Ένα πρωτοφανές μπλακ άουτ έπληξε την Ιβηρική Χερσόνησο, προκαλώντας χάος και αφήνοντας εκατομμύρια κατοίκους χωρίς ρεύμα, καθώς οι αρχές σε Ισπανία και Πορτογαλία αναζητούν ακόμη τα αίτια πίσω από τη μαζική διακοπή ηλεκτροδότησης.
Ο διαχειριστής του εθνικού δικτύου της Ισπανίας ανέφερε ότι πλέον έχει αποκατασταθεί περίπου το 99% της ηλεκτροδότησης.
Situación del sistema eléctrico peninsular a las 07:00h:
➡️Recuperado el 99,95% de la demanda (25.794MW).
➡️Seguimos trabajando desde el Centro de Control Eléctrico para la total normalización del sistema.
— Red Eléctrica (@RedElectricaREE) April 29, 2025
Στην Πορτογαλία η REN, η εταιρεία που διαχειρίζεται το εθνικό δίκτυο ηλεκτροδότησης, ανακοίνωσε ότι όλοι οι υποσταθμοί ενέργειας έχουν επανέλθει σε λειτουργία.
Perante o evento excecional, com origem externa, que se verificou ontem às 11h33, e que levou ao blackout de Espanha e Portugal, a REN, um pouco antes das 23h30 tinha já reposto o funcionamento de todas as subestações da Rede Nacional de Transporte. 👇https://t.co/XR7YqXNIhm
— REN (@REN_PT) April 29, 2025
Χάος
Η διακοπή ρεύματος έθεσε εκτός λειτουργίας το μετρό και το σιδηροδρομικό δίκτυο, τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας και τις συνδέσεις στο διαδίκτυο, τα ΑΤΜ και τα φανάρια τόσο στις δύο χώρες όσο και σε τμήματα της Γαλλίας.
Πολλοί κάτοικοι χθες κλήθηκαν να προετοιμαστούν για μία νύχτα χωρίς ρεύμα.
Η Ιβηρική Χερσόνησος φιλοξενεί περίπου 60 εκατομμύρια κατοίκους, αν και δεν έχει γίνει σαφές πόσοι ακριβώς επηρεάστηκαν.
Ο Εδουάρδο Πριέτο, επικεφαλής επιχειρήσεων στη REE, δήλωσε στο Associated Press ότι η κατάσταση που αντιμετώπισαν ήταν άνευ προηγουμένου, χαρακτηρίζοντας το συμβάν «εξαιρετικό και ασυνήθιστο», ενώ η Τερέσα Ριμπέρα, εκτελεστική αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αρμόδια για την προώθηση της καθαρής ενέργειας, το χαρακτήρισε ως «ένα από τα πιο σοβαρά επεισόδια που έχουν καταγραφεί στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια».
Οι αρχές συνεχίζουν να ερευνούν τα ακριβή αίτια του μπλακ άουτ, με αρκετά σενάρια να έχουν τεθεί επί τάπητος, χωρίς ωστόσο να υπάρχει μέχρι στιγμής σαφής απόδειξη για το τι προκάλεσε τη διακοπή.
Σπάνιο ατμοσφαιρικό φαινόμενο
Αναφορές που κυκλοφόρησαν τη Δευτέρα υποστήριξαν ότι το μπλακ άουτ ίσως οφείλεται σε ένα σπάνιο φαινόμενο που αποκαλείται «επαγόμενη ατμοσφαιρική δόνηση», το οποίο προκάλεσε «ανώμαλες ταλαντώσεις» στις γραμμές υψηλής τάσης του ισπανικού δικτύου ενέργειας.
«Αυτές οι ταλαντώσεις προκάλεσαν αποτυχίες συγχρονισμού μεταξύ των ηλεκτρικών συστημάτων, οδηγώντας σε διαδοχικές διαταραχές στα διασυνδεδεμένα ευρωπαϊκά δίκτυα», ανέφερε η πορτογαλική εταιρεία ενέργειας REN στο BBC το απόγευμα της Δευτέρας.
