H υπόθεση της φερόμενης απάτης στους ευρωπαϊκούς θεσμούς προκαλεί πολιτικό αναβρασμό στις Βρυξέλλες, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επιχειρεί να κρατήσει αποστάσεις από το σκάνδαλο και τα βλέμματα να στρέφονται στο διπλωματικό σώμα της ΕΕ, το EEAS.

Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, αποστασιοποιείται από τις κατηγορίες διαφθοράς που πλήττουν την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (EEAS), σημειώνει το Politico, με στελέχη της Επιτροπής να υποστηρίζουν ότι πρόκειται αποκλειστικά για θέμα της συγκεκριμένης υπηρεσίας.

Μετά τις εφόδους των βελγικών αρχών τα ξημερώματα της Τρίτης και τη σύλληψη της πρώην αντιπροέδρου της Επιτροπής, Φεντερίκα Μογκερίνι, και του πρώην γενικού γραμματέα του EEAS, Στέφανο Σανίνο, αξιωματούχοι της Κομισιόν υποβάθμιζαν το ζήτημα ως ευθύνη άλλου θεσμού, σημειώνοντας ότι, παρότι ο Σανίνο ανέλαβε φέτος κορυφαία θέση στην Κομισιόν, η έρευνα αφορά την προηγούμενη θητεία του.

«Δεν είναι η Επιτροπή που παίρνει αποστάσεις, είναι διαφορετικός θεσμός που ερευνάται», ανέφερε αξιωματούχος της ΕΕ στο Politico.

Η Μογκερίνι, από την πλευρά της, δήλωσε: «Έχω πλήρη εμπιστοσύνη στο δικαστικό σύστημα και εμπιστεύομαι ότι θα διαπιστωθεί η ορθότητα των ενεργειών του Κολλεγίου [της Ευρώπης]», προσθέτοντας ότι συνεργαστεί «πλήρως» με τις αρχές.

Η δικηγόρος της, Μαριαπάολα Κέρκι, δήλωσε στο Euractiv πως «Η κυρία Μογκερίνι απάντησε [στις ερωτήσεις των ανακριτών] με απόλυτη διαφάνεια, είναι πολύ ήρεμη παρά τη πολύ βαριά δοκιμασία για κάποιον όπως εκείνη, που έχει αφοσιωθεί ιδιαίτερα στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, όπως δείχνει η πορεία της».

Περιέγραψε τη διαδικασία ως ευγενική και στοχευμένη, με τους ανακριτές να ζητούν λεπτομερείς εξηγήσεις για τον δημόσιο διαγωνισμό που βρίσκεται στο επίκεντρο της υπόθεσης.

Το ότι αφέθηκε ελεύθερη η Μογκερίνι χωρίς κανέναν περιορισμό στις μετακινήσεις της ήταν «θετικό σημάδι», πρόσθεσε.

Μετά την ακρόαση, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) επιβεβαίωσε ότι η Μογκερίνι ενημερώθηκε επισήμως για το καθεστώς της ως υπόπτου – κάτι που σημαίνει ότι η έρευνα παραμένει ανοιχτή, καθώς οι εισαγγελείς εξετάζουν αν θα απαλλαγεί ή θα υπάρξουν νέες επιβαρύνσεις.

Η EPPO ανέφερε ότι οι Μογκερίνι και Σανίνο αφέθηκαν ελεύθεροι επειδή δεν θεωρούνται ύποπτοι διαφυγής και συνεχίζουν να τεκμαίρονται αθώοι.

Σε μια εξέλιξη ευνοϊκή για τη Φον ντερ Λάιεν, ο Σανίνο ανακοίνωσε ότι θα αποχωρήσει πρόωρα από τη θέση του ως γενικός διευθυντής για τη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αφρική και τον Κόλπο (DG MENA), έπειτα από την εμπλοκή του στη συνεχιζόμενη έρευνα για πιθανή κατάχρηση ευρωπαϊκών κονδυλίων.

Σε εσωτερικό μήνυμα προς το προσωπικό την Τετάρτη –και το οποίο είδε το Euractiv– ο Σανίνο επιβεβαίωσε ότι εξετάστηκε από τις αρχές σχετικά με έργο που πραγματοποιήθηκε κατά τη θητεία του ως γ.γ. της EEAS.

Παρ’ όλα αυτά, δήλωσε ότι είναι «βέβαιος για το έργο των δικαστικών λειτουργών και βέβαιος ότι όλα θα ξεκαθαρίσουν».

Ο Σανίνο τέθηκε υπό κράτηση και στη συνέχεια αφέθηκε ελεύθερος αργά την Τρίτη, αφού κατονομάστηκε ως ύποπτος στην έρευνα που συγκλονίζει τις Βρυξέλλες.

Επικαλούμενος την ανάγκη να προστατευθεί το έργο της Γενικής Διεύθυνσης, σημείωσε ότι δεν θεωρεί πλέον «πρέπον να συνεχίσει» στον ρόλο του και θα αποχωρήσει στο τέλος Δεκεμβρίου. Ο αναπληρωτής γενικός διευθυντής Μίχαελ Καρνίτσνιγκ θα αναλάβει άμεσα καθήκοντα ως ασκών χρέη διευθυντή.

Πρόκειται για την πρώτη αποχώρηση υψηλού επιπέδου που συνδέεται με την έρευνα, η οποία περιλαμβάνει εφόδους στο EEAS και στο Κολλέγιο της Ευρώπης, όπως είχε αποκαλύψει πρώτο το Euractiv.

