Ο Ελ Μέντσο ήταν ο μεγαλύτερος βαρόνος ναρκωτικών που είχε απομείνει. Ο Nemesio Oseguera Cervantes είχε αποφύγει τη σύλληψη για δύο δεκαετίες, επιβιώνοντας περισσότερο από τους αντιπάλους του, τον Joaquín “El Chapo” Guzmán και τον Ismael “El Mayo” Zambada και μετατρέποντας το Jalisco New Generation Cartel στην ισχυρότερη εγκληματική οργάνωση στο Μεξικό.
Έπειτα, μέσα στο Σαββατοκύριακο, η πορεία του έληξε απότομα, εν μέρει εξαιτίας ενός ερωτικού ραντεβού. Η εξόντωσή του αποτέλεσε σαφή επιτυχία για τις μεξικανικές Αρχές. Ωστόσο, η χρονική στιγμή φαινόταν να στέλνει μήνυμα, σημειώνουν οι New York Times.
Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ απαιτούσε εδώ και καιρό, δυνατά και επανειλημμένα, από Μεξικανούς αξιωματούχους να διαλύσουν τα καρτέλ που έχουν συσσωρεύσει τεράστιες περιουσίες διακινώντας ναρκωτικά πέρα από τα σύνορα. Αν δεν το κάνουν, είχε απειλήσει, ο στρατός των ΗΠΑ μπορεί να αναλάμβανε δράση. Οι απειλές αυτές φαίνεται να είχαν αποτέλεσμα.
Η επιχείρηση των μεξικανικών Αρχών
Η Πρόεδρος Κλαούντια Σέινμπαουμ επέβλεψε μία από τις πιο επιθετικές εκστρατείες κατά των καρτέλ εδώ και περισσότερο από μια δεκαετία. Την Κυριακή, λίγες εβδομάδες αφού ο Τραμπ διέταξε στρατιωτική επέμβαση στη Βενεζουέλα, και προειδοποίησε ότι το Μεξικό θα μπορούσε να είναι το επόμενο, η Σέινμπαουμ έκανε ακόμη μία τολμηρή κίνηση. Εξουσιοδότησε τις μεξικανικές δυνάμεις να εξουδετερώσουν τον πλέον καταζητούμενο εγκληματία της χώρας, χρησιμοποιώντας πληροφορίες που παρείχαν οι ΗΠΑ.
Η εξόντωση του Οσεγκέρα δείχνει πώς η τεταμένη αλληλεπίδραση ανάμεσα στους δύο ηγέτες —με εντελώς διαφορετικά στυλ αλλά μια απρόσμενη συνεννόηση— έχει αναδιαμορφώσει θεμελιωδώς τις διμερείς σχέσεις, ιδίως στον τομέα της ασφάλειας.
«Η πίεση που άσκησε ο Τραμπ στην κυβέρνησή της είναι μια δύναμη που εκείνη αξιοποίησε», δήλωσε ο Carlos Bravo Regidor, Μεξικανός πολιτικός αναλυτής που μελετά τις σχέσεις των δύο χωρών. «Ήθελε να αλλάξει την ασφάλεια στο Μεξικό, αλλά ο Τραμπ εμφανίστηκε σε μια πολύ ενδιαφέρουσα στιγμή για να τη σπρώξει προς αυτή την κατεύθυνση».
Ωστόσο, πρόσθεσε, η Σέινμπαουμ «παίζει και με τη φωτιά». «Δεν ξέρω αν ήθελε να φτάσει τόσο μακριά όσο πηγαίνει. Αυτό ασκεί ξεκάθαρα μεγάλη πίεση στην κυβέρνησή της και τώρα τίθεται το ερώτημα ποιες είναι οι δυνατότητες του μεξικανικού κράτους να διαχειριστεί τις συνέπειες αυτής της επιχείρησης».
Λερναία Ύδρα
Όπως με το μυθολογικό τέρας, Λερναία Ύδρα, η αποκοπή ενός «κεφαλιού» ενός καρτέλ συχνά γεννά πολλά περισσότερα. Η δολοφονία του Οσεγκέρα προκάλεσε κύματα επιθέσεων, εμπρησμών και αποκλεισμών δρόμων σε ολόκληρη τη χώρα. Τώρα οι Μεξικανοί προετοιμάζονται για ακόμη περισσότερη βία, καθώς ανταγωνιζόμενες φατρίες διεκδικούν εξουσία και συγκρούονται με την κυβέρνηση — ένας κύκλος που η χώρα έχει ζήσει πολλές φορές.
Είναι επίσης το πιο πρόσφατο παράδειγμα της αυξανόμενης επιρροής του Τραμπ στη Λατινική Αμερική. Κούβα, Κολομβία, Αργεντινή, Ονδούρα και άλλες χώρες μπορούν να το επιβεβαιώσουν.
