Η γεωπολιτική αρχιτεκτονική των παγκόσμιων ενεργειακών ροών ανατρέπεται βίαια, καθώς το Ιράν έχει επιβάλει ένα αυστηρό, κλιμακωτό σύστημα ελέγχου και έγκρισης για τη διέλευση των πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, όπως μεταδίδει σε ανάλυσή του το Reuters.
Την ώρα που οι ενεργειακές προμήθειες διεθνώς εξαντλούνται εξαιτίας του πολέμου, η Τεχεράνη έχει μετατραπεί στον απόλυτο ρυθμιστή του στρατηγικού αυτού περάσματος —από όπου διακινείται το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου— αναγκάζοντας κυβερνήσεις και ναυτιλιακές εταιρείες να διαπραγματεύονται απευθείας με το καθεστώς, αψηφώντας τις αυστηρές προειδοποιήσεις των ΗΠΑ για επιβολή κυρώσεων.
Το θρίλερ του «Agios Fanourios I»
Χαρακτηριστική της νέας πραγματικότητας είναι η περιπέτεια του υπό σημαία Μάλτας δεξαμενόπλοιου «Agios Fanourios I», μήκους 330 μέτρων.
Το πλοίο, φορτωμένο με ιρακινό αργό πετρέλαιο και προορισμό το Βιετνάμ, παρέμενε εγκλωβισμένο στα ανοικτά του Ντουμπάι από τα τέλη Απριλίου.
Κατάφερε να αποπλεύσει στις 10 Μαΐου μόνο αφότου επιτεύχθηκε απευθείας διακρατική συμφωνία με το Ιράν, υπό την επίβλεψη του Ιρακινού Πρωθυπουργού.
Το πλήρωμα χρειάστηκε να πλοηγηθεί με απόλυτη ακρίβεια σε μια διαδρομή που υπέδειξε η Τεχεράνη, πλέοντας πολύ κοντά στις ακτές και ελισσόμενο ανάμεσα σε ιρανικά νησιωτικά φυλάκια.
Iran Facilitates Safe Passage of Another VLCC Through Strait of Hormuz
An Iraqi crude oil-laden Very Large Crude Carrier (VLCC), the AGOIS FANOURIOS I, successfully transited the Strait of Hormuz via Iran’s designated maritime route on Sunday. pic.twitter.com/dKFNDZfNfS
— Tasnim News Agency (@Tasnimnews_EN) May 11, 2026
Παρότι η διέλευση των Στενών διαρκεί κανονικά πέντε ώρες, για το συγκεκριμένο τάνκερ μετατράπηκε σε διήμερη οδύσσεια.
Καθώς περνούσε από το νησί Ορμούζ, ακινητοποιήθηκε από ταχύπλοα των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) με την υποψία μεταφοράς λαθραίου φορτίου. Έπειτα από σωματικό έλεγχο στο πλήρωμα και αρκετές ώρες σύγχυσης, επετράπη η αναχώρησή του.
«Μόλις ενημερωθήκαμε ότι το Agios πέρασε το Ορμούζ, αναπνεύσαμε με ανακούφιση», δήλωσε στο Reuters πηγή που παρακολουθούσε το ταξίδι.
«Έχουμε λόγους να πιστεύουμε ότι οι Ιρανοί έκαναν τα στραβά μάτια στη διέλευση του Agios Fanourios I, κατόπιν πιέσεων από το Ιράκ και το Βιετνάμ», σημειώσε ο διευθυντής επιχειρήσεων Κωνσταντίνος Σακελλαρίδης.
Σύμφωνα με τον ίδιο, δεν υπήρχε κανένας λόγος να το σταματήσουν εξ αρχής, διότι, όπως πρόσθεσε, «το πλοίο και το φορτίο δεν είχαν καμία σχέση με το Ιράν».
Ωστόσο, μόλις βγήκε από τα ιρανικά ύδατα, το πλοίο εγκλωβίστηκε για έξι ημέρες στον ναυτικό αποκλεισμό που έχουν επιβάλει οι ΗΠΑ έξω από τα Στενά.
Απελευθερώθηκε στις 16 Μαΐου, έπειτα από διπλωματικές πιέσεις του Βιετνάμ προς την Ουάσινγκτον.
