Από την έναρξη της δεύτερης θητείας του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, οι παραδοσιακοί κανόνες της διεθνούς πολιτικής έχουν αναθεωρηθεί ριζικά, ενώ, αυτή την περίοδο, οι γεωπολιτικές ισορροπίες δοκιμάζονται σε Ουκρανία και Ιράν. Σε κάθε περίπτωση, όπως και στη Γάζα, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, έχει επιλέξει να παρακάμψει τις θεσμικές διπλωματικές οδούς της Ουάσινγκτον, αναθέτοντας τις πιο κρίσιμες διαπραγματεύσεις σε έναν στενό κύκλο έμπιστων προσώπων χωρίς διπλωματική εμπειρία.
Σύμφωνα με ανάλυση των New York Times, ο Τραμπ έχει επενδύσει στην «διπλωματία χωρίς διπλωμάτες», τοποθετώντας στο επίκεντρο δύο προσωπικότητες από τον κόσμο των επιχειρήσεων: τον Στιβ Γουίτκοφ και τον Τζάρεντ Κούσνερ.
Διπλωματία χωρίς το Στέιτ Ντιπάρτμεντ
Κατά τον τελευταίο χρόνο, η κυβέρνηση Τραμπ έχει επιδοθεί σε μια ανορθόδοξη εξωτερική πολιτική, συνδυάζοντας διπλωματία με παρασκηνιακές επαφές και, στις πιο ευαίσθητες κρίσεις, με μια διαδικασία διαπραγματεύσεων που αφήνει στο περιθώριο το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας — τους δύο θεσμούς που για σχεδόν 80 χρόνια συντόνιζαν τις αμερικανικές διαπραγματεύσεις σε παγκόσμιες κρίσεις.
Την Τρίτη, σε μια χαρακτηριστική επίδειξη αυτής της φιλοσοφίας, οι δύο άνδρες (Γουίτκοφ – Κούσνερ) βρέθηκαν στη Γενεύη, όπου το πρωί συναντήθηκαν με Ιρανούς αξιωματούχους και το απόγευμα με Ρώσους και Ουκρανούς διαπραγματευτές, επιχειρώντας να διαχειριστούν ταυτόχρονα την πυρηνική κρίση με το Ιράν και τον πόλεμο στην Ουκρανία, που βρίσκεται λίγες ημέρες πριν συμπληρώσει πέντε χρόνια.
Ο ρόλος των Γούιτκοφ – Κούσνερ
Ο Τραμπ εμφανίζεται πεπεισμένος για την αποτελεσματικότητα της προσέγγισής τους, σημειώνουν οι New York Times, ιδίως μετά τις περσινές διαπραγματεύσεις που οδήγησαν σε κατάπαυση του πυρός στη Γάζα και στην επιστροφή όλων των Ισραηλινών ομήρων που κρατούνταν από τη Χαμάς.
Χώρες όπως η Ρωσία, η Τουρκία και κράτη του Κόλπου φέρονται να υποδέχθηκαν θετικά το δίδυμο, εκτιμώντας την ευελιξία και τη λογική συναλλαγών που προέρχεται από τον κόσμο των ακινήτων της Νέας Υόρκης.
Οι δύο άνδρες «μιλούν τη γλώσσα των συμφωνιών» και αποφεύγουν τις εκτενείς αναφορές σε ανθρώπινα δικαιώματα ή οικοδόμηση δημοκρατικών θεσμών, ενώ δεν είναι σπάνιο οι συνομιλητές τους, σε διπλωματικό επίπεδο, να συνδέονται με επιχειρηματικές συμφωνίες που διαπραγματεύονται οι οικογένειες Τραμπ και Γουίτκοφ.
«Ορισμένες χώρες πραγματικά καλωσορίζουν αυτή την άτυπη δομή στον Λευκό Οίκο του Τραμπ», δήλωσε η Asli Aydintasbas από το Brookings Institution στην Ουάσιγκτον.
Ωστόσο, πρόσθεσε: «Δεν έχω δει κανέναν να έχει εντυπωσιαστεί ιδιαίτερα από τις διπλωματικές δεξιότητες της τρέχουσας ομάδας».
Πρόσωπο κοντά στο Κρεμλίνο ανέφερε ότι Ρώσοι αξιωματούχοι εκτιμούν τη θέρμη και τον ενθουσιασμό του Γουίτκοφ στις διαπραγματεύσεις, αν και μερικές φορές αμφισβητούν την αξιοπιστία του ως αγγελιοφόρου.
