα αυτά σημαίνουν ότι ο Ρούμπιο αντιμετωπίζει τεράστιες προκλήσεις ως ο πρώτος αξιωματούχος που εκτελεί χρέη υπουργού Εξωτερικών και συμβούλου εθνικής ασφάλειας μετά τον Χένρι Κίσινγκερ, και μάλιστα υπό έναν πρόεδρο του οποίου η εξωτερική πολιτική αποτελεί προέκταση της ευμετάβλητης προσωπικότητάς του.
Η σχέση Ρούμπιο – Τραμπ και οι πολιτικοί συσχετισμοί
Ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις ότι ο πρώην γερουσιαστής της Φλόριντα και υποψήφιος για το χρίσμα του Ρεπουμπλικανικού κόμματος το 2016 έχει διαμορφώσει μια λειτουργική σχέση με τον πρόεδρο. Καθώς ο Ρούμπιο βυθιζόταν εμφανώς στην καρέκλα του κατά τη διάρκεια της εξαιρετικά σκληρής επίπληξης που απηύθυνε ο Τραμπ στον Ουκρανό Πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι στη διαβόητη συνάντησή τους στο Οβάλ Γραφείο, πολλοί αναλυτές εξωτερικής πολιτικής πίστεψαν ότι ίσως θα ήταν ο πρώτος «μεγάλος παίκτης» της εξωτερικής πολιτικής που θα αποχωρούσε από την κυβέρνηση.
Αλλά είναι ακόμα εκεί και παίρνει περισσότερες ευθύνες.
Ένα από τα κλειδιά της επιτυχίας του Ρούμπιο μέχρι στιγμής είναι η προθυμία του να επαινεί αφειδώς τον Τραμπ σχεδόν κάθε φορά που βρίσκεται μπροστά στην κάμερα. Τονίζει επανειλημμένα ότι ο πρόεδρος κάνει κουμάντο στην εξωτερική πολιτική και η δουλειά του είναι να εφαρμόζει τις επιθυμίες του αφεντικού του.
«Αυτός ο πρόεδρος κληρονόμησε 30 χρόνια εξωτερικής πολιτικής που είχε χτιστεί γύρω από το τι είναι καλό για τον κόσμο», δήλωσε ο Ρούμπιο μπροστά στον Τραμπ κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του Υπουργικού Συμβουλίου την Τετάρτη. «Ουσιαστικά, οι αποφάσεις που λαμβάναμε ως κυβέρνηση, στο εμπόριο, στην εξωτερική πολιτική, βασίζονταν στο ερώτημα: είναι καλό για τον κόσμο; Είναι καλό για τη διεθνή κοινότητα; Και υπό τον Πρόεδρο Τραμπ, ακολουθούμε πλέον μια εξωτερική πολιτική που ρωτά: είναι καλό για την Αμερική; … Κάνει την Αμερική πιο ισχυρή; Κάνει την Αμερική πιο ασφαλή; Και κάνει την Αμερική πιο πλούσια;»
Μια τέτοια τοποθέτηση είναι μια χαρά στην πατρίδα μας στις ΗΠΑ. Αλλά όταν ο Ρούμπιο βγαίνει στο δρόμο -σε έναν κόσμο που έχει συνηθίσει να περιμένει την ηγεσία των ΗΠΑ και όχι προκλήσεις- έρχεται αναπόφευκτα αντιμέτωπος με αμήχανες στιγμές. Του ζητήθηκε, για παράδειγμα, από τους δημοσιογράφους να εξηγήσει τις απαιτήσεις του προέδρου να γίνει ο Καναδάς το 51ο κράτος, ενώ βρισκόταν σε καναδικό έδαφος.
Πρόκειται για μια ιδέα που θα είχε θεωρηθεί παράλογη και προσβλητική από οποιονδήποτε προηγούμενο σύγχρονο πρόεδρο των ΗΠΑ. Δεδομένων των παραδοσιακών συντηρητικών ιδεωδών που κάποτε πρέσβευε ο Ρούμπιο, θα ήταν και για τον ίδιο όταν υπηρετούσε στις επιτροπές Εξωτερικών Σχέσεων και Πληροφοριών της Γερουσίας. Αλλά ο Ρούμπιο δεν ρίσκαρε να έρθει σε διασταύρωση με έναν πρόεδρο που βλέπει τα πάντα στην καλωδιακή τηλεόραση. «Υπάρχει διαφωνία μεταξύ της θέσης του προέδρου και της θέσης της καναδικής κυβέρνησης», είπε ο Ρούμπιο, υπονοώντας κατά κάποιον τρόπο ότι η στάση του Τραμπ ήταν νόμιμη και όχι μια από τις πιο εξωφρενικές απειλές στη σύγχρονη ιστορία των ΗΠΑ.
