Δεδομένων των θεμελιωδών διαφωνιών ΗΠΑ – Ιράν, της ταχείας ενίσχυσης των αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή και της ισραηλινής ανησυχίας για τους βαλλιστικούς πυραύλους του Ιράν, ο δρόμος των διμερών διαπραγματεύσεων για τα πυρηνικά μπορεί να αποδειχθεί συντομότερος απ’ όσο φαίνεται να πιστεύει η Τεχεράνη, σχολιάζουν οι New York Times.
Οι συνομιλίες της Παρασκευής στο Ομάν, ήταν επιτυχείς με την έννοια ότι δεν κατέληξαν ούτε σε οξύτατη αντιπαράθεση ούτε σε αεροπορικά πλήγματα. «Ήταν ένα καλό ξεκίνημα», δήλωσε ο Ιρανός ΥΠΕΞ, στα ιρανικά μέσα ενημέρωσης. «Συμφωνήσαμε να συνεχίσουμε τις συνομιλίες, αλλά θα διαβουλευτούμε στις πρωτεύουσες για το πώς θα προχωρήσουμε. Αν αυτή η τάση συνεχιστεί, μπορούμε να καταλήξουμε σε ένα στέρεο πλαίσιο για μελλοντικές συνομιλίες στις επόμενες συναντήσεις», είπε.
Τι θέλει η Τεχεράνη
Το Σάββατο, σε ανάρτησή του στο Telegram, ο Αμπάς Αραγκτσί επανέλαβε τη θέση του Ιράν — ότι επιμένει στο δικαίωμα εμπλουτισμού και ότι οι βαλλιστικοί πύραυλοι δεν αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Αν και δεν υπήρξαν απευθείας συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν, υπήρξε «μια ευκαιρία να ανταλλάξουμε χειραψία με την αμερικανική αντιπροσωπεία», ανέφερε η ανάρτηση, προσθέτοντας ότι οι δηλώσεις του έγιναν σε συνέντευξη στο Al Jazeera.
Και ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε το βράδυ της Παρασκευής ότι οι συνομιλίες είχαν «ένα καλό ξεκίνημα» και ότι δεν βιαζόταν «καθόλου» να καταλήξει σε συμφωνία.
Ωστόσο, οι δηλώσεις του προέδρου προκάλεσαν σύγχυση. Το Ιράν έχει ήδη δηλώσει ότι δεν θα κατασκευάσει ποτέ πυρηνικό όπλο — έναν ισχυρισμό που οι δυτικές κυβερνήσεις απορρίπτουν. Και οι ίδιοι οι διαπραγματευτές του Τραμπ έχουν δηλώσει ότι η αμερικανική κόκκινη γραμμή είναι το Ιράν να συμφωνήσει σε μηδενικό πυρηνικό εμπλουτισμό.
Τι ζητούν οι ΗΠΑ
Οι αμερικανικές απαιτήσεις, όπως διατυπώθηκαν αρχικά, είναι το Ιράν να παραδώσει όλο το εμπλουτισμένο ουράνιό του, ιδίως τα περίπου 440 κιλά (περίπου 970 λίβρες) σχεδόν στρατιωτικής καθαρότητας — αρκετά για 10 όπλα· να περιορίσει το βεληνεκές των βαλλιστικών πυραύλων του ώστε να μην μπορούν να φτάσουν το Ισραήλ· και να τερματίσει τη στήριξή του σε περιφερειακές πολιτοφυλακές-πληρεξούσιους, όπως η Χαμάς, η Χεζμπολάχ και οι Χούθι.
Το ίδιο το Ισραήλ ανησυχεί για την ταχεία αποκατάσταση των ιρανικών εγκαταστάσεων παραγωγής βαλλιστικών πυραύλων, οι οποίες θα αποτελούσαν πρώιμο στόχο σε οποιονδήποτε πόλεμο.
Ο Τραμπ, φαίνεται να προτιμά μια συμφωνία που θα μπορεί να παρουσιάσει ως νίκη, χωρίς να βυθιστεί σε έναν μακροχρόνιο περιφερειακό πόλεμο του είδους που απειλεί το Ιράν αν δεχθεί επίθεση. Ένας τέτοιος πόλεμος θα μπορούσε να προκαλέσει τον θάνατο εκατοντάδων Αμερικανών, να πλήξει σκληρά το Ισραήλ, να διαταράξει τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας και, πολύ πιθανόν, να εξοργίσει το κίνημα Make America Great Again, το οποίο έχει ασκήσει σφοδρή κριτική στους μακροχρόνιους αμερικανικούς πολέμους στη Μέση Ανατολή και στο Αφγανιστάν.
