Η δημοσιοποίηση ενός τεράστιου αρχείου εγγράφων σχετικά με τον καταδικασμένο για σεξουαλικά εγκλήματα Τζέφρι Επστάιν θα πίστευε κανείς πως θα μπορούσε να σταματήσει τις θεωρίες συνωμοσίας γύρω από τα εγκλήματά του και τη γνώση που είχε η κυβέρνηση γι’ αυτά. Έχει συμβεί το εντελώς αντίθετο, σχολιάζουν οι New York Times.
Θεωρητικοί συνωμοσίας, πράκτορες και τρολ οπλισμένα με τεχνητή νοημοσύνη εκμεταλλεύονται τα εκατομμύρια πρόχειρα λογοκριμένα υλικά, που δημοσιεύθηκαν τον περασμένο μήνα, για να συναρμολογήσουν νέες εικασίες.
Ένας ισχυρισμός που έχει ήδη καταρριφθεί, κατασκευασμένος από email και αποδείξεις, υποστήριζε ότι ο Επστάιν ήταν ζωντανός και έπαιζε βιντεοπαιχνίδια στο Ισραήλ. (Πέθανε το 2019, από αυτό που οι αρχές χαρακτήρισαν αυτοκτονία.)
Ψέματα και φάρσες
Μια σειρά αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που προήλθαν από την Κίνα προσπάθησαν να συνδέσουν τον Δαλάι Λάμα με τον Επστάιν, βασιζόμενες σε email στα οποία ο Επστάιν συζητούσε προσπάθειες να κανονίσει δείπνο με τον εξόριστο βουδιστή ηγέτη. Σε ανακοίνωσή του, το γραφείο του Δαλάι Λάμα τα διέψευσε «κατηγορηματικά».
Άλλοι εξαπατούν το κοινό με φάρσες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου η πραγματικότητα εύκολα συγκαλύπτεται ή γίνεται αντικείμενο μίμησης. Ενώ τα αρχεία περιέχουν φωτογραφίες και βίντεο του Επστάιν με παιδιά, κυκλοφορούν επίσης ψεύτικα, αλλοιωμένα ή δημιουργημένα με τεχνητή νοημοσύνη. Το ίδιο συμβαίνει και με πλαστά email που έχουν φτιαχτεί ώστε να μοιάζουν με εκείνα του αρχείου.
Συνήθως, οι θεωρίες συνωμοσίας τρέφονται από την απουσία πληροφοριών, όχι από την υπεραφθονία. Όμως η δημοσιοποίηση από το Υπουργείο Δικαιοσύνης περισσότερων από τρία εκατομμύρια σελίδων, 2.000 βίντεο και 180.000 εικόνων έχει κάνει ελάχιστα για να καταπνίξει την αβάσιμη εικασία ή την κατασκευή ιστοριών.
Ο όγκος των δεδομένων —και η ευκολία πρόσβασης σε αυτόν— έχει καταστήσει τον Επστάιν ακόμη μεγαλύτερο στόχο τόσο για τους «συνωμοσιολόγους με καπέλα από αλουμινόχαρτο» όσο και για τους ερασιτέχνες λάτρεις του true crime. Τα αρχεία παρουσιάζουν αποδείξεις πραγματικών κακοποιήσεων, γεγονός που ωθεί τους διαδικτυακούς «ντετέκτιβ» να αναζητούν ακόμη περισσότερα.
«Είναι σαν απόδειξη ότι υπάρχει κι άλλη απόδειξη κάπου αλλού. Δημιουργείται ένα κενό μέσα στο οποίο οι αφηγήσεις μπορούν να διογκωθούν και να κλιμακωθούν», δήλωσε η Τζένι Ράις, καθηγήτρια ψηφιακών σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Κεντάκι.
Η αμερικανική συνωμοσιολογία
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, νέες θεωρίες συνωμοσίας προέρχονται από όλο το πολιτικό φάσμα — συνεχίζοντας μια διακομματική εμμονή που εντάθηκε μετά τις περσινές προσπάθειες του προέδρου Τραμπ να αποσπάσει το ενδιαφέρον από το σκάνδαλο.
