Με τη σύλληψη του προέδρου Νικολάς Μαδούρο στην Βενεζουέλα, ο Ντόναλντ Τραμπ επέδειξε πιο εμφατικά από ποτέ την πίστη του στη δύναμη της θέλησής του, υποστηριζόμενη από την ωμή στρατιωτική ισχύ των ΗΠΑ. Με εντολή του, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν τον Μαδούρο πίσω από τα κάγκελα και πλέον θα «διοικούν» τη Βενεζουέλα, γράφει στο BBC ο Jeremy Bowen.
Ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα έχουν τον έλεγχο της Βενεζουέλας «μέχρι να μπορέσουμε να πραγματοποιήσουμε μια ασφαλή, ορθή και συνετή μετάβαση». Όμως πιστεύει πραγματικά ότι μπορεί να κυβερνήσει τη Βενεζουέλα εξ αποστάσεως; Θα είναι αρκετή αυτή η επίδειξη ότι είναι πρόθυμος να υποστηρίξει τα λόγια του με στρατιωτική δράση για να αναδιαμορφώσει τη Βενεζουέλα και να εκφοβίσει τους ηγέτες της Λατινικής Αμερικής ώστε να συμμορφωθούν;
Οι επιπτώσεις θα φανούν στο μέλλον
Έδειχνε να πιστεύει κάτι τέτοιο. Τα στοιχεία δείχνουν ότι τα πράγματα δεν θα είναι ούτε εύκολα ούτε ομαλά. Η έγκυρη δεξαμενή σκέψης International Crisis Group προειδοποίησε τον Οκτώβριο ότι η πτώση του Μαδούρο θα μπορούσε να οδηγήσει σε βία και αστάθεια στη Βενεζουέλα.
Η απομάκρυνση και φυλάκιση του Νικολάς Μαδούρο αποτελεί μια εντυπωσιακή επίδειξη της αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος. Οι ΗΠΑ συγκρότησαν έναν τεράστιο στόλο και πέτυχαν τον στόχο τους χωρίς να χαθεί ούτε μία αμερικανική ζωή. Ο Μαδούρο είχε αγνοήσει τη βούληση του βενεζουελάνικου λαού, παραμερίζοντας την εκλογική του ήττα, και αναμφίβολα η αποχώρησή του θα γίνει δεκτή με ικανοποίηση από πολλούς πολίτες.
Ωστόσο, οι επιπτώσεις της αμερικανικής ενέργειας θα έχουν απήχηση στο μέλλον, πολύ πέρα από τα σύνορα της Βενεζουέλας. Η στρατιωτική επιχείρηση είναι μόνο το πρώτο στάδιο. Η πολιτική συνέχεια είναι εκείνη που καθορίζει αν η διαδικασία θα πετύχει ή θα αποτύχει.
Το Ιράκ βυθίστηκε σε μια αιματηρή καταστροφή μετά την αμερικανική εισβολή του 2003. Στο Αφγανιστάν, δύο δεκαετίες και δισεκατομμύρια δολάρια προσπαθειών οικοδόμησης κράτους εξαφανίστηκαν μέσα σε λίγες ημέρες, όταν οι ΗΠΑ αποχώρησαν το 2021. Καμία από τις δύο χώρες δεν βρισκόταν στην «αυλή» της Αμερικής.
Το φάντασμα του δόγματος Μονρόε
Ωστόσο, τα φαντάσματα των παρεμβάσεων του παρελθόντος στη Λατινική Αμερική —και η απειλή νέων στο μέλλον— δεν είναι ιδιαίτερα πιο ελπιδοφόρα. Ο Τραμπ επικαλέστηκε το «Δόγμα Μονρόε», για τη διακήρυξη που έκανε ο πρόεδρος Τζέιμς Μονρόε το 1823, προειδοποιώντας άλλες δυνάμεις να μην αναμειγνύονται στη σφαίρα επιρροής της Αμερικής στο δυτικό ημισφαίριο.
«Το Δόγμα Μονρόε είναι μεγάλη υπόθεση, αλλά το έχουμε ξεπεράσει κατά πολύ», δήλωσε ο Τραμπ στο Μαρ-α-Λάγκο. «Στο πλαίσιο της νέας εθνικής στρατηγικής ασφάλειας, η αμερικανική κυριαρχία στο δυτικό ημισφαίριο δεν θα αμφισβητηθεί ποτέ ξανά».