Το Ιράν και ο ικανότατος Αραγκτσί έχουν μακρά εμπειρία στις διαπραγματεύσεις, απογοητεύοντας γενιές Δυτικών. Ακόμη και τώρα, στο πιο αδύναμο σημείο του — μετά τον πόλεμο του Ιουνίου με το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη συντριβή τεράστιων λαϊκών διαδηλώσεων — το Ιράν διαθέτει πλεονεκτήματα. Το καθεστώς, νιώθοντας τόσο απειλούμενο, είναι λιγότερο πιθανό να αυτοσυγκρατηθεί στις αντεπιθέσεις του, κάτι που αποτελεί έναν από τους λόγους για τους οποίους οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στον Κόλπο, όπως η Σαουδική Αραβία, η Αίγυπτος και το Ομάν, πιέζουν για μια διπλωματική λύση.
Σταθερή η στάση της Τεχεράνης
«Αυτό που είναι πραγματικά ενδιαφέρον είναι ότι το Ιράν συνεχίζει να επιμένει σε ένα πλαίσιο διαπραγματεύσεων σαν να μην έχει αλλάξει τίποτα ή σαν να μην υπάρχει εσωτερική απειλή από τις διαδηλώσεις ή από την αρμάδα και τις απειλές του Τραμπ», δήλωσε η Σάναμ Βακίλ, διευθύντρια του προγράμματος Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής στο Chatham House. «Οι όροι και οι προϋποθέσεις των διαπραγματεύσεων είναι ακριβώς οι ίδιοι με το περασμένο φθινόπωρο και πριν από τον 12ήμερο πόλεμο του Ιουνίου».
Το ερώτημα, είπε, είναι αν ο Τραμπ διαθέτει την υπομονή για μια διαπραγματευμένη συμφωνία. Η Τεχεράνη, πρόσθεσε, προφανώς δοκιμάζει αυτή την υπομονή. Από την άλλη οι αμερικανικές δυνάμεις χρειάζονται επίσης περισσότερο χρόνο για να προετοιμαστούν σε περίπτωση που ξεσπάσει ένας περιφερειακός πόλεμος.
Αυτό αφήνει χρόνο για συνομιλίες. Το πόσος χρόνος, όμως, παραμένει ασαφές. Πάντως υπάρχουν σοβαρές αμφιβολίες για το τι θα πετύχαινε μια στρατιωτική επέμβαση. Ακόμη κι αν οι Αμερικανοί αποκεφαλίσουν την Ισλαμική Δημοκρατία, σκοτώνοντας τον ανώτατο ηγέτη, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, και πολλούς από τους κορυφαίους στρατηγούς των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, οι πιθανότητες να αναδυθεί μια δημοκρατική κυβέρνηση είναι ελάχιστες. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι το πιθανότερο είναι να προκύψει ένα ακόμη πιο σκληροπυρηνικό στρατιωτικό καθεστώς υπό την ισλαμική σημαία, το οποίο θα μπορούσε να αποφασίσει να επιταχύνει την απόκτηση πυρηνικού όπλου ως το καλύτερο αποτρεπτικό μέσο έναντι μελλοντικών επιθέσεων.
Η κόκκινη γραμμή του Τραμπ
Η αρχική κόκκινη γραμμή του κ. Τραμπ —που ίσως παραμένει η πραγματική— μηδενικός εμπλουτισμός, περιορισμοί στους βαλλιστικούς πυραύλους και καμία στήριξη σε πληρεξούσιους, θα ισοδυναμούσε με πλήρη συνθηκολόγηση, παρότι το Ιράν δεν έχει ηττηθεί στρατιωτικά. Αυτές οι απαιτήσεις, συμφωνούν οι αναλυτές, αργά ή γρήγορα θα οδηγήσουν σε κατάρρευση των συνομιλιών.
Όμως και μια γρήγορη συμφωνία που θα αφορούσε μόνο τον πυρηνικό εμπλουτισμό θα μπορούσε να αποδειχθεί πολιτικά προβληματική για τον Τραμπ, δεδομένου ότι έχει απορρίψει την συμφωνία του 2015 με το Ιράν ως «τη χειρότερη συμφωνία στην ιστορία».
Στις παρούσες συνομιλίες, το Ιράν αρνείται να σταματήσει πλήρως τον εμπλουτισμό, αλλά φέρεται διατεθειμένο να τον περιορίσει στο 3% — πολύ χαμηλότερα από το σχεδόν στρατιωτικό 60% στο οποίο έχει φτάσει, το 2018.
Όμως η συμφωνία του 2015 περιόριζε τον εμπλουτισμό στο 3,67%, επομένως η επιστροφή σε μια παρόμοια ρύθμιση δύσκολα θα θεωρείτο νίκη. Η συμφωνία του 2015 περιλάμβανε επίσης «ρήτρες λήξης» και χρονικούς περιορισμούς, τους οποίους ο Τραμπ είχε επίσης επικρίνει.
Μια νέα συμφωνία χωρίς χρονικό όριο θα μπορούσε, θεωρητικά, να χαρακτηριστεί καλύτερη — ακόμη κι αν άρει πολλές οικονομικές κυρώσεις και αφήσει σε μεγάλο βαθμό άθικτη την Ισλαμική Δημοκρατία.