Ωστόσο, αργότερα η REN διέψευσε αυτούς τους ισχυρισμούς στα πορτογαλικά μέσα ενημέρωσης.
Ο Σόλομον Μπράουν, καθηγητής συστημάτων και ενέργειας στο Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ, εξήγησε ότι μια «επαγόμενη δόνηση της ατμόσφαιρας» θα μπορούσε να θεωρηθεί κάτι αντίστοιχο με το «να προκαλέσεις μια μικρή μετατόπιση στο τοπικό ηλεκτρομαγνητικό πεδίο».
«Αυτό θα είχε την ίδια επίδραση όπως, για παράδειγμα, ένα ηλιακό γεγονός και θα μπορούσε να προκαλέσει ανισορροπίες στις ροές ηλεκτρικής ισχύος που θα έπρεπε να ελεγχθούν», δήλωσε στο Euronews.
Ο διαχειριστής του δικτύου ηλεκτροδότησης θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει διάφορες ενέργειες για να ελέγξει την κατάσταση, συνέχισε, όπως το να ζητήσει από διάφορες πηγές ενέργειας να αυξήσουν ή να μειώσουν την παραγωγή τους.
Σε περιπτώσεις όπου η διαταραχή είναι υπερβολικά μεγάλη, πρόσθεσε, οι διαχειριστές μπορεί να κλείσουν το δίκτυο και να το επανεκκινήσουν σταδιακά. Η επαναφορά του δικτύου είναι «δύσκολη υπόθεση», είπε, σημειώνοντας ότι μπορεί να χρειαστούν αρκετές ώρες για την πλήρη αποκατάσταση της ηλεκτροδότησης.
Παρότι δεν είναι ειδικός στο ισπανικό-πορτογαλικό δίκτυο, ο Μπράουν εκτίμησε ότι τα δύο δίκτυα είναι «διασυνδεδεμένα μέσω γραμμών υψηλής τάσης που συγχρονίζονται για να δημιουργήσουν ένα ενιαίο δίκτυο ενέργειας».
«Αυτό είναι αρκετά συνηθισμένο και στην Ευρώπη βοηθά στη δημιουργία ενός ενιαίου δικτύου που μπορεί να συνεργάζεται, αλλά σε περιόδους πίεσης πρέπει να διαχειρίζεται ξεχωριστά και να επανενώνεται», τόνισε.
Με ανάρτησή του στο Χ, ο πρώην διευθυντής της ΕΜΥ και μετεωρολόγος, Θοδωρής Κολυδάς, αφού ξεκαθάρισε πως δεν είναι ειδικός επί του θέματος, ανέφερε πως η «επαγόμενη ατμοσφαιρική δόνηση που δημιουργείται στις γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας (όπως αυτές των 400 kV) είναι ένα φαινόμενο που δημιουργείται πάνω σε αυτά τα πολύ μακριά καλώδια, τα οποία είναι εκτεθειμένα στον αέρα και στις ατμοσφαιρικές συνθήκες».
«Όταν υπάρχει απότομη και ακραία αλλαγή της θερμοκρασίας -για παράδειγμα, απότομα κύματα ψύχους ή καύσωνα- τότε δημιουργούνται ισχυρά ανοδικά ή καθοδικά ρεύματα αέρα (θερμικές ανωμαλίες). Αυτές οι θερμικές μεταβολές προκαλούν ταλαντώσεις στα καλώδια μέσω δύο κυρίως μηχανισμών», εξήγησε μεταξύ άλλων.
ΕΙΝΑΙ ΑΡΑΓΕ ΠΙΘΑΝΗ ΑΙΤΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΠΛΑΚ ΑΟΥΤ?
