Μια εκεχειρία που «κρέμεται από μια κλωστή». Μια διπλωματική διαδικασία που «σημειώνει πρόοδο». Ένας πρόεδρος «μη ικανοποιημένος». Και εκρήξεις που αντηχούν γύρω από τον Περσικό Κόλπο.

Τι πρέπει να συμπεράνει κανείς από τη σημερινή, συγκεχυμένη κατάσταση στις σχέσεις ΗΠΑ και Ιράν; Βρισκόμαστε κοντά στην ειρήνη ή οδεύουμε ξανά προς τον πόλεμο; Διερωτάται ο διπλωματικός ανταποκριτής του BBC, Πολ Άνταμς.

Παράταση της εκεχειρίας υπό διαπραγμάτευση

Η τελευταία ενημέρωση από τον Λευκό Οίκο αναφέρει ότι οι διαπραγματευτές των δύο πλευρών συμφώνησαν σε ένα πλαίσιο 60ήμερης παράτασης της εκεχειρίας, ώστε να υπάρξει χρόνος για περαιτέρω συνομιλίες. Ωστόσο, αυτό εξακολουθεί να χρειάζεται την έγκριση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. Η πληροφορία αυτή δεν έχει επιβεβαιωθεί από το Ιράν, ωστόσο το πρακτορείο Tasnim μετέδωσε ότι το κείμενο ενός πιθανού μνημονίου κατανόησης μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί ή επιβεβαιωθεί.

Η εξέλιξη έρχεται στο τέλος μιας εβδομάδας που δοκίμασε την αντοχή της εκεχειρίας, η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 8 Απριλίου και έχει πλέον διαρκέσει σημαντικά περισσότερο από την ενεργή φάση των συγκρούσεων που προηγήθηκε.

Το Ιράν απάντησε στα τελευταία αμερικανικά πλήγματα, τα οποία περιλάμβαναν αυτό που η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) περιέγραψε ως «εγκατάσταση ελέγχου εδάφους» στο νότιο ιρανικό λιμάνι του Μπαντάρ Αμπάς, προειδοποιώντας ότι «η επιθετικότητα δεν θα μείνει αναπάντητη».

Στη συνέχεια, οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης ανακοίνωσαν ότι επιτέθηκαν σε αμερικανική αεροπορική βάση. Δεν διευκρίνισαν ποια βάση, όμως αργότερα η CENTCOM ανέφερε ότι βαλλιστικός πύραυλος αναχαιτίστηκε πάνω από το Κουβέιτ, όπου οι ΗΠΑ διαθέτουν αρκετές στρατιωτικές εγκαταστάσεις.

Υιοθετώντας παρόμοια ρητορική με την Τεχεράνη, η CENTCOM χαρακτήρισε την επίθεση «κατάφωρη παραβίαση της εκεχειρίας».

Οι συγκρούσεις συνεχίζονται, αλλά όχι σε επίπεδο ολοκληρωτικού πολέμου

Όλα αυτά ακούγονται δυσοίωνα, ωστόσο απέχουν ακόμη αρκετά από τις σφοδρές ανταλλαγές πληγμάτων που χαρακτήρισαν τις πρώτες πέντεμισι εβδομάδες της σύγκρουσης.

Σε εκείνη τη φάση, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ πραγματοποίησαν χιλιάδες εξόδους εναντίον στόχων σε ολόκληρο το Ιράν, ενώ η Τεχεράνη απαντούσε με κύματα drones και βαλλιστικών πυραύλων κατά αμερικανικών βάσεων, χωρών του Κόλπου και του Ισραήλ.

Οι ΗΠΑ ανέφεραν την Πέμπτη ότι κατέρριψαν πέντε ιρανικά drones τα οποία «συνιστούσαν απειλή γύρω από τα Στενά του Ορμούζ», γεγονός που δείχνει ότι η ναυσιπλοΐα, εμπορική ή στρατιωτική, βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της ανησυχίας.

Ωστόσο, καμία από τις δύο πλευρές δεν φαίνεται να θεωρεί ότι οι ανταλλαγές πληγμάτων αυτής της εβδομάδας σηματοδοτούν επιστροφή σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο.

Παρασκηνιακή διπλωματία και αντικρουόμενα μηνύματα

Την ίδια ώρα, στο παρασκήνιο εξελίσσεται μια εξαιρετικά περίπλοκη διπλωματική διαδικασία, με τη συμμετοχή πολλών παραγόντων.

Κατά καιρούς γίνονται γνωστές αποσπασματικές λεπτομέρειες αυτής της διαδικασίας.

Την Τετάρτη, ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν στοιχεία αυτού που περιέγραψαν ως ανεπίσημο προσχέδιο ενός μνημονίου κατανόησης 14 σημείων.

Το δημοσίευμα περιλάμβανε όλα όσα επιθυμεί η Τεχεράνη: άρση του ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών από την Ουάσινγκτον, αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από την «περιοχή γύρω από το Ιράν» και αποκατάσταση της μη στρατιωτικής ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, με το Ιράν και το Ομάν να αναλαμβάνουν τη διαχείριση και τον έλεγχο της διέλευσης των πλοίων.