Από την δεξιά διαδόθηκαν μη αποδεδειγμένες θεωρίες συνωμοσίας, για «κωδικές λέξεις» που δήθεν παρέπεμπαν σε παιδοφιλία και κανιβαλισμό, για τον θάνατο του Επστάιν και για τον υποτιθέμενο ρόλο του Τραμπ στην «εξουδετέρωσή» του.
Από την αριστερά κυκλοφόρησαν διαφορετικές θεωρίες, συχνά κατηγορώντας την κυβέρνηση Τραμπ ότι είχε εμπλοκή στον θάνατο του Επστάιν ή ότι συγκάλυψε τις πράξεις του για να προστατεύσει τον πρόεδρο, σημειώνουν οι New York Times.
Εντωμεταξύ και το ίδιο το Υπουργείο Δικαιοσύνης σημείωσε ότι τα αρχεία «ενδέχεται να περιλαμβάνουν ψεύτικες ή ψευδώς υποβληθείσες εικόνες, έγγραφα ή βίντεο». Αρκετές θεωρίες συνωμοσίας προέκυψαν από ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες αμφίβολης προέλευσης που δημοσιεύθηκαν στη δημόσια, αναζητήσιμη βάση δεδομένων της κυβέρνησης.
Ορισμένα έγγραφα περιλαμβάνουν σφάλματα σάρωσης και ιδιομορφίες μορφοποίησης, όπως ένα email που φαινόταν να αναφέρεται σε «sexy and cute, =9yo», συντομογραφία του “year old” (ετών). Τρία άλλα αντίγραφα του ίδιου email στο αρχείο προσδιορίζουν το άτομο ως «19yo».
Πού ευδοκιμούν οι θεωρίες συνωμοσίας
Σε ένα περιβάλλον με άφθονα δεδομένα, οι θεωρίες συνωμοσίας μπορούν να ευδοκιμήσουν όταν οι πιστοί είναι ήδη προδιατεθειμένοι να δουν αυτό που θέλουν να δουν, δήλωσε ο Κουασίμ Κασάμ, καθηγητής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Γουόρικ στη Βρετανία και συγγραφέας βιβλίου για τις θεωρίες συνωμοσίας.
«Αν έχετε ήδη αποφασίσει ποιοι είναι οι “κακοί” ή τι πραγματικά συμβαίνει, τότε η υπερφόρτωση πληροφοριών κάνει τη ζωή σας ευκολότερη, γιατί έχετε άφθονο ακατέργαστο υλικό για να δουλέψετε», έγραψε σε email.
Τα έγγραφα έδωσαν νέα πνοή σε μια παλιά θεωρία: ότι ο θάνατος του Επστάιν ήταν σκηνοθετημένος. Επιδραστικοί δεξιοί χρήστες στην πλατφόρμα X επανέλαβαν τη φήμη αφού η κυβέρνηση αποκάλυψε το όνομα χρήστη στο YouTube, καθώς και ένα email σχετικά με το δημοφιλές διαδικτυακό παιχνίδι, το Fortnite. Διαδικτυακοί «ερευνητές» εντόπισαν το ίδιο όνομα χρήστη στο Fortnite, με ενδείξεις πρόσφατης δραστηριότητας, και υπέθεσαν ότι ανήκε στον Επστάιν.
Η Fortnite χαρακτήρισε την παρερμηνεία «τέχνασμα ενός παίκτη», και δήλωσε ότι δεν είχε καμία καταγραφή της διεύθυνσης email του Επστάιν , την οποία επίσης αποκάλυψε η κυβέρνηση.
Η δημοσιοποίηση των εγγράφων περιλάμβανε επίσης εκατοντάδες αναφορές σε πίτσα, οδηγώντας αρκετούς, δημοφιλείς, συντηρητικούς σχολιαστές να αναβιώσουν το Pizzagate, μια καταρριφθείσα θεωρία συνωμοσίας του 2016 για δίκτυο εμπορίας παιδιών που υποτίθεται λειτουργούσε από την πιτσαρία Comet Ping Pong στην Ουάσιγκτον.