Δεν ειμαι ειδικός , όμως ως η «επαγόμενη ατμοσφαιρική δόνηση» που δημιουργείται στις γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας (όπως αυτές των 400 kV) είναι ένα φαινόμενο που δημιουργείται πάνω σε αυτά τα πολύ μακριά καλώδια, τα οποία… https://t.co/99vMuLF8yU— Theodoros Kolydas (@KolydasT) April 28, 2025
Πιθανά προβλήματα στο δίκτυο
Ο Ονιέμα Ντούκα, ανώτερος λέκτορας βιωσιμότητας ενέργειας στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, εξήγησε ότι τα δίκτυα ενέργειας είναι συνήθως διασυνδεδεμένα επειδή τα εργοστάσια παραγωγής ενέργειας βρίσκονται μακριά από τις πόλεις.
Αυτό σημαίνει ότι μια διακοπή ρεύματος σε μία περιοχή του δικτύου μπορεί να «προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις σε άλλες περιοχές».
«Ιδανικά, έχουν ενσωματωθεί εφεδρείες στο σύστημα, όπως πολλαπλά σημεία παροχής, εφεδρικές γεννήτριες σε διαφορετικές τοποθεσίες, διασυνδεδεμένα καλώδια κ.λπ.», είπε.
Η λύση είναι οι εταιρείες ενέργειας να αποκαταστήσουν την ηλεκτροδότηση το συντομότερο δυνατόν, αλλά η διαδικασία για να ολοκληρωθεί αυτό «δεν έχει ακόμη αποκαλυφθεί», πρόσθεσε.
Οι πορτογαλικές αρχές, που επικαλούνται το Associated Press και τα τοπικά μέσα ενημέρωσης, απέδωσαν το μπλακ άουτ σε τεχνικά προβλήματα που δεν έχουν προσδιορίσει, τα οποία προήλθαν εκτός της χώρας, ενώ η έρευνα παραμένει σε εξέλιξη.
Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας υπό αμφισβήτηση
Η πράσινη ενεργειακή «επανάσταση» (Net Zero) της Ισπανίας τέθηκε στο μικροσκόπιο, καθώς εκτιμάται ότι συνέβαλε στην επιδείνωση του μπλακ άουτ, αναφέρει η Daily Mail, ενώ η αυξημένη εξάρτηση από την ηλιακή και αιολική ενέργεια φέρεται να αποσταθεροποίησε περαιτέρω το δίκτυο.
Το χάος ξέσπασε το μεσημέρι, όταν η ηλιακή και η αιολική ενέργεια μαζί παρήγαγαν περισσότερο από το 60% της ηλεκτρικής ενέργειας.
Οι διαχειριστές των δικτυών ηλεκτροδότησης σε Ισπανία και Πορτογαλία προειδοποίησαν ότι οι διακοπές ενδέχεται να διαρκέσουν για ημέρες, ενώ η πορτογαλική REN απέδωσε το πρόβλημα στις «ακραίες διακυμάνσεις θερμοκρασίας» της Ισπανίας, που προκάλεσαν «ισχυρές ταλαντώσεις» στο ηλεκτρικό δίκτυο – αν και οι θερμοκρασίες ήταν σχετικά ήπιες, στους 22°C.
Όμως ο αναλυτής του κλάδου υπηρεσιών κοινής ωφελείας Στιβ Λόφτους σχολίασε πως, «Δεν βλέπω κάτι ασυνήθιστο στις καιρικές συνθήκες που θα μπορούσε να προκαλέσει αυτό το πρόβλημα. Ο κυνικός μέσα μου αναρωτιέται αν κάποιοι δεν θέλουν να παραδεχτούν ότι ήταν θέμα ανανεώσιμων πηγών, αν πράγματι ήταν».
«Τη στιγμή του μπλακ άουτ, το ποσοστό ηλιακής ενέργειας στο δίκτυο ήταν πολύ υψηλό», πρόσθεσε.
