Ένα νέο κεφάλαιο γεωπολιτικής έντασης άνοιξε τις τελευταίες ημέρες, αυτή τη φορά στον Αρκτικό Κύκλο, καθώς δηλώσεις από τον Λευκό Οίκο, Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και κορυφαίους συνεργάτες του επανέφεραν στο προσκήνιο το ενδεχόμενο απόκτησης της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ, προκαλώντας ανησυχία στη Δανία και κινητοποιώντας Ευρωπαίους ηγέτες που προειδοποιούν για σοβαρές συνέπειες στις διατλαντικές σχέσεις.
Δανοί αξιωματούχοι δηλώνουν ολοένα και πιο θορυβημένοι από το γεγονός ότι η κυβέρνηση Τραμπ έχει μετατοπιστεί τις τελευταίες ημέρες προς μια πιο ενεργή προσπάθεια προσάρτησης της Γροιλανδίας, ενός ημιαυτόνομου εδάφους της Δανίας.
Η χρήση του στρατού από τις ΗΠΑ είναι «πάντα μια επιλογή»
Ο Λευκός Οίκος ανέφερε την Τρίτη ότι «η χρήση του αμερικανικού στρατού είναι πάντα μια επιλογή» στο πλαίσιο των συζητήσεων για το πώς θα μπορούσε να αποκτηθεί το τεράστιο αρκτικό νησί.
«Ο πρόεδρος και η ομάδα του συζητούν μια σειρά επιλογών για την επίτευξη αυτού του σημαντικού στόχου εξωτερικής πολιτικής και, φυσικά, η χρήση του αμερικανικού στρατού είναι πάντα μια επιλογή που βρίσκεται στη διάθεση του αρχηγού των ενόπλων δυνάμεων», ανέφερε χαρακτηριστικά η Κάρολαϊν Λέβιτ, εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου.
Σύμφωνα με την ίδια ανακοίνωση, ο Τραμπ θεωρεί την απόκτηση της Γροιλανδίας προτεραιότητα εθνικής ασφάλειας για τις ΗΠΑ, απαραίτητη ώστε να «αποτρέψουμε τους αντιπάλους μας στην περιοχή της Αρκτικής».
Η δήλωση ότι ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει βία για να πάρει τη Γροιλανδία ήρθε λίγες ώρες αφότου Ευρωπαίοι ηγέτες απηύθυναν αυστηρή προειδοποίηση, μέσω ενός κοινού ανακοινωθέν την Τρίτη, ότι η Ουάσιγκτον οφείλει να σεβαστεί τα σύνορα της χώρας.
Μια στρατιωτική κατάληψη της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ, εις βάρος της Δανίας, θα προκαλούσε σοκ στη συμμαχία του ΝΑΤΟ και θα βάθαινε ακόμη περισσότερο το ρήγμα ανάμεσα στον Τραμπ και τους Ευρωπαίους ηγέτες.
Αυξάνονται οι πιθανότητες μιας αμερικανικής κίνησης
Αμερικανοί αξιωματούχοι παρουσίασαν τις τελευταίες ημέρες, σε συνομιλίες με Ευρωπαίους ομολόγους τους, μια αμερικανική κίνηση κατά της Γροιλανδίας ως «ολοένα και πιο συγκεκριμένη πιθανότητα», σύμφωνα με ανώτερο Ευρωπαίο διπλωμάτη, ο οποίος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας στη Washington Post.
Αυτές οι συνομιλίες, είπε, μετέτρεψαν μια συνεχιζόμενη –και πιο συμβατική– συζήτηση μεταξύ Αμερικανών, Δανών και Γροιλανδών ηγετών για αυξημένες αμερικανικές στρατιωτικές και οικονομικές επενδύσεις στο νησί σε κάτι «πολύ πιο φορτισμένο».
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, φέρεται να είπε σε κλειστή ενημέρωση προς Αμερικανούς βουλευτές αργά τη Δευτέρα ότι η κλιμάκωση της δημόσιας ρητορικής εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική πίεσης προς τη Δανία ώστε να πουλήσει τη Γροιλανδία στις ΗΠΑ, αντί να καταληφθεί με στρατιωτική βία, σύμφωνα με αξιωματούχο που έχει γνώση της ενημέρωσης.
Σύμφωνα με τους New York Times, ο ίδιος έχει επίσης πει σε βουλευτές ότι ο Τραμπ σχεδιάζει να αγοράσει τη Γροιλανδία και όχι να εισβάλει σε αυτήν, ενώ, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, ο Τραμπ ζήτησε από συνεργάτες του την Τρίτη να του παραδώσουν ένα επικαιροποιημένο σχέδιο για την απόκτηση του εδάφους.