Οι άλλες θεωρίες συνωμοσίας
Ξένες κυβερνήσεις εκμεταλλεύτηκαν επίσης τα έγγραφα στο πλαίσιο επιχειρήσεων επιρροής. Λίγες ημέρες μετά τη δημοσιοποίηση των νέων στοιχείων, ένα δίκτυο λογαριασμών-ρομπότ που συνδέεται με ρωσική εκστρατεία παραπληροφόρησης γνωστή ως Storm-1516 άρχισε να δημοσιεύει βίντεο στις πλατφόρμες X και TikTok. Οι λογαριασμοί αυτοί υποδύονταν πραγματικούς ειδησεογραφικούς οργανισμούς και προσπάθησαν να συνδέσουν τον Επστάιν με τη Γαλλία και τον πρόεδρό της, Εμανουέλ Μακρόν, σύμφωνα με τη γαλλική κυβέρνηση και με ερευνητές που δραστηριοποιούνται σε συμμαχία γνωστή ως Antibot4Navalny, από το όνομα του πρώην Ρώσου ηγέτη της αντιπολίτευσης Αλεξέι Ναβάλνι.
Μεταξύ των ψευδών αναρτήσεων: μια κατασκευασμένη «είδηση» που έμοιαζε με άρθρο του Reuters και ισχυριζόταν ότι μια γαλλική επικράτεια στον Νότιο Ειρηνικό είχε γίνει το νέο «Νησί Επστάιν ». Και ένα ψεύτικο άρθρο που παρουσιαζόταν ως δημοσίευμα του France 24 υποστήριζε ότι η πρόσφατα αποβιώσασα ηθοποιός Κάθριν Ο’Χάρα είχε δυσφημήσει τον Μακρόν.
Ένα άλλο ψεύτικο βίντεο, που παρουσιαζόταν σαν να προερχόταν από το Al Jazeera, ανέφερε ότι ο Επστάιν ήταν ο εγκέφαλος πίσω από ουκρανική επιχείρηση εμπορίας παιδιών. Δεν υπάρχουν στοιχεία που να υποστηρίζουν ότι ο Επστάιν συνωμότησε με την κυβέρνηση της Ουκρανίας για οποιαδήποτε τέτοια δραστηριότητα.
«Οι Ρώσοι γνωρίζουν πολύ καλά ποια θέματα κυριαρχούν στην επικαιρότητα της χώρας μας και η στρατηγική τους είναι να τα εργαλειοποιούν και να τα ενισχύουν», έγραψε σε email η Λεά Σουρίγκ, εκπρόσωπος της Viginum, της γαλλικής υπηρεσίας που παρακολουθεί επιχειρήσεις ξένης επιρροής.
Μια νέα εκστρατεία που συνδέεται με το ίδιο ρωσικό δίκτυο εμφανίστηκε την Τρίτη, στοχεύοντας τον καγκελάριο της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς.
Στον χορό και η Τεχνική Νοημοσύνη
Η τεχνητή νοημοσύνη έχει επιταχύνει δραματικά τις ψευδείς αφηγήσεις γύρω από τον Επστάιν. Στη Βρετανία, μια προφανώς τεχνητά δημιουργημένη εικόνα που τον έδειχνε μαζί με τον Νάιτζελ Φάρατζ, ακροδεξιό πολιτικό, κυκλοφόρησε ευρέως και αναρτήθηκε —για να διαγραφεί αργότερα— από αντίπαλη πολιτική ομάδα.
Κατασκευασμένες εικόνες έδειχναν επίσης τον Επστάιν με τον Ζόχραν Μαμντάνι, δήμαρχο της Νέας Υόρκης, ως παιδί μαζί με τη μητέρα του, τη σκηνοθέτιδα Μίρα Ναΐρ. Παρά το γεγονός ότι καταρρίφθηκαν από ερευνητές και τον ίδιο τον δήμαρχο, το περιεχόμενο διαδόθηκε ευρέως.
«Είναι απίστευτα δύσκολο να βλέπεις εικόνες που γνωρίζεις ότι είναι ψεύτικες — προφανώς προϊόν φωτομοντάζ και τεχνητής νοημοσύνης — και παρ’ όλα αυτά μπορούν να φτάσουν σε ολόκληρο τον κόσμο σε μια εποχή παραπληροφόρησης», δήλωσε ο Μαμντάνι στους δημοσιογράφους.
