Στο άρθρο αναλύεται η κατάσταση της σύγκρουσης μεταξύ Ιράν και Ισραήλ, εστιάζοντας στις διπλωματικές κινήσεις του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Παρά την έγκριση στρατιωτικών σχεδίων για επίθεση στο Ιράν, ο Τραμπ προτιμά να δώσει προτεραιότητα στη διπλωματία, καθώς οι συνέπειες μιας στρατιωτικής επέμβασης θεωρούνται επικίνδυνες.
Ευρωπαίοι ηγέτες προσπαθούν να διαμεσολαβήσουν σε συνομιλίες με το Ιράν, ενώ το Ισραήλ απαιτεί στήριξη από τις ΗΠΑ για να αντιμετωπίσει τις απειλές του Ιράν. Η κατάσταση είναι τεταμένη, με τον χρόνο να πιέζει τον Λευκό Οίκο καθώς οι εσωτερικές πολιτικές αντιπαραθέσεις και οι ιστορικές εμπειρίες από προηγούμενες στρατιωτικές επεμβάσεις επηρεάζουν τις αποφάσεις του Τραμπ.
Πιο αναλυτικά
Είδε τα στρατιωτικά σχέδια για χτύπημα στο Ιράν, τα ενέκρινε- σύμφωνα με πληροφορίες στον αμερικανικό Τύπο, αλλά ο Τραμπ καθυστερούσε να δώσει το τελικό «πράσινο φως».
Της Εύης Απολλωνάτου
Ο Αμερικανός Πρόεδρος ζύγισε τα αρνητικά μίας στρατιωτικής επέμβασης στην Μέση Ανατολή και φαίνεται ότι αναζητούσε μία βοήθεια για να βγει από το αδιέξοδο και να δώσει χώρο στην διπλωματία.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες, η λεγόμενη «Ε3» δηλαδή η Γερμανία, η Γαλλία και η Βρετανία, του έδωσαν τον χρόνο που ήθελε. Σήμερα οι υπουργοί Εξωτερικών των τριών χωρών θα συναντηθούν στην Γενεύη με τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί παρουσία της ύπατης εκπροσώπου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Εξωτερική Πολιτική, Κάγια Κάλλας.
The situation in the Middle East remains perilous. We are determined that Iran must never have a nuclear weapon. Meeting with @SecRubio and @SteveWitkoff in the White House today, we discussed how a deal could avoid a deepening conflict. A window now exists within the next two… pic.twitter.com/UKAOsnDAm8
— David Lammy (@DavidLammy) June 19, 2025
Σε αυτή την συνάντηση αναμένεται να παρουσιαστούν οι απόψεις των ΗΠΑ και του Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης προκειμένου να υπάρξει συμφωνία που θα λαμβάνει υπόψη της τους φόβους του Ισραήλ για την ασφάλεια του και θα ανοίγει τον δρόμο για μία εκεχειρία.
Το Τελ Αβίβ ακολουθεί μία σκληρή γραμμή αφού θέλει να δει τις ΗΠΑ στο πλευρό του στις στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν και δεν δέχεται καμία συμφωνία, η οποία δεν θα περιλαμβάνει τον αφοπλισμό του Ιράν από βαλλιστικούς πυραύλους, την δέσμευση του ότι θα πάψει να χρηματοδοτεί τρομοκρατικές οργανώσεις στην Μέση Ανατολή και ότι θα απορρίψει πλήρως το πυρηνικό πρόγραμμα του.
Γιατί ο Τραμπ υποχρεώθηκε να δώσει χώρο στην διπλωματία
Ο Αμερικανός Πρόεδρος παρά την σκληρή ρητορική του και τις απειλές ότι θα σκοτώσει τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ υποχρεώθηκε στο παρά πέντε να κάνει πίσω από την στρατιωτική λύση και να επιλέξει την διπλωματία.
Φαίνεται από τους Ευρωπαίους ηγέτες και αξιωματούχους, τα κράτη του Κόλπου, τους αναλυτές αλλά και Αμερικανούς διπλωμάτες ότι είναι πολλές οι αρνητικές και απρόβλεπτες συνέπειες από ένα αμερικανικό χτύπημα στο Ιράν.
