«Είναι μόνο τέσσερα χρόνια», είπε ένας ανώτερος Βρετανός αξιωματούχος, λίγο μετά τη νίκη του Ντόναλντ Τραμπ στις προεδρικές εκλογές του 2024. Ο συλλογισμός ήταν σαφής: Οι σύμμαχοι της Αμερικής έπρεπε να κρατήσουν την ανάσα τους καθ’ όλη τη διάρκεια της δεύτερης Προεδρίας Τραμπ. Τελικά, η παλιά Αμερική θα επέστρεφε.
Έναν χρόνο μετά, το κλίμα έχει αλλάξει δραματικά. Στην πασίγνωστη πλέον ομιλία του στο Νταβός, ο Μαρκ Κάρνεϊ, Πρωθυπουργός του Καναδά, τόνισε: «Γνωρίζουμε ότι η παλιά τάξη πραγμάτων δεν πρόκειται να επιστρέψει». Αυτή η άποψη γίνεται ολοένα και πιο κοινή, σημειώνει ο Gideon Rachman, στους Financial Times, ωστόσο σε δεύτερη θεώρηση δεν αποκλείει αυτό να αλλάξει.
Η αποκήρυξη του MAGA
Η νέα συμβατική σοφία υπαγορεύει ότι η Προεδρία Τραμπ δεν είναι μια προσωρινή παρέκκλιση. Αντιθέτως, ο Τραμπ αντιπροσωπεύει βαθιές δυνάμεις στην Αμερική που δεν θα εξαφανιστούν όταν εκείνος εγκαταλείψει τον Λευκό Οίκο. Δεν θα υπάρξει επιστροφή στο status quo ante — ούτε στη διεθνή σκηνή ούτε στις ίδιες τις ΗΠΑ.
Ωστόσο, όπως κάθε συμβατική σοφία, έτσι και αυτή η νέα οπτική χρήζει επανεξέτασης. Καθώς η συμπεριφορά του Τραμπ γίνεται όλο και πιο αδικαιολόγητη, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, μια πραγματική αντίδραση βρίσκεται επιτέλους σε εξέλιξη. Αυτή η αντίδραση θα μπορούσε να συσπειρωθεί και τελικά να κορυφωθεί σε μια πλήρη αποκήρυξη του κινήματος MAGA.
Η αφύπνιση των Συμμάχων και το εσωτερικό μέτωπο
Οι σύμμαχοι της Αμερικής αρχίζουν να βρίσκουν τη φωνή τους και να ανακτούν το θάρρος τους. Η ομιλία του Κάρνεϊ ήταν ένα παράδειγμα. Το ίδιο και η καταδίκη από τον Σερ Κιρ Στάρμερ της υποτίμησης του Τραμπ στις θυσίες των βρετανικών και συμμαχικών στρατευμάτων στο Αφγανιστάν.
Επίσης την περασμένη εβδομάδα, ο πρόεδρος του πολωνικού κοινοβουλίου αρνήθηκε να υπογράψει αίτημα για την απονομή του Νόμπελ Ειρήνης στον Τραμπ· ένας άλλος Πολωνός βουλευτής σημείωσε με νόημα: «Οι εποχές που ο Νέρωνας, υπό την απειλή τιμωρίας, απαιτούσε αναγνώριση για τα μουσικά του ταλέντα, θεωρείται η αρχή της παρακμής της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας».
Η αντίδραση που θα έχει πραγματική σημασία, όμως, πρέπει να λάβει χώρα μέσα στις ίδιες τις ΗΠΑ. Και εδώ, υπάρχει επιτέλους μια δυναμική. Χιλιάδες απλοί Αμερικανοί βγήκαν στους δρόμους της Μινεάπολης για να διαμαρτυρηθούν κατά των βίαιων τακτικών της υπηρεσίας ICE, που κόστισαν τη ζωή σε δύο πολίτες. Ανώτερα στελέχη του ίδιου του κόμματος του προέδρου έχουν καταφερθεί εναντίον των γεγονότων στη Μινεσότα και αποκήρυξαν τις απειλές του Τραμπ προς τη Γροιλανδία.