Ο Ρούμπιο δεν διευκρίνισε τι ακριβώς εννοούσε με τον όρο «αγορά». Την ίδια ημέρα που ο Τραμπ ζήτησε το επικαιροποιημένο σχέδιο, ο Λευκός Οίκος κατέστησε σαφές ότι η χρήση του στρατού εξακολουθεί να αποτελεί ενδεχόμενο.
Ο Τραμπ έχει μιλήσει με ολοένα και πιο επιθετικό τόνο για το τεράστιο αρκτικό νησί μετά την ανατροπή του Νικολάς Μαδούρο στη Βενεζουέλα. Αυτό συνοδεύτηκε τη Δευτέρα από δήλωση του αναπληρωτή προσωπάρχη του Λευκού Οίκου, Στίβεν Μίλερ, ότι «αποτελεί επίσημη θέση της κυβέρνησης των ΗΠΑ από την αρχή αυτής της διοίκησης, ότι η Γροιλανδία πρέπει να αποτελεί μέρος των ΗΠΑ», προκαλώντας πρόσθετη ανησυχία στην Κοπεγχάγη.
Ο Μίλερ, ένας από τους πιο ισχυρούς συνεργάτες του Τραμπ, υποστήριξε σε συνέντευξή του στο CNN ότι η Γροιλανδία δικαιωματικά ανήκει στις ΗΠΑ. Όταν ρωτήθηκε επανειλημμένα αν αποκλείει τη χρήση στρατιωτικής βίας, δεν απάντησε ευθέως, λέγοντας ότι «κανείς δεν πρόκειται να πολεμήσει στρατιωτικά τις Ηνωμένες Πολιτείες για το μέλλον της Γροιλανδίας».
Και πρόσθεσε: «Ζούμε σε έναν κόσμο, στον πραγματικό κόσμο, που κυβερνάται από τη δύναμη, που κυβερνάται από τη βία, που κυβερνάται από την ισχύ. Αυτοί είναι οι νόμοι του κόσμου εξ αρχής».
Την Κυριακή, ο Τραμπ παραπονέθηκε ότι «η Γροιλανδία είναι γεμάτη με ρωσικά και κινεζικά πλοία, παντού».
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι λένε ότι, αν και η Ρωσία και η Κίνα έχουν αυξήσει τη δραστηριότητά τους στην Αρκτική, το μεγαλύτερο μέρος αυτής της δραστηριότητας βρίσκεται αλλού στην περιοχή και ότι δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή έξαρση κοντά στη Γροιλανδία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν ήδη στρατιωτική βάση στο νησί.
Ανησυχία στην Ευρώπη
Δανοί ηγέτες ανησυχούν ότι ο Τραμπ, έχοντας μόλις διατάξει μια τολμηρή επιδρομή που οδήγησε στην ανατροπή του Προέδρου της Βενεζουέλας, ενδέχεται να στρέψει τώρα το βλέμμα του προς τον βορρά.
Ο Τραμπ έχει στο παρελθόν εκφράσει την επιθυμία του να αγοράσει τη Γροιλανδία από τη Δανία, προκαλώντας τους Δανούς και Γροιλανδούς ηγέτες να του υπενθυμίσουν ότι το νησί δεν είναι προς πώληση.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες κινητοποιήθηκαν την Τρίτη για να εκφράσουν τη στήριξή τους στη Γροιλανδία, καλώντας τις ΗΠΑ να σεβαστούν την κυριαρχία της και τη σημασία της συνεργασίας στα πλαίσια του ΝΑΤΟ, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ συνεχίζει να απειλεί επανειλημμένα ότι θα καταλάβει το ημιαυτόνομο δανικό έδαφος.
Σε κοινή δήλωση που εκδόθηκε μαζί με την πρωθυπουργό της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, οι ηγέτες της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Βρετανίας και άλλων χωρών υπογράμμισαν ότι η Γροιλανδία ανήκει στο ΝΑΤΟ, τη συμμαχία στην οποία συμμετέχουν και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Έγραψαν ότι η ασφάλεια στην Αρκτική, που αποτελεί προτεραιότητα της συμμαχίας, μπορεί να επιτευχθεί μόνο με την τήρηση των αρχών του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών περί «κυριαρχίας, εδαφικής ακεραιότητας και απαραβίαστου των συνόρων».
«Η Γροιλανδία ανήκει στον λαό της», ανέφερε η δήλωση. «Μόνο η Δανία και η Γροιλανδία μπορούν να αποφασίζουν για ζητήματα που αφορούν τη Δανία και τη Γροιλανδία».
Ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τουσκ, ο οποίος υπέγραψε την κοινή δήλωση, δήλωσε την Τρίτη ότι οι απειλές θα δεσπόζουν πιθανότατα σε συνάντηση Ευρωπαίων ηγετών για την ασφάλεια της Ουκρανίας. «Η Δανία μπορεί να υπολογίζει στην αλληλεγγύη ολόκληρης της Ευρώπης», είπε σε δημοσιογράφους στη Βαρσοβία.