Είπε επίσης ότι ο πρόεδρος της Κολομβίας, Γκουστάβο Πέτρο, πρέπει να «προσέχει τον εαυτό του». Αργότερα δήλωσε στο Fox News ότι «κάτι θα πρέπει να γίνει με το Μεξικό». Επίσης η Κούβα βρίσκεται αναμφίβολα στην ατζέντα των ΗΠΑ, η οποία καθοδηγείται από τον Ρούμπιο, του οποίου οι γονείς είναι Κουβανοαμερικανοί.
Οι ΗΠΑ έχουν μακρά ιστορία ένοπλων παρεμβάσεων στη Λατινική Αμερική. Ο Κλίντον το 1994 έστειλε στην Αϊτή 25.000 στρατιώτες και δύο αεροπλανοφόρα για να αλλάξει το καθεστώτος. Τριάντα χρόνια μετά ο Λαός της Αϊτής υποφέρει και η χώρα είναι πλέον ένα αποτυχημένο κράτος που κυριαρχείται από ένοπλες συμμορίες.
Ο Ντόναλντ Τραμπ είπε ότι θα «κάνει τη Βενεζουέλα ξανά μεγάλη», αλλά όχι για τη δημοκρατία. Απέρριψε την ιδέα ότι η ηγέτιδα της αντιπολίτευσης, Μαρία Κορίνα Ματσάδο, η οποία κέρδισε το Νόμπελ Ειρήνης το 2025, θα έπρεπε να ηγηθεί της χώρας. Και δεν ανέφερε τον Εδμούνδο Γκονσάλες, τον οποίο πολλοί Βενεζουελάνοι θεωρούν τον πραγματικό νικητή των εκλογών του 2024.
Η πιστή υπαρχηγός του Μαδούρο
Αντίθετα, οι ΗΠΑ, τουλάχιστον προς το παρόν, στηρίζουν την αντιπρόεδρο του Μαδούρο, Ντέλσι Ροντρίγκες. Παρότι πρέπει να υπήρξε κάποιου είδους εσωτερική συνεργασία που έδωσε στον αμερικανικό στρατό τις πληροφορίες εκ των έσω που χρειαζόταν για να απομακρύνει τον Μαδούρο, το καθεστώς του προκατόχου του Ούγκο Τσάβες, φαίνεται να παραμένει άθικτο.
Είναι απίθανο οι ένοπλες δυνάμεις της Βενεζουέλας, παρά την όποια ταπείνωση μπορεί να αισθάνονται οι στρατηγοί τους για την αδυναμία τους να αντισταθούν στην αμερικανική επίθεση, να αποδεχθούν τα αμερικανικά σχέδια.
Ο στρατός και οι πολιτικοί υποστηρικτές του καθεστώτος έχουν πλουτίσει μέσω δικτύων διαφθοράς, τα οποία δεν θα θελήσουν να χάσουν. Ένοπλες πολιτοφυλακές έχουν εξοπλιστεί από το καθεστώς, ενώ στη Βενεζουέλα δρουν και άλλες ένοπλες ομάδες.
Σε αυτές περιλαμβάνονται εγκληματικά δίκτυα, καθώς και Κολομβιανοί αντάρτες που στήριξαν το καθεστώς Μαδούρο με αντάλλαγμα καταφύγιο.
Η κοσμοθεωρία του Τραμπ
Η αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα φωτίζει ορισμένες από τις βασικές πηγές της κοσμοθεωρίας του Τραμπ, γράφει ο Jeremy Bowen στο BBC. Δεν κρύβει την επιθυμία του για τον ορυκτό πλούτο άλλων χωρών. Παράδειγμα τα ορυκτά της Ουκρανίας.
Ούτε κρύβει την επιθυμία του να ελέγξει τα τεράστια ορυκτά αποθέματα της Βενεζουέλας, όπως και την πεποίθησή του ότι οι αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες λεηλατήθηκαν όταν εθνικοποιήθηκε η πετρελαϊκή βιομηχανία.
«Θα αντλήσουμε τεράστιο πλούτο από το υπέδαφος, και αυτός ο πλούτος θα πάει στον λαό της Βενεζουέλας, σε ανθρώπους εκτός Βενεζουέλας που παλαιότερα βρίσκονταν εκεί, και επίσης στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, ως μορφή αποζημίωσης», είπε.
Αυτό θα εντείνει τους φόβους στη Γροιλανδία και τη Δανία ότι θα στραφεί τόσο προς τον βορρά όσο και προς τον νότο. Οι ΗΠΑ δεν έχουν εγκαταλείψει την επιθυμία τους να απορροφήσουν τη Γροιλανδία, λόγω της στρατηγικής της θέσης στην Αρκτική αλλά και των φυσικών πόρων που γίνονται όλο και πιο προσβάσιμοι καθώς οι πάγοι λιώνουν λόγω της κλιματικής αλλαγής.
