Η επαναφορά του σεναρίου προσάρτησης της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ, αυτή τη φορά στον απόηχο της αμερικανικής στρατιωτικής επιχείρησης στη Βενεζουέλα, έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία στην Ευρώπη, σκληρές αντιδράσεις από τη Δανία και τη Γροιλανδία και έναν πρωτοφανή προβληματισμό εντός του ΝΑΤΟ για το ενδεχόμενο μιας σύγκρουσης στο εσωτερικό της ίδιας της Συμμαχίας.
Ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επανέλαβε την Κυριακή ότι θέλει να προσαρτήσει στις ΗΠΑ την Γροιλανδία, οδηγώντας τη Δανή πρωθυπουργό Μέτε Φρεντέρικσεν να του απευθύνει δημόσια έκκληση να «σταματήσει τις απειλές» για την προσάρτηση του ημιαυτόνομου δανικού εδάφους.
Λίγες ώρες αργότερα, ωστόσο, ο Τραμπ όχι μόνο δεν υποχώρησε, αλλά κλιμάκωσε τη ρητορική του.
Μιλώντας σε δημοσιογράφους μέσα στο Air Force One, δήλωσε χαρακτηριστικά: «Χρειαζόμαστε τη Γροιλανδία από την άποψη της εθνικής ασφάλειας», εμφανιζόμενος με αυτοπεποίθηση μετά την αμερικανική επιδρομή στη Βενεζουέλα και τη σύλληψη του Προέδρου της χώρας, Νικολάς Μαδούρο, και της συζύγου του, Σίλια Φλόρες.
Οι δηλώσεις αυτές εντάσσονται στη μακρά εκστρατεία του Τραμπ για την απόκτηση ελέγχου επί της Γροιλανδίας. Ήδη από τον Δεκέμβριο, είχε προχωρήσει στον διορισμό του πρώτου ειδικού απεσταλμένου των ΗΠΑ στο νησί, προκαλώντας την οργή τόσο της ηγεσίας της Δανίας όσο και της Γροιλανδίας.
Σφοδρή αντίδραση από Δανία και Γροιλανδία
Την Κυριακή, μία ημέρα μετά το τέλος της αμερικανικής στρατιωτικής επιχείρησης στη Βενεζουέλα, ο Τραμπ επανέλαβε εκ νέου την εμμονή του με τη Γροιλανδία, όμως αυτή τη φορά βρήκε απέναντί του όχι μόνο τη Φρεντέρικσεν αλλά και τον Πρωθυπουργό της Γροιλανδίας, Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν.
Η αντίδραση της Δανής πρωθυπουργού ήταν από τις πιο σκληρές που έχουν ακουστεί μέχρι σήμερα. Μιλώντας στο δανικό τηλεοπτικό δίκτυο TV2, προειδοποίησε ότι: «Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες αποφασίσουν να επιτεθούν στρατιωτικά σε μια άλλη χώρα του ΝΑΤΟ, τότε όλα θα σταματήσουν – αυτό περιλαμβάνει το ΝΑΤΟ και, κατά συνέπεια, την ασφάλεια μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο».
Η ίδια πρόσθεσε ότι θα «παροτρύνει έντονα τις ΗΠΑ να σταματήσουν τις απειλές».
Ακόμη πιο αιχμηρός ήταν ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, ο οποίος χαρακτήρισε τη ρητορική του Τραμπ «εντελώς απαράδεκτη» και τις προσπάθειες σύνδεσης της κατάστασης στη Βενεζουέλα με τη Γροιλανδία ως «λανθασμένες» και «ασεβείς».
Σε μια ιδιαίτερα ευθεία δήλωση, κάλεσε τον Αμερικανό πρόεδρο να εγκαταλείψει τις «φαντασιώσεις περί προσάρτησης» και κατηγόρησε τις ΗΠΑ για «εντελώς και απολύτως απαράδεκτη» ρητορική, δηλώνοντας ξεκάθαρα: «Φτάνει πια».
Αργότερα, σε συνέντευξη Τύπου στην πρωτεύουσα Νουούκ, επιχείρησε να καθησυχάσει τους φόβους περί άμεσης αμερικανικής κατάληψης, δηλώνοντας μέσω διερμηνέα: «Δεν βρισκόμαστε σε μια κατάσταση όπου σκεφτόμαστε ότι μια κατάληψη της χώρας θα μπορούσε να συμβεί από τη μια μέρα στην άλλη. Δεν μπορείτε να συγκρίνετε τη Γροιλανδία με τη Βενεζουέλα. Είμαστε μια δημοκρατική χώρα».
Η Φρεντέρικσεν, από την πλευρά της, κατηγόρησε ευθέως τις ΗΠΑ ότι ασκούν «απαράδεκτη πίεση», χαρακτηρίζοντας τη στάση τους «παράλογη επίθεση στη διεθνή κοινότητα».