Την ίδια στιγμή, επισημαίνεται ότι αρχικά ήταν εμφανώς νέος στα ζητήματα που χωρίζουν Ουάσιγκτον και Μόσχα και δεν ενέπλεξε άλλους Αμερικανούς ειδικούς στις συνομιλίες του. Πιο πρόσφατα, σύμφωνα με την ίδια πηγή, οι Ρώσοι εμφανίζονται ικανοποιημένοι από τη συμμετοχή του Κούσνερ, λόγω της πιο οργανωμένης και δομημένης προσέγγισής του.
«Witkoff and Zyatkoff» και «Damad Trump»
Στη Μόσχα, σύμφωνα με τους NYT, ορισμένοι αποκαλούν σκωπτικά το δίδυμο «Witkoff and Zyatkoff», καθώς «zyat» στα ρωσικά σημαίνει γαμπρός.
Στο Ιράν, τα μέσα ενημέρωσης χρησιμοποιούν τον περσικό όρο «Damad Trump» για τον Κούσνερ, υπογραμμίζοντας την επιρροή του μέσω του γάμου του με την Ιβάνκα Τραμπ.
Ο πολιτικός αναλυτής Ahmad Zeidabadi έγραψε στην εφημερίδα Asr Iran ότι η συμμετοχή του Κούσνερ στις συνομιλίες ήταν «θετική». «Εκπροσωπεί την πραγματιστική και πιο ήπια πλευρά του Τραμπ», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Το προφίλ των διαπραγματευτών του Τραμπ
Σε συνέντευξή του τον περασμένο Οκτώβριο, ο Κούσνερ περιέγραψε τη φιλοσοφία τους ως «deal guys» που «πρέπει να καταλαβαίνουν τους ανθρώπους».
Ο Γουίτκοφ έγινε γνωστός στον χώρο των ακινήτων για μεγάλες συναλλαγές, όπως η αγορά του ιστορικού Woolworth Building το 1998, ενώ ο Κούσνερ ακολούθησε τον πατέρα του, Τσάρλς Κούσνερ, στον κλάδο των ακινήτων πριν επεκταθεί στα ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια.
Ο Κούσνερ δεν κατέχει επίσημο κυβερνητικό τίτλο ούτε λαμβάνει κρατικό μισθό, ενώ ο Γουίτκοφ φέρει τον τίτλο του ειδικού απεσταλμένου των ΗΠΑ.
Κατά την πρώτη θητεία Τραμπ, ο Κούσνερ ηγήθηκε των Συμφωνιών του Αβραάμ, που οδήγησαν στην εξομάλυνση των σχέσεων του Ισραήλ με αρκετές αραβικές χώρες, αν και η ένταξη της Σαουδικής Αραβίας δεν επιτεύχθηκε.
Πέρυσι, οι προσπάθειές του για την επίτευξη κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα απέσπασαν επαίνους ακόμη και από ορισμένους Δημοκρατικούς, καθώς πλησίασαν στον τερματισμό ενός πολέμου που ο Τζο Μπάιντεν δεν κατάφερε να λήξει.
Σύγκρουση συμφερόντων
Υποστηρικτές της κυβέρνησης θεωρούν ότι η προσωπική τους περιουσία τους καθιστά πιο ανθεκτικούς σε φαινόμενα διαφθοράς. Ωστόσο, και οι δύο αντιμετωπίζουν ερωτήματα περί σύγκρουσης συμφερόντων.
Ο γιος του Γουίτκοφ, Ζακ, είναι διευθύνων σύμβουλος της World Liberty Financial, της εταιρείας κρυπτονομισμάτων της οικογένειας Τραμπ, στην οποία επενδυτική εταιρεία συνδεδεμένη με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αγόρασε σχεδόν το 50% έναντι 500 εκατομμυρίων δολαρίων.
Ο Κούσνερ, πριν από τη δεύτερη θητεία Τραμπ, άντλησε δισεκατομμύρια δολάρια από ξένους επενδυτές, συμπεριλαμβανομένων κρατικών επενδυτικών ταμείων της Σαουδικής Αραβίας, του Κατάρ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, χωρών με τις οποίες είχε συνεργαστεί ως ανώτερος σύμβουλος στον Λευκό Οίκο.
Η στρατηγική καθυστέρησης Ρωσίας και Ιράν
Όπως επισημαίνουν οι New York Times, Ρώσοι και Ιρανοί φαίνεται να συμμερίζονται μια κοινή στρατηγική: την καθυστέρηση.
Στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, συμμετέχοντες που βρίσκονταν κοντά στις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία -την οποία η Ρωσία εισέβαλε πριν από τέσσερα χρόνια- επεσήμαναν ότι η Μόσχα έχει κάθε λόγο να συμμετέχει στις συνομιλίες, αλλά ελάχιστους επιτακτικούς λόγους να υπογράψει συμφωνία.
Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν πιστεύει ότι κερδίζει, σύμφωνα με δυτικούς στρατιωτικούς και αξιωματούχους πληροφοριών, και θεωρεί ότι ακόμη κι αν χρειαστούν 18 μήνες έως δύο χρόνια για να εδραιώσει τον έλεγχο στην περιοχή του Ντονμπάς, κάθε ημέρα πολέμου και κάθε νύχτα ρωσικών πληγμάτων με πυραύλους και drones που πλήττουν ενεργειακές υποδομές και πολυκατοικίες του προσφέρουν μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ.
Για το Ιράν, η καθυστέρηση αποτελεί, σύμφωνα με την ανάλυση, την τελευταία στρατηγική επιβίωσης του καθεστώτος.
Ο Αμερικανός ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος βρισκόταν σε Σλοβακία και Ουγγαρία αλλά δεν συμμετείχε στις συνομιλίες της Γενεύης, εξέφρασε την απαισιοδοξία του. «Θα είναι δύσκολο. Ήταν πολύ δύσκολο για οποιονδήποτε να κάνει πραγματικές συμφωνίες με το Ιράν, γιατί έχουμε να κάνουμε με ριζοσπάστες σιίτες κληρικούς που λαμβάνουν θεολογικές αποφάσεις, όχι γεωπολιτικές».
Στρατιωτική πίεση
Στην περίπτωση του Ιράν, ο Τραμπ συνοδεύει τη διπλωματία με την απειλή μιας επικείμενης στρατιωτικής δράσης, ίσως εντός ημερών ή εβδομάδων, αν δεν υπάρξει πρόοδος.
Αντίθετα, στο μέτωπο Ρωσίας–Ουκρανίας έχει επιβραδύνει τη στρατιωτική πίεση, διακόπτοντας την άμεση παροχή όπλων προς την Ουκρανία που είχε πραγματοποιηθεί με ισχυρή στήριξη του Κογκρέσου κατά την περίοδο Μπάιντεν.
Παράλληλα, έχει εντείνει τα μέτρα κατά του ρωσικού «σκιώδους στόλου» που διακινεί πετρέλαιο, επιβαρύνοντας την ήδη πιεσμένη ρωσική οικονομία, ενώ ταυτόχρονα αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο αμερικανικών επενδύσεων στη Ρωσία εφόσον ανακοινωθεί μια συμφωνία — σχεδόν οποιαδήποτε συμφωνία.
Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι, υπό αυτές τις συνθήκες, ο Πούτιν θα μπορούσε τελικά να συμφωνήσει σε τερματισμό των εχθροπραξιών, ιδίως αν εξασφαλίσει μια ευρεία προσέγγιση με τις ΗΠΑ και την αποχώρηση των ουκρανικών δυνάμεων από το υπόλοιπο Ντονμπάς.
Οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν, ωστόσο, σκιάζονται από τη συγκέντρωση μεγάλης αμερικανικής ναυτικής δύναμης στην Ερυθρά Θάλασσα -μια «μεγάλη αρμάδα», όπως την περιγράφει ο Τραμπ- έτοιμη να πλήξει εάν ο Αμερικανός Πρόεδρος το αποφασίσει.
Το Ιράν, από την πλευρά του, δεν προχωρά σε αποκλιμάκωση, καθώς έκλεισε προσωρινά τα Στενά του Ορμούζ λόγω ασκήσεων με πραγματικά πυρά, υπενθυμίζοντας την ικανότητά του να προκαλέσει αναταραχή στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.
Ο ανώτατος ηγέτης του, Αλί Χαμενΐ, δεν συνέβαλε στην καλλιέργεια κλίματος διπλωματικής λύσης όταν ρωτήθηκε για την παρουσία μιας αμερικανικής ομάδας κρούσης αεροπλανοφόρου και την άφιξη δεύτερης.
«Ένα αεροπλανοφόρο είναι μια επικίνδυνη μηχανή, αλλά ακόμη πιο επικίνδυνο από αυτό είναι το όπλο που μπορεί να το στείλει στον βυθό της θάλασσας», δήλωσε χθες.