Πολιτικές και κοινωνικές τριβές
Πολλοί Ρεπουμπλικάνοι εξοργίστηκαν φανερά από το ρατσιστικό meme που δημοσίευσε ο Τραμπ για τους Ομπάμα — και ο Λευκός Οίκος αναγκάστηκε να το αποσύρει. Κορυφαίοι επιχειρηματίες αρχίζουν επίσης να μιλούν. Την περασμένη εβδομάδα, ο Κεν Γκρίφιν της Citadel, δωρητής των Ρεπουμπλικάνων και διαχειριστής hedge fund, επισήμανε ότι οι αποφάσεις της κυβέρνησης Τραμπ υπήρξαν «πολύ, πολύ επικερδείς» για τη δική του οικογένεια.
Τίποτα από αυτά δεν θα έχει μεγάλη σημασία αν ο αμερικανικός λαός συνεχίσει να ψηφίζει τον Τραμπ και τους ακόλουθούς του. Όμως, οι πρόσφατες ειδικές εκλογές δεν πήγαν καλά για τους Ρεπουμπλικάνους του MAGA — ακόμη και σε παραδοσιακά προπύργια όπως το Τέξας, η Λουιζιάνα και η Φλόριντα. Υψηλόβαθμα στελέχη του κόμματος εκφράζουν φόβους ότι οι Ρεπουμπλικάνοι θα μπορούσαν να χάσουν τόσο τη Βουλή όσο και τη Γερουσία στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Το μάθημα της Ιστορίας
Η ιδέα ότι οι ΗΠΑ δεν θα μπορέσουν ποτέ να επιστρέψουν στην πολιτική της προ-Τραμπ εποχής ακούγεται κοσμοπολίτικη και ρεαλιστική. Όμως τα κράτη μπορούν να γυρίσουν το ρολόι πίσω.
- Η Ελλάδα αποκατέστησε τη δημοκρατία της το 1975, μετά από επτά χρόνια κυριαρχίας των συνταγματαρχών.
- Η Ινδία έζησε υπό καθεστώς έκτακτης ανάγκης για 21 μήνες τη δεκαετία του ’70, μέχρι που το κυβερνών Κόμμα του Κογκρέσου ηττήθηκε κατά κράτος στις επόμενες εκλογές.
- Η Αγγλία, παλαιότερα, πέρασε από έναν εμφύλιο πόλεμο και έντεκα χρόνια αβασίλευτης δημοκρατίας, πριν την παλινόρθωση της μοναρχίας το 1660.
Γιατί, λοιπόν, να απορρίπτουμε την ιδέα μιας αμερικανικής παλινόρθωσης; Βέβαια απομένουν τρία χρόνια θητείας του Τραμπ και μπορεί ακόμη να προκαλέσει μεγάλη ζημιά, κυρίως στις ίδιες τις ΗΠΑ, σημειώνει ο Gideon Rachman, στο άρθρο του στους Financial Times.
Ο κίνδυνος της επόμενης ημέρας
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος παραμένει το αντιδημοκρατικό ένστικτο του Προέδρου. Η Αμερική μπορεί να αποφασίσει να αποκηρύξει τον Τραμπ — αλλά ο ίδιος είναι απίθανο να αποδεχθεί αυτή την ετυμηγορία. Ο Τραμπ απέδειξε την αδυναμία του να ανεχθεί την ήττα μετά τις εκλογές του 2020. Δεν θα αποχωρήσει ήσυχα. Περιβάλλεται πλέον από πιστούς ακολούθους και φαίνεται να έχει έναν σκληρό πυρήνα υποστήριξης που αγγίζει το 40% της χώρας. Αυτό υποδηλώνει ότι μπορεί να υπάρξει περισσότερη βία και εμφύλια αναταραχή προτού η αμερικανική παλινόρθωση γίνει πραγματικότητα.
Δεδομένων όλων αυτών των αβεβαιοτήτων, είναι λογικό για τις χώρες να μειώσουν την εξάρτησή τους από την Αμερική. Όμως, ακόμα και αν διαφοροποιούν τις σχέσεις τους, οι σύμμαχοι της Αμερικής θα πρέπει να κρατούν ανοιχτό μυαλό. Τα έθνη, όπως και οι άνθρωποι, μπορούν μερικές φορές να αποκηρύξουν τα λάθη τους και να ανακτήσουν την τύχη τους. Μετά τον Τραμπ, η παλιά Αμερική θα μπορούσε να κάνει την επάνοδό της