Μιλώντας στο δανικό ραδιοτηλεοπτικό δίκτυο DR, τόνισε: «Δεν μπορείς να μπεις και να πάρεις τον έλεγχο τμήματος του εδάφους μιας άλλης χώρας», προσθέτοντας εκ νέου: «Αν οι ΗΠΑ επιλέξουν να επιτεθούν σε μια άλλη χώρα του ΝΑΤΟ, τότε όλα θα σταματήσουν».
Υπενθύμισε επίσης ότι έχει εκφράσει από την αρχή την ανησυχία της, λέγοντας: «Έχω πει από την αρχή ότι δυστυχώς πιστεύω πως ο Αμερικανός πρόεδρος είναι σοβαρός σε αυτό. Έχω επίσης ξεκαθαρίσει απολύτως τη θέση της Δανίας. Και η Γροιλανδία έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι δεν θέλει να γίνει μέρος των ΗΠΑ».
Η Δανή πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι ήταν «πολύ σαφής» απέναντι στον Τραμπ, τόσο δημόσια όσο και ιδιωτικά, προσθέτοντας ότι θα «κάνει τα πάντα για να υπερασπιστεί τις θεμελιώδεις δημοκρατικές αξίες και τη διεθνή κοινότητα που έχουμε οικοδομήσει».
Το δίλημμα της Ευρώπης
Τη Δανία και τη Γροιλανδία στήριξε και η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία τη Δευτέρα δήλωσε ότι δεν θα πάψει να υπερασπίζεται την αρχή της εδαφικής ακεραιότητας, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για χώρα συνδεδεμένη με την Ένωση των 27 χωρών.
Ωστόσο, η αντίδραση των Βρυξελλών χαρακτηρίστηκε ιδιαίτερα ήπια, σημειώνει το Politico, αποκαλύπτοντας το δύσκολο δίλημμα της Ευρώπης απέναντι στις απειλές του Τραμπ.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχείρησε να διαχωρίσει τη σύλληψη του Μαδούρο από την ανανεωμένη ρητορική περί Γροιλανδίας, χωρίς όμως να μπορεί να εξηγήσει πώς θα απέτρεπε μια τέτοια κίνηση.
Η επικεφαλής εκπρόσωπος της Κομισιόν, Πάολα Πίνιο, δήλωσε: «Θα θυμάστε ότι η Γροιλανδία είναι σύμμαχος των ΗΠΑ και καλύπτεται επίσης από τη Συμμαχία του ΝΑΤΟ. Και αυτό είναι μια πολύ, πολύ μεγάλη διαφορά. Επομένως, στεκόμαστε πλήρως στο πλευρό της Γροιλανδίας και σε καμία περίπτωση δεν βλέπουμε πιθανή σύγκριση με ό,τι συνέβη [στη Βενεζουέλα]».
Όταν πιέστηκε επανειλημμένα για το ποιες συγκεκριμένες ενέργειες θα μπορούσε να αναλάβει η ΕΕ, η Κομισιόν περιορίστηκε να δηλώσει ότι δεν θα «σταματήσει να υπερασπίζεται» τις αρχές της εθνικής κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας, χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις.
Το ζήτημα περιπλέκεται από το γεγονός ότι, παρότι η Γροιλανδία είναι αυτοδιοικούμενο έδαφος της Δανίας, δεν αποτελεί τμήμα της ΕΕ, καθώς αποχώρησε από τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες το 1985. Παρ’ όλα αυτά, οι κάτοικοί της είναι πολίτες της ΕΕ λόγω της συμμετοχής της Δανίας στο μπλοκ.
Γιατί θέλει ο Τραμπ τη Γροιλανδία
Η στρατηγική αξία της Γροιλανδίας εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την επιμονή του Τραμπ. Το νησί φιλοξενεί αμερικανική στρατιωτική βάση με εξειδίκευση στην αντιπυραυλική άμυνα και βρίσκεται σε κρίσιμη γεωστρατηγική θέση μεταξύ Ευρώπης και Βόρειας Αμερικής.
Το μεγαλύτερο μέρος του βρίσκεται εντός του Αρκτικού Κύκλου, όπου οι μεγάλες δυνάμεις ανταγωνίζονται για στρατιωτική και εμπορική κυριαρχία, καθώς η κλιματική αλλαγή λιώνει τους πάγους και ανοίγει νέους ναυτικούς διαδρόμους.
Η Γροιλανδία διαθέτει επίσης τεράστια αποθέματα σπάνιων γαιών, απαραίτητων για μπαταρίες, κινητά τηλέφωνα, ηλεκτρικά οχήματα και άλλες προηγμένες τεχνολογίες, σε μια αγορά που σήμερα κυριαρχείται από την Κίνα.