Στην καθημερινή της συνέντευξη Τύπου, την Τρίτη, η Σέινμπαουμ απέρριψε την ιδέα ότι ενεργούσε ως απάντηση στον Τραμπ, χαρακτηρίζοντας τέτοιες εικασίες «σχεδόν αστείες για να τις διαβάζει κανείς».
Έχει επανειλημμένα επιδιώξει να θέσει όρια στην Ουάσινγκτον. Όπως η επιθυμία του Τραμπ για πλήγμα κατά του Μεξικού έγινε σταθερό στοιχείο της ρητορικής του, έτσι και εκείνη επαναλαμβάνει την ανάγκη προστασίας της εθνικής κυριαρχίας.
Τη Δευτέρα, η Μεξικανή Πρόεδρος επανέλαβε τα όρια στον αμερικανικό ρόλο: «Δεν υπάρχει συμμετοχή αμερικανικών δυνάμεων», είπε σε δημοσιογράφους. «Η συνεργασία βασίζεται κυρίως στην ανταλλαγή πληροφοριών».
Ο ρόλος των αμερικανικών υπηρεσιών
Επιβεβαίωσε ότι αμερικανικές υπηρεσίες παρείχαν πληροφορίες για την επιχείρηση, ενώ οι New York Times ανέφεραν ότι κρίσιμα στοιχεία προήλθαν από τη Central Intelligence Agency.
Ο υπουργός Άμυνας του Μεξικού απέδωσε επίσης εύσημα στις αμερικανικές υπηρεσίες, αλλά είπε ότι η καθοριστική εξέλιξη ήρθε όταν Μεξικανοί αξιωματούχοι πληροφοριών εντόπισαν συνεργάτη μίας εκ των ερωτικών συντρόφων του Οσεγκέρα, ο οποίος τους οδήγησε στο κρησφύγετό του.
Είναι σαφές ότι οι δύο πλευρές έχουν βελτιώσει τη συνεργασία τους. Τον Ιανουάριο, ο αμερικανικός στρατός δημιούργησε μονάδα ανταλλαγής πληροφοριών στην Αριζόνα, περίπου 24 χιλιόμετρα από τα σύνορα, με περίπου 300 στρατιωτικούς και πολιτικούς ειδικούς που μελετούν τα καρτέλ — την ηγεσία, την εφοδιασμό τους και τις οικονομικές τους δραστηριότητες — ώστε να τροφοδοτούν τις μεξικανικές Αρχές με πληροφορίες.
Από το 2008 έως το 2023, οι Ηνωμένες Πολιτείες δαπάνησαν 3,6 δισεκατομμύρια δολάρια για διμερή συνεργασία ασφάλειας. Δεν ήταν όμως η συνεργασία πάντα τόσο στενή: ένα απόρρητο πρόγραμμα πληροφοριών ερευνούσε κορυφαίους στόχους στο Μεξικό χωρίς να μοιράζεται τα στοιχεία με τις τοπικές αρχές, εν μέρει επειδή πολλοί αξιωματούχοι είχαν αποδειχθεί διεφθαρμένοι από τα καρτέλ.
Ο πρώην πρόεδρος Andrés Manuel López Obrador είχε ακολουθήσει την πολιτική «αγκαλιές, όχι σφαίρες», επιχειρώντας να αντιμετωπίσει τη βία μέσω των βαθύτερων κοινωνικών αιτίων — μια προσέγγιση που συνοδεύτηκε από αύξηση της βίας και ένταση στις σχέσεις ασφάλειας με τις ΗΠΑ.
Δύο αρχηγοί καρτέλ συνελήφθησαν στη διάρκεια της θητείας του: ο Ovidio Guzmán López, γιος του Ελ Τσάπο και ηγετικό στέλεχος του Sinaloa cartel, ο οποίος αφέθηκε γρήγορα ελεύθερος μετά το χάος που προκάλεσαν οι οπαδοί του, και ο Ismael Zambada García, που συνελήφθη από αμερικανικές Αρχές αφού σύμμαχός του στράφηκε εναντίον του.
Η Σέινμπαουμ έχει αποδειχθεί πολύ πιο πρόθυμη συνεργάτης στον αγώνα κατά των ναρκοβαρώνων. Το ερώτημα τώρα είναι αν, μετά την εξάλειψη του πλέον καταζητούμενου αρχηγού καρτέλ, ο Τραμπ θα σταματήσει τις απειλές.
Τη Δευτέρα το πρωί —λιγότερο από 24 ώρες μετά από αυτό που θεωρείται ίσως το μεγαλύτερο πλήγμα των τελευταίων ετών στον πόλεμο κατά των καρτέλ— ο Τραμπ ανάρτησε μήνυμα προς τον νότιο γείτονα της χώρας του: «Το Μεξικό πρέπει να εντείνει τις προσπάθειές του κατά των καρτέλ και των ναρκωτικών!»