Οι κανόνες είναι για να αλλάζουν
Η επιχείρηση κατά του Μαδούρο συνιστά επίσης ένα ακόμη σοβαρό πλήγμα στην ιδέα ότι ο καλύτερος τρόπος διακυβέρνησης του κόσμου είναι η τήρηση ενός συμφωνημένου συνόλου κανόνων, όπως αυτοί αποτυπώνονται στο Διεθνές Δίκαιο.
Η ιδέα αυτή ήταν ήδη αποδυναμωμένη πριν ο Ντόναλντ Τραμπ αναλάβει την εξουσία, αλλά ο Αμερικανός πρόεδρος έχει πλέον αποδείξει επανειλημμένα, ότι πιστεύει πως μπορεί να αγνοεί νόμους που δεν του αρέσουν.
Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι, που προσπαθούν απεγνωσμένα να μην τον εξοργίσουν —μεταξύ τους και ο πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ— παλεύουν να βρουν τρόπους να δηλώσουν ότι στηρίζουν την ιδέα του διεθνούς δικαίου χωρίς να καταδικάσουν το γεγονός ότι η επιχείρηση κατά του Μαδούρο αποτελεί κατάφωρη παραβίαση του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
Η αμερικανική δικαιολόγηση ότι ο στρατός απλώς συνέδραμε στην εκτέλεση εντάλματος σύλληψης για έναν έμπορο ναρκωτικών που παρίστανε τον πρόεδρο της Βενεζουέλας είναι ισχνή, ιδίως υπό το φως των δηλώσεων Τραμπ ότι οι ΗΠΑ θα ελέγχουν πλέον τη χώρα και την πετρελαϊκή της βιομηχανία.
Λίγες ώρες πριν συλληφθούν ο Μαδούρο και η σύζυγός του, είχαν συναντηθεί με Κινέζους διπλωμάτες στο προεδρικό μέγαρο στο Καράκας.
Η Κίνα καταδίκασε την αμερικανική ενέργεια, δηλώνοντας ότι «οι ηγεμονικές πράξεις των ΗΠΑ παραβιάζουν σοβαρά το διεθνές δίκαιο και την κυριαρχία της Βενεζουέλας και απειλούν την ειρήνη και την ασφάλεια στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική». Οι ΗΠΑ θα πρέπει «να σταματήσουν να παραβιάζουν την κυριαρχία και την ασφάλεια άλλων χωρών».
Ακολουθούν Κίνα και Ταϊβάν;
Παρόλα αυτά, η Κίνα ενδέχεται να δει ένα προηγούμενο να τίθεται από την αμερικανική ενέργεια. Θεωρεί την Ταϊβάν αποσχισμένη επαρχία και έχει δηλώσει ότι η επανένταξή της υπό τον έλεγχο του Πεκίνου αποτελεί εθνική προτεραιότητα.
«Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες αξιώνουν το δικαίωμα να χρησιμοποιούν στρατιωτική δύναμη για να εισβάλλουν και να συλλαμβάνουν ξένους ηγέτες που κατηγορούν για εγκληματική δράση, τι εμποδίζει την Κίνα να διεκδικήσει την ίδια εξουσία απέναντι στην ηγεσία της Ταϊβάν; Τι εμποδίζει τον [Ρώσο πρόεδρο] Βλαντίμιρ Πούτιν να προβάλει παρόμοια δικαιολογία για να απαγάγει τον πρόεδρο της Ουκρανίας; Μόλις αυτή η γραμμή ξεπεραστεί, οι κανόνες που συγκρατούν το παγκόσμιο χάος αρχίζουν να καταρρέουν, και τα αυταρχικά καθεστώτα θα είναι τα πρώτα που θα το εκμεταλλευτούν», δήλωσε ο Δημοκρατικός αντιπρόεδρος της Επιτροπής Πληροφοριών της Γερουσίας, ο γερουσιαστής Μαρκ Γουόρνερ.
Ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να πιστεύει ότι ο ίδιος θέτει τους κανόνες και ότι όσα ισχύουν για τις ΗΠΑ υπό τη δική του διοίκηση δεν σημαίνει ότι ισχύουν και για άλλους ηγέτες. Όμως ο κόσμος της ισχύος δεν λειτουργεί έτσι. Οι ενέργειές του στις αρχές του 2026 προμηνύουν ακόμη δώδεκα μήνες παγκόσμιας αναταραχής, καταλήγει ο Jeremy Bowen.