Ο Τραμπ επέλεξε να κερδίσει χρόνο για έναν βασικό λόγο που αφορά το εσωτερικό και την εκλογική του βάση. Οι MAGA (Make America Great Again) υποστηρικτές του απεχθάνονται οποιαδήποτε στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ στο εξωτερικό και απορρίπτουν οποιαδήποτε αμερικανική ανάμειξη σε ξένους πολέμους ακόμη κι αν αφορά την ασφάλεια του Ισραήλ. Άλλωστε η υπόσχεση της εξόδου των ΗΠΑ από τους πολέμους στο εξωτερικό βρίσκεται στον πυρήνα των προεκλογικών υποσχέσεων του Τραμπ και το σύνθημα με το οποίο μπήκε στην πολιτική το 2015.
Τις τελευταίες ημέρες υπήρξε σύγκρουση στο εσωτερικό των MAGA ψηφοφόρων με προβεβλημένα στελέχη των Ρεπουμπλικανών να διαφωνούν δημόσια. Ο Στιβ Μπάνον, πρώην σύμβουλος του Τραμπ, είπε ότι οι ψηφοφόροι του σιχαίνονται τους πολέμους αλλά τελικά θα στηρίξουν την επιλογή του προέδρου ακόμη κι αν δεν τους αρέσει. Φυσικά δεν συμμερίζονται όλοι στον Λευκό Οίκο αυτή την αισιοδοξία του.
Η ιστορία «δείχνει» ότι η στρατιωτική επιλογή είναι καταστροφική
Δεύτερον ο Τραμπ εξετάζει τις επιλογές επί του πεδίου και φαίνεται ότι μία επέμβαση στο Ιράν παρουσιάζει περισσότερα μειονεκτήματα από ό,τι πλεονεκτήματα. Η ιστορική εμπειρία των ΗΠΑ στην Μέση Ανατολή δείχνει γιατί οι στρατιωτικές επεμβάσεις οδήγησαν σε χαοτικές ανατροπές σκληροπυρηνικών καθεστώτων που προκάλεσαν σοβαρά προβλήματα.
Αρχικά η αμερικανική στρατιωτική επέμβαση στο Ιράκ και το Αφγανιστάν απέδειξε ότι η ανατροπή σκληροπυρηνικών καθεστώτων δεν μπορεί να επιβληθεί από το εξωτερικό αλλά χρειάζεται να είναι αποτέλεσμα εσωτερικών κοινωνικών διεργασιών ενός κράτους. Η αποχώρηση των Αμερικανικών στρατευμάτων μετά από χρόνια πολέμου και σοβαρών απωλειών για τις ΗΠΑ οδήγησε σε μία χαοτική κατάσταση σε αυτά τα κράτη. Για παράδειγμα στο Αφγανιστάν οι Ταλιμπάν επέστρεψαν στην εξουσία.
Ακόμη και η Αραβική Άνοιξη που ξεκίνησε από την Τυνησία το 2010 με διαδηλώσεις σε Αίγυπτο, Λιβύη και Συρία έδειξε ότι δεν μπορούσε να φέρει αλλαγή στην Μέση Ανατολή. Η Λιβύη μετά την πτώση του Καντάφι και τον πολυετή εμφύλιο είναι μία χώρα υπό διάλυση, το ίδιο και η Συρία.
Επιπλέον οι Αμερικανοί διπλωμάτες δεν μπορούν να ξεχάσουν που οδήγησε η εμπλοκή των ΗΠΑ στην εσωτερική πολιτική σκηνή του Ιράν από την δεκαετία του 1950 και το πραξικόπημα της CIA για την ανατροπή του πρωθυπουργού Μοχάμεντ Μοσαντέκ. Η στήριξη των Αμερικανών στον τελευταίο σάχη του Ιράν, Μοχάμαντ Ρέζα Παχλαβί και η ανάμειξη στο Ιράν τελικά οδήγησε στην Ισλαμική Επανάσταση του 1979 και την άνοδο των αγιατολάδων στην εξουσία.