Η Ισπανία έχει από τα υψηλότερα ποσοστά ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Ευρώπη, φτάνοντας κατά μέσο όρο το 56%.
Μόλις πριν λίγες ημέρες, στις 16 Απριλίου, το ισπανικό δίκτυο λειτούργησε για πρώτη φορά εξ ολοκλήρου με ανανεώσιμες πηγές, όπως αιολική, ηλιακή και υδροηλεκτρική ενέργεια.
Η ανεξάρτητη σύμβουλος ενέργειας Κάθριν Πόρτερ δήλωσε στο βρετανικό μέσο ενημέρωσης: «Όσο περισσότερη αιολική και ηλιακή ενέργεια έχεις στο δίκτυο, τόσο λιγότερο σταθερό γίνεται και τόσο πιο δύσκολη είναι η διαχείριση των βλαβών».
«Θα έλεγα ότι υπάρχει μεγάλη πιθανότητα το μεγάλο ποσοστό ηλιακής ενέργειας στο σύστημα να δημιούργησε τις συνθήκες για αυτό το εκτεταμένο μπλακ άουτ και να το έκανε πολύ χειρότερο», πρόσθεσε.
Το ενδεχόμενο κυβερνοεπίθεσης
Ο πρόεδρος της Ανδαλουσίας, Χουάνμα Μορένο, δήλωσε τη Δευτέρα ότι δεν έχει αποκλειστεί το ενδεχόμενο κυβερνοεπίθεσης και κάλεσε τους πολίτες να είναι προσεκτικοί.
Ωστόσο, ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, ο Πορτογάλος πρωθυπουργός Λουίς Μοντενέγκρο και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, απέρριψαν αυτό το σενάριο.
«Η Ισπανία διαθέτει μηχανισμούς για να αντιμετωπίσει τέτοιες καταστάσεις», έγραψε ο Σάντσεθ στην πλατφόρμα X.
«Καλώ ξανά τους πολίτες να συνεργαστούν με τις αρχές και να ενεργούν υπεύθυνα και πολιτισμένα, όπως πάντα».
Red Eléctrica está trabajando para determinar las causas de esta caída del suministro eléctrico y solucionar el problema lo antes posible.
España cuenta con mecanismos para afrontar este tipo de situaciones.
Una vez más, apelo a la ciudadanía para colaborar con todas las… pic.twitter.com/0RHbEWpHt7
— Pedro Sánchez (@sanchezcastejon) April 28, 2025
Το Εθνικό Κέντρο Κυβερνοασφάλειας της Πορτογαλίας δήλωσε επίσης ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις πως το μπλακ άουτ οφείλεται σε κυβερνοεπίθεση.
Ο Τάκο Ένγκελααρ, γενικός διευθυντής στην εταιρεία Neara που ειδικεύεται στις ενεργειακές υποδομές, ανέφερε στο Euronews: «Μια τόσο εκτεταμένη κατάρρευση του δικτύου είναι εξαιρετικά ασυνήθιστη και θα μπορούσε να οφείλεται σε διάφορες αιτίες».
«Θα μπορούσε να υπάρχει φυσικό σφάλμα στο δίκτυο που προκαλεί πτώση ισχύος, μια συντονισμένη κυβερνοεπίθεση ή μια δραματική ανισορροπία μεταξύ ζήτησης και προσφοράς που να έριξε το σύστημα», εξήγησε.
«Εάν πρόκειται για σφάλμα του συστήματος, τότε η διασυνδεσιμότητα μεταξύ των περιφερειακών και εθνικών δικτύων μπορεί να εξηγεί τη μεγάλη έκταση των διακοπών που βλέπουμε σήμερα [Δευτέρα]», πρόσθεσε.
«Το ίδιο ισχύει και για μια κυβερνοεπίθεση –πολλά από αυτά τα συστήματα είναι διασυνδεδεμένα και μοιράζονται υποδομές– αν πέσει ένα, μπορεί να συμπαρασύρει πολλά άλλα».
