Ωστόσο, αυτό το σύστημα μνήμης δεν μπορεί απλώς να είναι ένα στατικό αρχείο περασμένων γεγονότων. Αντίθετα, πρέπει να είναι μια δυναμική διαδικασία, να εξελίσσεται συνεχώς και να προσαρμόζεται στις μεταβαλλόμενες συνθήκες προκειμένου να μας εξοπλίσει καλύτερα να προβλέψουμε το μέλλον και να λάβουμε ορθές αποφάσεις.
Η πρωτοποριακή έρευνα με επικεφαλής την ομάδα του καθηγητή Flavio Donato στο Biozentrum του Πανεπιστημίου της Βασιλείας, έχει ρίξει φως στους εξελιγμένους μηχανισμούς που κρύβονται πίσω από αυτή τη δυναμική αποθήκευση μνήμης. Χρησιμοποιώντας μοντέλα ποντικιών, οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι μια μεμονωμένη μνήμη δεν καταγράφεται απλώς ως μοναδικό ίχνος, αλλά κωδικοποιείται παράλληλα σε τουλάχιστον τρεις διακριτές ομάδες νευρώνων στον “ιππόκαμπο”, μια περιοχή του εγκεφάλου που είναι κρίσιμη για τη μάθηση από την εμπειρία.
Οι νευρώνες που γεννήθηκαν νωρίτερα είναι υπεύθυνοι για τη μακροπρόθεσμη επιμονή μιας μνήμης. Αν και το αρχικό τους ίχνος μνήμης μπορεί να είναι πολύ αδύναμο για να έχει εύκολη πρόσβαση ο εγκέφαλος, γίνεται ισχυρότερος με την πάροδο του χρόνου. Είναι ενδιαφέρον ότι αυτό υποδηλώνει ότι στους ανθρώπους, ο εγκέφαλος μπορεί να αποκτήσει πλήρη πρόσβαση σε ορισμένες μνήμες μόνο λίγο καιρό μετά την πρώτη κωδικοποίησή τους.
Αντίθετα, το ίχνος μνήμης που δημιουργείται από τους νεογέννητους νευρώνες είναι αρχικά αρκετά ισχυρό, αλλά στη συνέχεια σταδιακά εξασθενεί και τελικά γίνεται απρόσιτο στον εγκέφαλο. Ανάμεσα σε αυτά τα δύο άκρα βρίσκονται νευρώνες που εμφανίζονται σε ενδιάμεσα στάδια ανάπτυξης, κωδικοποιώντας ένα πιο σταθερό αντίγραφο μνήμης.
Είναι κρίσιμο ότι το συγκεκριμένο ίχνος μνήμης που επιλέγει να ενεργοποιήσει ο εγκέφαλος φαίνεται να έχει βαθιές συνέπειες για το πώς αυτή η μνήμη μπορεί να τροποποιηθεί ή να αξιοποιηθεί για να δημιουργήσει νέα γνώση. Οι μνήμες που αποθηκεύονται από τους νεογέννητους νευρώνες είναι πιο εύπλαστες, επιτρέποντας στον εγκέφαλο να ενσωματώνει εύκολα νέες πληροφορίες και να ενημερώνει την αρχική ανάμνηση. Αντίθετα, η πρόσβαση σε μνήμες που διατηρούνται από τους πιο πρώιμους νευρώνες είναι λιγότερο ευνοϊκή για τέτοιες δυναμικές αναθεωρήσεις, καθώς το σχετικό ίχνος έχει γίνει πιο άκαμπτο με την πάροδο του χρόνου.
Ο δυναμικός τρόπος με τον οποίο αποθηκεύονται οι αναμνήσεις στον εγκέφαλο αποτελεί απόδειξη της αξιοσημείωτης πλαστικότητας του οργάνου, η οποία στηρίζει τις απίστευτες μνημονικές του ικανότητες , εξηγεί η επικεφαλής συγγραφέας Vilde Kveim.
Η ομάδα του Flavio Donato έχει αποδείξει έτσι ότι η ενεργοποίηση συγκεκριμένων ιχνών μνήμης και ο ακριβής χρόνος ανάκτησής τους μπορεί να διαμορφώσει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο θυμόμαστε, τροποποιούμε και χρησιμοποιούμε τις συσσωρευμένες εμπειρίες μας. “Ο εγκέφαλος αντιμετωπίζει μια λεπτή πράξη εξισορρόπησης με τη μνήμη“, παρατηρεί ο Donato. “Από τη μια πλευρά, πρέπει να διατηρεί ένα αρχείο του παρελθόντος για να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τον κόσμο. Από την άλλη, χρειάζεται να προσαρμόσει αυτές τις αναμνήσεις στις αλλαγές που εκτυλίσσονται γύρω μας, έτσι ώστε να μπορούμε να λαμβάνουμε τεκμηριωμένες αποφάσεις για το μέλλον“.
Οι ερευνητές ελπίζουν ότι ξετυλίγοντας περαιτέρω τους μηχανισμούς που οδηγούν την κωδικοποίηση και την τροποποίηση της μνήμης στον εγκέφαλο, μπορεί κάποια μέρα να βρουν τρόπους για να εξομαλύνουν επιλεκτικά παρεμβατικές, παθολογικές αναμνήσεις ή ακόμα και να ανακτήσουν αναμνήσεις που θεωρούνταν μόνιμα χαμένες. Η δυναμική φύση της ανθρώπινης μνήμης, φαίνεται, είναι ταυτόχρονα ένα αξιόλογο κατόρθωμα της νευρολογικής μηχανικής και μια πιθανή λεωφόρος για θεραπευτική παρέμβαση.
photo: pixabay