Πώς λειτουργεί ο ιρανικός μηχανισμός
Έρευνα του Reuters, βασισμένη σε συνεντεύξεις με 20 πηγές (ναυτιλιακούς παράγοντες, Ιρανούς και Ιρακινούς αξιωματούχους) και εξέταση εγγράφων, αποκαλύπτει ότι η Τεχεράνη έχει συστήσει την «Αρχή Στενών Περσικού Κόλπου» (PGSA) για να εγκρίνει και να φορολογεί τις διελεύσεις.
1/
جمهورى اسلامى ايران محدودهٔ نظارتى مديریت تنگه هرمز را به این شرح تعيین کرده است: «خط اتصال كوه مبارك درايران وجنوب فجيره درامارات در شرق تنگه تاخط اتصال انتهاى جزيره قشم درايران و ام القيوین امارات درغرب تنگه.» pic.twitter.com/3ELSwYx5Bp— PGSA | نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس (@PGSA_IRAN) May 20, 2026
Το σύστημα είναι δομημένο σε επίπεδα.
- Σύμμαχοι: Προτεραιότητα δίνεται σε πλοία που συνδέονται με τη Ρωσία και την Κίνα.
- Στενοί εταίροι: Ακολουθούν χώρες με ισχυρούς δεσμούς με την Τεχεράνη, όπως η Ινδία και το Πακιστάν.
- Διακρατικές συμφωνίες: Πλοία άλλων χωρών που εξασφαλίζουν ειδική άδεια κατόπιν κυβερνητικών διαβουλεύσεων.
Αντίθετα, πλοία που συνδέονται με τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ απαγορεύεται ρητά να διέλθουν.
Για τις εταιρείες που δεν καλύπτονται από διακρατικές συμφωνίες, η διαδικασία περιλαμβάνει εξονυχιστικό έλεγχο εγγράφων (affiliation check) από τους Φρουρούς της Επανάστασης, προκειμένου να διαπιστωθεί τυχόν σύνδεση με αμερικανικά ή ισραηλινά συμφέροντα.
Οι ιδιοκτήτες υποχρεούνται να αποκαλύψουν την αξία του φορτίου, τη σημαία, τον τελικό προορισμό και τις εθνικότητες του πληρώματος.
Επιπλέον, δύο ευρωπαϊκές ναυτιλιακές πηγές ανέφεραν ότι ορισμένα πλοία αναγκάζονται να πληρώσουν στις ιρανικές αρχές ποσά που ξεπερνούν τα 150.000 δολάρια ως «τέλη ασφάλειας και πλοήγησης».
Δύο ανώτατοι Ιρανοί αξιωματούχοι επιβεβαίωσαν την ύπαρξη των χρεώσεων αυτών, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι «δεν υπόκεινται όλες οι χώρες σε αυτές τις επιβαρύνσεις».
«Η νέα κανονικότητα» και οι αμερικανικές κυρώσεις
Η διεθνής ναυτιλιακή κοινότητα παρακολουθεί με ανησυχία, καθώς περίπου 1.500 πλοία με 22.500 ναυτικούς παραμένουν παγιδευμένα στον Κόλπο.
Πριν από τον πόλεμο, 120 έως 140 πλοία περνούσαν καθημερινά από τα Στενά. Τώρα, μέσα σε διάστημα σχεδόν τριών εβδομάδων, μόλις 60 πλοία κατάφεραν να διέλθουν.
Ο Ντάνι Σιτρίνοβιτς, πρώην αξιωματούχος των ισραηλινών υπηρεσιών πληροφοριών και αναλυτής στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας (INSS) του Ισραήλ, υπογραμμίζει: «Τα Στενά θα κλείνουν ή θα ανοίγουν μόνο με την έγκριση του ιρανικού καθεστώτος. Κάποιοι θα περνούν λόγω πολιτικών συμμαχιών, άλλοι θα πρέπει να πληρώσουν, άλλοι θα αναγκάζονται να γυρίσουν πίσω. Αυτή είναι η νέα κανονικότητα».