Αυτού του είδους η τοποθέτηση μπορεί να λειτουργεί εντός των Ηνωμένων Πολιτειών. Όμως όταν ο Ρούμπιο ταξιδεύει στο εξωτερικό — σε έναν κόσμο που είναι συνηθισμένος να περιμένει ηγεσία από τις ΗΠΑ, όχι προκλήσεις — αναπόφευκτα έρχεται αντιμέτωπος με άβολες στιγμές. Για παράδειγμα, του ζητήθηκε από δημοσιογράφους να εξηγήσει τις απαιτήσεις του προέδρου για να γίνει ο Καναδάς η 51η πολιτεία των ΗΠΑ, ενώ βρισκόταν σε καναδικό έδαφος.
Πρόκειται για μια ιδέα που θα είχε θεωρηθεί παράλογη και προσβλητική από οποιονδήποτε προηγούμενο σύγχρονο πρόεδρο των ΗΠΑ. Δεδομένων των παραδοσιακών συντηρητικών ιδεωδών που κάποτε πρέσβευε ο Ρούμπιο, θα ήταν και για τον ίδιο όταν υπηρετούσε στις επιτροπές Εξωτερικών Σχέσεων και Πληροφοριών της Γερουσίας. Αλλά ο Ρούμπιο δεν ρίσκαρε να έρθει σε διασταύρωση με έναν πρόεδρο που βλέπει τα πάντα στην καλωδιακή τηλεόραση. «Υπάρχει διαφωνία μεταξύ της θέσης του προέδρου και της θέσης της καναδικής κυβέρνησης», είπε ο Ρούμπιο, υπονοώντας κατά κάποιον τρόπο ότι η στάση του Τραμπ ήταν νόμιμη και όχι μια από τις πιο εξωφρενικές απειλές στη σύγχρονη ιστορία των ΗΠΑ.
Η προσχώρηση του Ρούμπιο στο δόγμα του Τραμπ «Κάντε την Αμερική ξανά μεγάλη» έχει απογοητεύσει ορισμένους από τους παλιούς του φίλους στη Γερουσία, ιδίως Δημοκρατικούς, οι οποίοι είχαν ψηφίσει μαζί με τους Ρεπουμπλικανούς υπέρ της επικύρωσής του ως υπουργού Εξωτερικών με ψήφους 99-0. Όμως, κανείς που παρακολούθησε την ομιλία του Ρούμπιο στο Ρεπουμπλικανικό Εθνικό Συνέδριο πέρσι — και την αγκαλιά του προς τον αντίπαλο που τον είχε αποκαλέσει «Μικρό Μάρκο» στην προεκλογική εκστρατεία του 2016 — δεν θα μπορούσε να εκπλαγεί πραγματικά.
Ο Ρούμπιο διαθέτει αληθινό ταλέντο. Ως νεαρός, πολιτικά ικανός Ρεπουμπλικανός με γονείς μετανάστες από την Κούβα, κάποτε θεωρούνταν ως το πρόσωπο που θα μπορούσε να διευρύνει την απήχηση του κόμματος. Αλλά το κόμμα για το οποίο προετοιμαζόταν για τη μισή του ζωή να ηγηθεί — ως βουλευτής και γερουσιαστής στη Φλόριντα, αφοσιωμένο στην παραδοσιακή ρεπουμπλικανική γραμμή της ισχυρής άμυνας, της στήριξης των συμμάχων, της εχθρότητας προς τον αυταρχισμό και της υποστήριξης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων — πλέον δεν υπάρχει. Γι’ αυτό πολλοί από τους απογοητευμένους υποστηρικτές του στο πολιτικό κέντρο πιστεύουν ότι έχει συμβιβάσει τις αρχές του για χάρη της εξουσίας, ίσως λόγω των ανεκπλήρωτων προεδρικών του φιλοδοξιών.
Όμως η μεταστροφή του Ρούμπιο μοιάζει πλέον πλήρης. Βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των προσπαθειών του Τραμπ να χρησιμοποιήσει την εξωτερική πολιτική για να επεκτείνει τις προεδρικές του εξουσίες, και είναι βασικός παράγοντας σε ενέργειες που δοκιμάζουν τα όρια της συνήθους ερμηνείας του κράτους δικαίου. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην προσπάθειά του να ενισχύσει το πρόγραμμα μαζικών απελάσεων του Τραμπ.