Τρεις αξιωματούχοι της Επιτροπής υποστήριξαν ότι η έρευνα που ξεκίνησε την Τρίτη –σχετικά με καταγγελίες πως το EEAS ανέθεσε δολίως τη λειτουργία μιας ακαδημίας εκπαίδευσης μελλοντικών διπλωματών της ΕΕ στο Κολλέγιο της Ευρώπης στη Μπριζ– και «δεν έχει καμία σχέση» με τη Φον ντερ Λάιεν, καθώς η διπλωματική υπηρεσία αποτελεί ξεχωριστό θεσμό.

Ένας αξιωματούχος της ΕΕ χαρακτήρισε τις επιθέσεις κατά της Προέδρου της Κομισιόν άδικες και άστοχες, ειδικά σε μια ευαίσθητη χρονική στιγμή όπου η Φον ντερ Λάιεν προσπαθεί να εξασφαλίσει στήριξη για την Ουκρανία ενόψει της κρίσιμης Συνόδου Κορυφής του Δεκεμβρίου.

Οι εξελίξεις διαδραματίζονται στο φόντο εντάσεων ανάμεσα στη Φον ντερ Λάιεν και τη σημερινή επικεφαλής του EEAS, Κάγια Κάλας.

Η Κάλας, η οποία δεν ήταν σε θέση ευθύνης κατά την περίοδο των καταγγελλόμενων παρατυπιών, έχει επίσης επιχειρήσει να κρατήσει αποστάσεις από την έρευνα.

Την Τετάρτη, η πρώην πρωθυπουργός της Εσθονίας επιδίωξε να υπογραμμίσει ότι από την ανάληψη των καθηκόντων της ως ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ τον Δεκέμβριο του 2024 έχει εργαστεί για τον εξορθολογισμό της υπηρεσίας.

Σε επιστολή προς το προσωπικό του EEAS, την οποία είδε το Politico, ανέφερε ότι θεωρεί τις κατηγορίες κατά των Μογκερίνι και Σανίνο «βαθιά σοκαριστικές», τονίζοντας ότι αυτές προηγήθηκαν της δικής της θητείας.

Από τότε, η ομάδα της έχει ξεκινήσει εσωτερικές μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας «Στρατηγικής Κατά της Απάτης» και ενίσχυσης της συνεργασίας με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) και την EPPO.

Ωστόσο, παραμένει το ερώτημα ποιος γνώριζε τι σχετικά με τις καταγγελίες κατά του Σανίνο.

Σύμφωνα με τέσσερις εργαζομένους του EEAS που μίλησαν στο Politico πριν από τις εφόδους της Τρίτης, υπήρχαν ευρύτερα ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο ο Σανίνο χειριζόταν τις τοποθετήσεις σε περιζήτητα διπλωματικά πόστα, συμπεριλαμβανομένων ισχυρισμών ότι τα απέδιδε σε «εκλεκτούς».

Αξιωματούχοι της OLAF είχαν επισκεφθεί το γραφείο του Σανίνο πριν από την αποχώρησή του από το EEAS, σύμφωνα με δύο άτομα με γνώση του θέματος.

Αλλά ένας αξιωματούχος της ΕΕ σημείωσε ότι η Επιτροπή δεν γνώριζε για προηγούμενες καταγγελίες σχετικά με τον Σανίνο όταν τον προσέλαβε να ηγηθεί του νέου τμήματος για τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική.

Στην ανακοίνωση της EPPO για τις εφόδους της Τρίτης αναφερόταν ότι είχε ζητήσει από τις αρχές την άρση της ασυλίας –η οποία παρέχεται συνήθως σε διπλωμάτες– «πολλών υπόπτων» πριν την έρευνα, και ότι το αίτημα εγκρίθηκε.

Δεν διευκρινιζόταν σε ποιους θεσμούς απευθύνθηκαν τα αιτήματα.

Ο αξιωματούχος της ΕΕ ανέφερε ότι η EPPO είχε απευθύνει αίτημα άρσης της ασυλίας του Σανίνο στο EEAS τον Σεπτέμβριο και ότι η Επιτροπή δεν είχε ενημερωθεί.

Αξιωματούχος του EEAS δεν απάντησε ευθέως σε ερώτημα για το αν είχε ληφθεί τέτοιο αίτημα, επισημαίνοντας ότι ο θεσμός θα είχε ακολουθήσει τον νόμο σε μια τέτοια περίπτωση.

Οι καταγγελίες δεν έχουν αποδειχθεί και τόσο η Μογκερίνι όσο και ο Σανίνο, καθώς και το τρίτο άτομο που συνελήφθη, τεκμαίρονται αθώοι μέχρι να κριθούν ένοχοι από δικαστήριο. Ο Σανίνο δεν απάντησε άμεσα σε αίτημα για σχόλιο μέσω του γραφείου του στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Τα γεγονότα της Τρίτης ενδέχεται επίσης να οξύνουν τις εντάσεις ανάμεσα σε Ευρωπαίους πολιτικούς και τις βελγικές αρχές.

Δύο αξιωματούχοι εξέφρασαν αμφιβολίες για την ποιότητα του βελγικού δικαστικού συστήματος, σημειώνοντας ότι οι αρχές είχαν κάνει εντυπωσιακές συνεντεύξεις Τύπου και συλλάβει υπόπτους, αλλά στη συνέχεια απέτυχαν να προχωρήσουν υποθέσεις όπως το «Qatargate» του 2022 ή η φετινή έρευνα για τις δραστηριότητες λόμπινγκ της Huawei.