Η εισβολή των Ιρανών στην αμερικανική πρεσβεία στην Τεχεράνη και η ομηρεία 52 Αμερικανών διπλωματών για 444 ημέρες θεωρείται μία από τις πιο μαύρες σελίδες στην διπλωματική ιστορία των ΗΠΑ.
Νατάνζ του Ιράν τον Απρίλιο του 2023. Πηγή: Planet Labs PBC
Η πολιτική του Ισραήλ και η σχέση με τον Τραμπ
Το Ισραήλ επιμένει ότι οι στόχοι του σε αυτή την στρατιωτική σύγκρουση με το Ιράν είναι δύο: πρώτον η ανατροπή του καθεστώτος και δεύτερον η καταστροφή του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης. Και για τα δύο, όμως, χρειάζεται την εμπλοκή των Αμερικανών.
Εάν οι ΗΠΑ δεν μπουν στον πόλεμο κατά του Ιράν τότε το Ισραήλ ενδεχομένως να στριμωχτεί αφού αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι η Τεχεράνη έχει τα μέσα για να συνεχίσει την σύγκρουση και να προκαλέσει απώλειες στο Ισραήλ. Ο χρόνος, λοιπόν, για να πάρει τις αποφάσεις του ο Τραμπ είναι περιορισμένος και ίσως αυτές οι δύο εβδομάδες να είναι και οι τελευταίες.
Ως προς την στρατηγική του Ισραήλ θεωρείται δεδομένο ότι η ανατροπή του θεοκρατικού καθεστώτος της Τεχεράνης είναι αρκετά φιλόδοξη και δεν είναι στο χέρι των Ισραηλινών. Μόνο οι πολίτες του Ιράν θα μπορούσαν να κινηθούν εναντίον των αγιατολάδων αλλά οι περισσότεροι αντιφρονούντες βρίσκονται είτε στην φυλακή, είτε σε κατ’ οίκον περιορισμό, είτε στην εξορία. Επιπλέον οι Ιρανοί πολίτες μπορεί να απεχθάνονται την καταστολή του καθεστώτος αλλά σιχαίνονται το ίδιο την επιθετικότητα και την πολιτική του Ισραήλ.
Μία ανατροπή του καθεστώτος θα ήταν μία άσχημη εξέλιξη για ολόκληρη την περιοχή αφού θα δημιουργούσε ένα κενό εξουσίας το οποίο μπορεί να εκμεταλλευθεί μία ακόμη πιο συντηρητική και ακραία ομάδα. Είναι γνωστό ότι υπάρχουν έριδες στο εσωτερικό του καθεστώτος της Τεχεράνης και δεν αποκλείεται, εάν υπάρξει ανατροπή του Αλί Χαμενεΐ, οι Φρουροί της Επανάστασης, που είναι το επίλεκτο σώμα των Ενόπλων Δυνάμεων του Ιράν και λογοδοτούν απευθείας στον ανώτατο ηγέτη, να κινηθούν για να καταλάβουν την εξουσία.
Ο δεύτερος στόχος του Ισραήλ για την καταστροφική του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν είναι εξίσου προβληματικός. Αρχικά εδώ και δεκαετίες το Ιράν διαθέτει μία μεγάλη ποσότητα εμπλουτισμένου ουρανίου, την οποία χρησιμοποιεί για να διαπραγματεύεται με τις ΗΠΑ. Η διευθύντρια της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών των ΗΠΑ, Τούλσι Γκαμπάρντ πριν από μερικούς μήνες παραδέχτηκε ότι οι πληροφορίες των Αμερικανών ήταν ότι το Ιράν δεν κατασκεύαζε πυρηνική βόμβα.
Το μοναδικό πράγμα που μπορεί να κερδίσει το Ισραήλ αν καταστραφούν όλες οι πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν είναι χρόνο. Οι ειδικοί στα πυρηνικά έχουν επισημάνει ότι η Τεχεράνη διαθέτει πλέον την τεχνογνωσία γύρω από τον εμπλουτισμό ουρανίου και είναι απλώς θέμα χρόνου μέχρι να χτίσει ξανά το πρόγραμμα της.