Ως υπουργός Εξωτερικών, έκανε χρήση αμφιλεγόμενων εξουσιών για να συλλάβει φιλοπαλαιστίνιους διαδηλωτές που συμμετείχαν σε κινητοποιήσεις κατά της ισραηλινής επίθεσης στη Γάζα, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της Χαμάς το 2023. Δήλωσε ότι πολλοί από αυτούς συμμετείχαν σε ενέργειες επιζήμιες για την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ — ένας χαρακτηρισμός που αφήνει σχεδόν απεριόριστο περιθώριο καταστολής της ελευθερίας λόγου μεταξύ αλλοδαπών κατοίκων που δεν είναι αρεστοί στην κυβέρνηση. Ο Ρούμπιο υποστηρίζει ότι τέτοιου είδους διαδηλώσεις παραβιάζουν την απαγόρευση συμμετοχής φοιτητών με φοιτητικές βίζες των ΗΠΑ σε πολιτική δραστηριότητα υπέρ ομάδων όπως η Χαμάς.
«Δεν θέλουμε τρομοκράτες στην Αμερική», δήλωσε ο Ρούμπιο στην εκπομπή “Face the Nation” του CBS τον Μάρτιο. «Δεν ξέρω από πού μας μπήκε στο μυαλό ότι η βίζα είναι κάποιο είδος εκ γενετής δικαιώματος… Αν παραβιάσεις τους όρους της επίσκεψής σου, θα φύγεις».
Ο Ρούμπιο έχει επίσης εμπλακεί βαθιά στην υπόθεση του Κίλμαρ Άμπρεγο Γκαρσία, ενός μετανάστη χωρίς έγγραφα που ζούσε στο Μέριλαντ και απελάθηκε σε διαβόητη φυλακή στη γενέτειρά του, το Ελ Σαλβαδόρ, παρά εντολή δικαστή που απαγόρευε την αποστολή του εκεί. Αυτή την εβδομάδα δήλωσε σε δημοσιογράφους ότι δεν πρόκειται ποτέ να αποκαλύψει αν έχει μιλήσει με τον πρόεδρο του Ελ Σαλβαδόρ, Ναΐμπ Μπουκέλε, για την υπόθεση, μετά από απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου που ορίζει ότι η κυβέρνηση πρέπει να «διευκολύνει» την επιστροφή του Γκαρσία.
«Δεν πρόκειται ποτέ να σας το πω αυτό», απάντησε ο Ρούμπιο σε δημοσιογράφο που ρώτησε για την πιθανή επιστροφή του άνδρα. «Και ξέρετε σε ποιον άλλον δεν θα το πω ποτέ; Σε έναν δικαστή», πρόσθεσε ο Ρούμπιο, λέγοντας ότι αυτό συμβαίνει «επειδή η άσκηση της εξωτερικής μας πολιτικής ανήκει στον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών και στην εκτελεστική εξουσία, όχι σε κάποιον δικαστή».
Είναι αυτή η αφοσίωση που φαίνεται να έχει κάνει τον Ρούμπιο αγαπητό στον Τραμπ και που τον οδήγησε στην τελευταία του προαγωγή — ακόμα κι αν ορισμένα τμήματα του κινήματος MAGA εξακολουθούν να τον θεωρούν έναν παρείσακτο.
«Μάρκο Ρούμπιο, απίστευτος, απίστευτος Μάρκο. Όταν έχω πρόβλημα, τηλεφωνώ στον Μάρκο. Το λύνει», δήλωσε ο πρόεδρος την Πέμπτη.
Όμως όλοι όσοι υπηρετούν υπό τον Τραμπ γνωρίζουν ότι η εμπιστοσύνη του μπορεί να είναι ευμετάβλητη.
Η μεγαλύτερη αποστολή του Ρούμπιο ως πρόσωπο της αμερικανικής διπλωματίας δεν είναι, επομένως, η διατήρηση της παγκόσμιας ειρήνης, η εκτόνωση μιας επικίνδυνης σύγκρουσης με την Κίνα ή η προστασία των Αμερικανών πολιτών. Είναι το να διασφαλίσει ότι ο ίδιος δεν θα μετατραπεί σε πρόβλημα για το απρόβλεπτο αφεντικό του — πρόβλημα που ούτε ο ίδιος μπορεί να λύσει.