Από την πλευρά του, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών εξέδωσε αυστηρή προειδοποίηση «σχετικά με τους κινδύνους κυρώσεων που εγκυμονεί η καταβολή αυτών των πληρωμών ή η ζήτηση εγγυήσεων από το ιρανικό καθεστώς για ασφαλή διέλευση».
«Tο υπουργείο είναι έτοιμο να αναλάβει δράση εναντίον οποιασδήποτε ξένης εταιρείας υποστηρίζει το παράνομο ιρανικό εμπόριο», ξεκαθάρισε στο Reuters.
Οι πληρωμές αυτές αποτελούν επτασφράγιστο μυστικό, καθώς, πέρα από τις αμερικανικές κυρώσεις, οι πλοιοκτήτες κινδυνεύουν να χάσουν την ασφαλιστική τους κάλυψη, αφού οι IRGC είναι χαρακτηρισμένοι διεθνώς ως τρομοκρατική οργάνωση.
Αντιδράσεις από Κίνα και Ινδία
Η Κίνα, μέσω του υπουργείου Εξωτερικών της, ζήτησε να παραμείνουν ανοιχτά τα Στενά του Ορμούζ, εκφράζοντας προβληματισμό για τις «μελλοντικές διευθετήσεις στο πέρασμα».
«Τέτοιες διευθετήσεις θα πρέπει να συμμορφώνονται με το διεθνές δίκαιο και την πρακτική, και να λαμβάνουν υπόψη τις νόμιμες ανησυχίες ασφαλείας των παράκτιων κρατών και τα νόμιμα αιτήματα των περιφερειακών χωρών και της διεθνούς κοινότητας», ανέφερε.
Την ίδια ώρα, χώρες όπως η Ινδία χρησιμοποιούν τις πρεσβείες τους στην Τεχεράνη για να εξασφαλίσουν εγκρίσεις.
Όπως εξήγησε Ινδός αξιωματούχος, στα πλοία δίνονται συγκεκριμένες συντεταγμένες, ενώ οι καπετάνιοι διατάσσονται να απενεργοποιούν τους πομπούς εντοπισμού θέσης (transponders) και να μη χρησιμοποιούν δορυφορικές επικοινωνίες.
«Το ινδικό ναυτικό μάς είπε επίσης ότι αν οι Ιρανοί σάς ζητήσουν να σταματήσετε, τότε πρέπει να σταματήσετε. Αν σας ζητήσουν να κινηθείτε, πρέπει να κινηθείτε. Και ακολουθούμε αυτές τις οδηγίες», δήλωσε πηγή της ινδικής ναυτιλίας.
Καθεστώς τρόμου για τα πληρώματα
Για τους ναυτικούς, η διέλευση αποτελεί μια τραυματική εμπειρία, καθώς οι Φρουροί της Επανάστασης δεν διστάζουν να ανοίξουν πύρ εάν ένα πλοίο δεν συμμορφωθεί αμέσως.
«Αυτά τα πλοία δεν έχουν θωράκιση ή κάτι τέτοιο. Οι σφαίρες τα διαπερνούν», ανέφερε ινδική ναυτιλιακή πηγή.
Πρόσθεσε ότι οι ένοπλοι στοχεύουν αποκλειστικά στους χώρους ενδιαίτησης του πληρώματος. «Δεν μπορούν να πυροβολήσουν τις δεξαμενές επειδή αυτές μεταφέρουν εύφλεκτα υγρά», εξήγησε.
Ένας Ινδός ναυτικός που κατάφερε να περάσει τα Στενά, περιέγραψε τις στιγμές που το φορτηγό πλοίο τους προσεγγίστηκε από το ιρανικό ναυτικό κοντά στο νησί Λάρακ.
«Έπειτα από μερικές ώρες, ο καπετάνιος έλαβε μια διαδρομή από τους IRGC. Συνοδευόμενο από μικρότερα σκάφη του ιρανικού ναυτικού, το πλοίο έλαβε οδηγίες να πλέει με εξαιρετική προσοχή λόγω του φόβου για θαλάσσιες νάρκες. Ήταν ένα τρομακτικό θέαμα. Ούτε στα πιο τρελά μου όνειρα δεν μπορώ να φανταστώ τον εαυτό μου να ξαναβγαίνει στη θάλασσα κατά τη διάρκεια ενός πολέμου».
