Μια ανεξήγητη και απότομη απώλεια ύψους σε πτήση της JetBlue προς το Νιου Τζέρσεϊ, στις ΗΠΑ, εξελίχθηκε σε μία από τις σοβαρότερες αεροπορικές κρίσεις των τελευταίων ετών, οδηγώντας τελικά σε μαζική καθήλωση χιλιάδων αεροσκαφών της Airbus παγκοσμίως και σε εντατικούς ελέγχους πάνω σε ένα απρόβλεπτο φαινόμενο: την κοσμική ακτινοβολία.

Το περιστατικό συνέβη στις 30 Οκτωβρίου 2025, όταν ο κυβερνήτης του Airbus A320 της JetBlue, κατά τη διάρκεια πτήσης από το Κανκούν στο Νιούαρκ, ενημέρωσε τον πύργο ελέγχου: «Χρειαζόμαστε ιατρικό εξοπλισμό», αναφέρει το BBC.

Το αεροσκάφος είχε ξαφνικά και απροειδοποίητα χάσει ύψος, με τον πιλότο να αναφέρει ότι τρία άτομα έμοιαζαν να έχουν υποστεί «ένα σκίσιμο στο κεφάλι».

Στη συνέχεια, 15 άνθρωποι μεταφέρθηκαν στο νοσοκομείο, αφού η πτήση κατέληξε σε αναγκαστική προσγείωση στην Τάμπα της Φλόριντα, ενώ συνολικά περίπου 20 επιβάτες είχαν τραυματιστεί σοβαρά, σύμφωνα με το βρετανικό μέσο ενημέρωσης.

Καθήλωση αεροσκαφών

Έναν μήνα αργότερα, το περιστατικό θα προκαλούσε μία από τις μεγαλύτερες ανακλήσεις στην ιστορία της αεροπορίας: περισσότερα από 6.000 αεροσκάφη καθηλώθηκαν, προκαλώντας τεράστιες καθυστερήσεις και ακυρώσεις πτήσεων στο τελευταίο Σαββατοκύριακο του Νοεμβρίου, μία από τις πιο φορτωμένες περιόδους ταξιδιών μετά την Ημέρα των Ευχαριστιών στις ΗΠΑ.

Οι επείγουσες οδηγίες από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Ασφάλειας της Αεροπορίας (EASA) και την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Αεροπορίας των ΗΠΑ (FAA) ανέφεραν ότι τέτοια σφάλματα που προκαλούνται από ακτινοβολία θα μπορούσαν, στο χειρότερο σενάριο, να οδηγήσουν σε μια αλλαγή ύψους τόσο σοβαρή, ώστε να υπερβεί «τις δομικές δυνατότητες του αεροσκάφους».

Υπογράμμιζαν ότι απαιτούνται επειγόντως ενημερώσεις λογισμικού στα συστήματα επί του σκάφους σε δεκάδες παραλλαγές των Airbus A320, A319 και A321, πριν αυτά μπορέσουν να επιστρέψουν σε πτήσεις με επιβάτες.

Όλα τα αεροσκάφη που επηρεάστηκαν χρειάζονταν ενημέρωση λογισμικού και περίπου 900 από αυτά απαιτούσαν νέο υπολογιστικό υλικό, ώστε να προστατευτούν καλύτερα από την απειλή που θέτει η ακτινοβολία του διαστήματος στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές τους.

Ενώ αρχικά η Airbus απέδωσε το πρόβλημα σε «έντονη ηλιακή ακτινοβολία» που επηρέασε τον υπολογιστή πλοήγησης του αεροσκάφους, ηλικίας 2- ετών, ειδικοί στο διάστημα επισημαίνουν πλέον ότι η εξήγηση ίσως βρίσκεται πολύ μακρύτερα από τον Ήλιο μας.

Παρεμβολή από υπερκαινοφανή έκρηξη

Ο Clive Dyer, ειδικός σε θέματα διαστημικής ακτινοβολίας από το Πανεπιστήμιο του Surrey, δήλωσε στο space.com ότι το αεροσκάφος πιθανότατα χτυπήθηκε από κοσμικές ακτίνες που προήλθαν από μια υπερκαινοφανή έκρηξη (supernova) σε άλλον γαλαξία και ταξίδευαν για εκατομμύρια χρόνια πριν φτάσουν στη Γη, αναφέρει η New York Post.

Σύμφωνα με τον Dyer, τα επίπεδα ηλιακής ακτινοβολίας στις 30 Οκτωβρίου ήταν ασήμαντα και δεν πλησίαζαν καθόλου τα επίπεδα που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα ηλεκτρονικά συστήματα των αεροσκαφών.

«Οι κοσμικές ακτίνες μπορούν να αλληλεπιδράσουν με τα σύγχρονα μικροηλεκτρονικά και να αλλάξουν την κατάσταση ενός κυκλώματος», είπε ο Dyer.

«Μπορούν να προκαλέσουν μια απλή αναστροφή bit, όπως από το μηδέν στο ένα ή από το ένα στο μηδέν. Μπορούν να παραμορφώσουν πληροφορίες και να κάνουν τα πράγματα να πάνε στραβά. Αλλά μπορούν να προκαλέσουν και βλάβες υλικού, όταν επάγουν ρεύμα σε μια ηλεκτρονική συσκευή και την καταστρέφουν».

Ο Dyer, που μελετά τις επιπτώσεις της ηλιακής και κοσμικής ακτινοβολίας στα αεροπορικά ηλεκτρονικά εδώ και δεκαετίες, αμφισβήτησε ευθέως ότι η ηλιακή ακτινοβολία ήταν αρκετά ισχυρή για να επηρεάσει την πτήση, σημειώνοντας ότι πιθανότερη αιτία είναι μια υπερκαινοφανής έκρηξη.

Οι κοσμικές ακτίνες δημιουργούνται όταν τεράστια άστρα εκρήγνυνται στο τέλος της ζωής τους, εκτοξεύοντας πρωτόνια στο σύμπαν με την ταχύτητα του φωτός.

Καθώς τα σωματίδια φτάνουν στη Γη, μπορεί να χτυπήσουν έναν ηλεκτρονικό μικροκύκλωμα σε κάποιον αισθητήρα ή υπολογιστή πτήσης, διαταράσσοντας τον έλεγχο του αεροσκάφους.

Λιγότερο από δύο εβδομάδες μετά το περιστατικό με την JetBlue, τα δυνητικά επικίνδυνα επίπεδα ηλιακής ακτινοβολίας που προκλήθηκαν από μια ισχυρή ηλιακή έκλαμψη παρέμειναν στην ατμόσφαιρα σε υψόμετρα πτήσης για αρκετές ημέρες.

Η ενημέρωση του λογισμικού της Airbus είναι επομένως λογική, σημειώνει το space.com, παρόλο που, σύμφωνα με τον Dyer, η ηλιακή δραστηριότητα δεν θα μπορούσε να είναι υπεύθυνη για το ατύχημα της BlueJet.