Αυτό που απουσίαζε εντυπωσιακά από το δημοσίευμα ήταν οποιαδήποτε αναφορά σε ιρανικές παραχωρήσεις, ιδιαίτερα στο κρίσιμο ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος.
Ο Λευκός Οίκος απάντησε με μια σύντομη ανακοίνωση, χαρακτηρίζοντας το υποτιθέμενο προσχέδιο «εντελώς κατασκευασμένο».

Οι απειλές Τραμπ και οι πιέσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ

Αργότερα, κατά τη διάρκεια τηλεοπτικής συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου στον Λευκό Οίκο, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι δεν είναι ακόμη ικανοποιημένος από τις προτάσεις για συμφωνία.

Ο Αμερικανός πρόεδρος είπε ότι το Ιράν «αρχίζει να μας δίνει αυτά που πρέπει να μας δώσει», χωρίς όμως να επεκταθεί περισσότερο, ενώ επανέλαβε την προειδοποίησή του ότι η αποτυχία συμμόρφωσης της Τεχεράνης θα οδηγήσει σε επιστροφή του πολέμου.

«Αν δεν το κάνουν, τότε ο άνθρωπος στα αριστερά μου θα τους αποτελειώσει», είπε, στρεφόμενος προς τον υπουργό Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ.

Δεν έλειψαν και τα χαρακτηριστικά σημάδια ανυπομονησίας. Όταν ρωτήθηκε για τις πληροφορίες ότι το Ιράν και το Ομάν ενδέχεται να επιδιώξουν να ελέγχουν τη διέλευση των πλοίων από τα Στενά, ο Τραμπ εξαπέλυσε μια ωμή προειδοποίηση προς έναν παραδοσιακό σύμμαχο των ΗΠΑ.

«Το Ομάν θα συμπεριφερθεί όπως όλοι οι άλλοι, αλλιώς θα χρειαστεί να το ανατινάξουμε», δήλωσε.

Την ίδια στιγμή, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις στη νεοσύστατη «Αρχή Στενών του Περσικού Κόλπου» του Ιράν, η οποία δημιουργήθηκε για να επιβλέπει την κίνηση στα Στενά του Ορμούζ.

Το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) χαρακτήρισε το σχέδιο «νέα προσπάθεια των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης να χρηματοδοτήσουν την εκστρατεία κρατικά υποστηριζόμενης τρομοκρατίας».

Η εύθραυστη ισορροπία

Όπως συμβαίνει συχνά, ο Τραμπ επιχείρησε να παρουσιάσει την εικόνα ότι ο πόλεμος εξελίσσεται σύμφωνα με το σχέδιο, απορρίπτοντας κάθε υπόνοια ότι χρειάζεται άμεσα μια συμφωνία για να αποφύγει νέα άνοδο στις τιμές του πετρελαίου ή πολιτικό κόστος ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.

Ωστόσο, είναι σαφές ότι βρίσκεται σε δύσκολη θέση.

Μια ικανοποιητική συμφωνία παραμένει δελεαστικά κοντά αλλά ακόμη άπιαστη, ενώ υπάρχουν στελέχη ακόμη και μέσα στο ίδιο του το κόμμα, για να μην αναφερθεί ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου, που θα ήθελαν επιστροφή στον πόλεμο ώστε «να ολοκληρωθεί η δουλειά».

Παρόμοιες πιέσεις υπάρχουν και στην Τεχεράνη, όπου οι πιο σκληροπυρηνικές φωνές επιμένουν σε μαξιμαλιστικούς στόχους, υποστηρίζοντας ότι το Ιράν απέδειξε πως δεν μπορεί να υποταχθεί.

Η διπλωματική προσπάθεια, με το Πακιστάν να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο, είναι εξαιρετικά περίπλοκη.

Τα ζητήματα που χωρίζουν τις δύο πλευρές είναι βαθιά: το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, η μελλοντική διαχείριση των Στενών του Ορμούζ, η άρση των κυρώσεων και το ξεπάγωμα περιουσιακών στοιχείων.

Ο άμεσος στόχος, δηλαδή ένα μνημόνιο που θα τερματίζει τον πόλεμο και θα καθορίζει έναν οδικό χάρτη για τις πολύπλοκες διαπραγματεύσεις που θα ακολουθήσουν, αποδεικνύεται εξαιρετικά δύσκολος.

Την Τετάρτη, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε ότι οι επόμενες ώρες ή ημέρες θα δείξουν αν είναι δυνατή η πρόοδος.

Παρά τις εσωτερικές πιέσεις και στις δύο πλευρές και παρά το τεταμένο κλίμα στον Περσικό Κόλπο, ούτε το Ιράν ούτε οι ΗΠΑ φαίνεται να επιθυμούν επιστροφή σε πόλεμο πλήρους κλίμακας.

Παρά τις εντυπώσεις, η εκεχειρία, που μετρά πλέον περισσότερες από επτά εβδομάδες, εξακολουθεί να αντέχει.