Την Τρίτη, και ο Καναδάς εξέφρασε τη στήριξή του στη Γροιλανδία, αφού ο πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ είχε χωριστές συναντήσεις στο Παρίσι με τη Φρεντέρικσεν και τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε.
Σε δήλωση με την οποία ευχαρίστησε τους Ευρωπαίους ηγέτες για τη στήριξή τους, ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, κάλεσε τις ΗΠΑ να «επιδιώξουν έναν διάλογο σεβασμού μέσω των σωστών διπλωματικών και πολιτικών διαύλων», γράφοντας ότι οι απειλές της κυβέρνησης Τραμπ αμφισβητούν «πολύ βασικές διεθνείς αρχές».
Η θέση-κλειδί της Γροιλανδίας
Η γεωγραφική θέση της Γροιλανδίας είναι κομβικής σημασίας, επισημαίνει το Associated Press. Το νησί βρίσκεται ανοιχτά της βορειοανατολικής ακτής του Καναδά, με περισσότερο από τα δύο τρίτα της επικράτειάς του εντός του Αρκτικού Κύκλου.
Αυτό το κατέστησε κρίσιμο για την άμυνα της Βόρειας Αμερικής ήδη από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν οι ΗΠΑ κατέλαβαν τη Γροιλανδία για να διασφαλίσουν ότι δεν θα πέσει στα χέρια της ναζιστικής Γερμανίας και για να προστατεύσουν ζωτικές ναυτιλιακές οδούς του Βόρειου Ατλαντικού.
Μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, η Αρκτική αποτέλεσε σε μεγάλο βαθμό πεδίο διεθνούς συνεργασίας. Ωστόσο, η κλιματική αλλαγή λιώνει τους πάγους, δημιουργώντας την προοπτική ενός βορειοδυτικού περάσματος για το διεθνές εμπόριο και αναζωπυρώνοντας τον ανταγωνισμό με τη Ρωσία, την Κίνα και άλλες χώρες για την πρόσβαση στους ορυκτούς πόρους της περιοχής.
Το 2018, η Κίνα αυτοχαρακτηρίστηκε «σχεδόν αρκτικό κράτος» σε μια προσπάθεια να αποκτήσει μεγαλύτερη επιρροή στην περιοχή και ανακοίνωσε σχέδια για τη δημιουργία ενός «Πολικού Δρόμου του Μεταξιού» στο πλαίσιο της παγκόσμιας πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος», που έχει δημιουργήσει οικονομικούς δεσμούς με χώρες σε όλο τον κόσμο.
Παράλληλα, η Ρωσία επιδιώκει να επιβάλει την επιρροή της σε μεγάλες εκτάσεις της Αρκτικής, σε ανταγωνισμό με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά, τη Δανία και τη Νορβηγία. Η Μόσχα έχει επίσης προσπαθήσει να ενισχύσει τη στρατιωτική της παρουσία στην πολική περιοχή, όπου εδρεύει ο Βόρειος Στόλος της και όπου η Σοβιετική Ένωση πραγματοποίησε πυρηνικές δοκιμές.
Ρώσοι στρατιωτικοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι ο χώρος είναι έτοιμος για την επανέναρξη δοκιμών, αν αυτό κριθεί απαραίτητο. Τα τελευταία χρόνια, ο ρωσικός στρατός αποκαθιστά παλιές σοβιετικές υποδομές στην Αρκτική και κατασκευάζει νέες εγκαταστάσεις. Από το 2014, έχει ανοίξει αρκετές στρατιωτικές βάσεις στην περιοχή και έχει εργαστεί για την ανακατασκευή αεροδρομίων.
Οι ανησυχίες των Ευρωπαίων ηγετών εντάθηκαν μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022. Πέρυσι, ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν σημείωσε ότι η Ρωσία ανησυχεί για τις δραστηριότητες του ΝΑΤΟ στην Αρκτική και θα απαντήσει ενισχύοντας τις δυνατότητες των ενόπλων δυνάμεών της εκεί.
Το αμερικανικό υπουργείο Άμυνας λειτουργεί την απομακρυσμένη διαστημική βάση «Pituffik» στη βορειοδυτική Γροιλανδία, η οποία κατασκευάστηκε μετά την υπογραφή της Συνθήκης Άμυνας της Γροιλανδίας από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Δανία το 1951. Η βάση υποστηρίζει επιχειρήσεις έγκαιρης προειδοποίησης πυραύλων, αντιπυραυλικής άμυνας και επιτήρησης του διαστήματος για τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ.
Η Γροιλανδία ελέγχει επίσης τμήμα του λεγόμενου «GIUK Gap» (Γροιλανδία, Ισλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο), όπου το ΝΑΤΟ παρακολουθεί τις κινήσεις του ρωσικού ναυτικού στον Βόρειο Ατλαντικό.