Όπως αναφέρουν οι New York Times, παρότι επιστήμονες εκτιμούν ότι η υφαλοκρηπίδα της θα μπορούσε να κρύβει σημαντικά κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου, η κυβέρνηση της Γροιλανδίας εγκατέλειψε επίσημα τα σχέδια εκμετάλλευσης το 2021, επικαλούμενη περιβαλλοντικούς κινδύνους και έλλειψη εμπορικής βιωσιμότητας, ενώ έχει λάβει και νομικά μέτρα για τον περιορισμό περιβαλλοντικά καταστροφικών εξορύξεων, όπως η απαγόρευση της εξόρυξης ουρανίου το ίδιο έτος.
Ανησυχία στο Κογκρέσο
Στο μεταξύ, η ανησυχία αρχίζει να διαχέεται και στο Κογκρέσο των ΗΠΑ. Πολλοί βουλευτές και γερουσιαστές παραδέχονται ότι μέχρι πρόσφατα δεν έπαιρναν στα σοβαρά τις δηλώσεις του Τραμπ για τη Γροιλανδία, όμως η ανατροπή του Μαδούρο άλλαξε τα δεδομένα, σημειώνει το Semafor.
Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Έρικ Σμιτ δήλωσε ότι η επέκταση του αμερικανικού ρόλου στη Γροιλανδία «έχει στρατηγικό νόημα», προσθέτοντας ότι θα μπορούσε να πάρει τη μορφή στενότερης ευθυγράμμισης με την Ουάσινγκτον ή ακόμη και μετατροπής της σε αμερικανικό έδαφος.
«Δεν ξέρω αν κάποιος μιλάει για κατάληψη, αλλά νομίζω ότι η επιδίωξή του βγάζει πολύ νόημα», είπε.
Από την άλλη πλευρά, ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Κρις Μέρφι παραδέχθηκε: «Ήμουν ανάμεσα σε εκείνους που πίστευαν ότι ήταν αντιπαραγωγικό ακόμη και να προσποιούμαστε ότι τον παίρνουμε στα σοβαρά για τη Γροιλανδία», αλλά πρόσθεσε ότι μετά τη σύλληψη του Μαδούρο «νομίζω ότι πρέπει να επανεκτιμήσεις… πρέπει να τον πάρεις στα σοβαρά έπειτα από ό,τι μόλις συνέβη».
Η Ρεπουμπλικανή γερουσιαστής Τζόνι Έρνστ, υποστηρίκτρια του ΝΑΤΟ, συνέστησε στις ΗΠΑ να συνεργαστούν με τη Δανία ως «καλοί εταίροι».
Οι δηλώσεις του Τραμπ, πάντως, δεν περιορίστηκαν στη Γροιλανδία. Αφού σχολίασε ειρωνικά ότι η Δανία πρόσθεσε ένα έλκηθρο με σκύλους για την προστασία του νησιού, έκανε παρόμοιες νύξεις για την απομάκρυνση ηγετών από την Κούβα, την Κολομβία και το Ιράν.
Ο γερουσιαστής Τομ Τίλις χαρακτήρισε το timing των δηλώσεων «φρικτό», λέγοντας: «Είναι σαν μια λίστα επιθυμιών από αμερικανικούς δορυφόρους. Απλώς δεν βγάζει νόημα».
Ο στενός σύμβουλος του Τραμπ, Στίβεν Μίλερ, δήλωσε στο CNN ότι οι ΗΠΑ δεν θα χρειάζονταν να πάρουν τη Γροιλανδία δια της βίας, επειδή ως κύρια κινητήρια δύναμη του ΝΑΤΟ καμία άλλη χώρα δεν θα πολεμούσε τις ΗΠΑ για το ζήτημα.
Ξεκαθάρισε μάλιστα ότι το ενδιαφέρον του Τραμπ είναι πραγματικό και διαχρονικό: «Με ποιο δικαίωμα η Δανία διεκδικεί τον έλεγχο της Γροιλανδίας; Προφανώς, η Γροιλανδία θα έπρεπε να είναι μέρος των ΗΠΑ».
Στο ΝΑΤΟ, η ανησυχία αυξάνεται. Ένας ανώτερος διπλωμάτης της Συμμαχίας δήλωσε ανώνυμα: «Στηρίζουμε πλήρως τη Δανία – συμπεριλαμβανομένου του επιπέδου ανησυχίας της».
Άλλοι υποστηρίζουν ότι οι δηλώσεις του Τραμπ θα έπρεπε να λειτουργήσουν ως καμπανάκι για την ενίσχυση της αμυντικής παρουσίας στην Αρκτική.
Ένας δεύτερος ανώτερος διπλωμάτης σημείωσε: «Χρειάζεται λίγη δημιουργική σκέψη, για να ενισχυθεί η παρουσία της Συμμαχίας γύρω από τη Γροιλανδία και έτσι να αντιμετωπιστούν οι ανησυχίες ασφαλείας των ΗΠΑ», προσθέτοντας: «Αν ο αρχηγός κράτους ενός συμμάχου λέει ότι μέρος του συμμαχικού εδάφους έχει “ρωσικά και κινεζικά πλοία παντού”, τότε αυτό πρέπει να λαμβάνεται πολύ σοβαρά».
