Καζάνι που βράζει θυμίζει η Τουρκία, καθώς για πέμπτη συνεχόμενη νύχτα, οι τουρκικές πόλεις βρέθηκαν στο επίκεντρο μαζικών διαδηλώσεων, με εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες να αντιδρούν στις πολιτικές εξελίξεις που συγκλονίζουν τη χώρα.

Οι κινητοποιήσεις, οι οποίες έλαβαν χώρα σε 55 από τις 81 επαρχίες, πήραν τη μορφή σφοδρών ταραχών, με τις δυνάμεις ασφαλείας να αντιδρούν με βία. Στο επίκεντρο της κρίσης βρίσκεται η σύλληψη και καθαίρεση του Δημάρχου Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, ο οποίος βρίσκεται πλέον στις φυλακές της Σηλυβρίας. Οι συλλήψεις, ωστόσο, δεν σταμάτησαν εκεί, καθώς τουλάχιστον 10 δημοσιογράφοι και φωτορεπόρτερ βρέθηκαν στο στόχαστρο των αρχών, έπειτα από εφόδους στα σπίτια τους, με την Ένωση Εργαζομένων στον Τύπο να καταγγέλλει τις επιθέσεις κατά της ελευθερίας του Τύπου.

«Δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι αυτής της χώρας, που πληγώθηκαν από την τυραννία της κυβέρνησης, την κατεστραμμένη οικονομία, την αξιοκρατία και την ανομία, έτρεξαν στις κάλπες και είπαν “φτάνει πια” στον Ερντογάν. Στέλνω τους χαιρετισμούς μου στα εκατομμύρια που φώναξαν απόψε στο Σαρατσχανέ και στις πλατείες σε όλη τη χώρα μου. Αυτές οι κάλπες θα στηθούν και το έθνος, ο λαός, θα δώσει στην κυβέρνηση ένα αξέχαστο χαστούκι» σε αυτή την κυβέρνηση», υποστήριξε ο Εκρέμ Ιμάμογλου στο πρώτο μήνυμά του από τη φυλακή.

Τι σηματοδοτεί η σύλληψη Ιμάμογλου για το πολιτικό σκηνικό της Τουρκίας

Η σύλληψη του δημάρχου της Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, του σημαντικότερου πολιτικού αντιπάλου του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, με τις κατηγορίες της διαφθοράς και της τρομοκρατίας, σηματοδοτεί ένα ακόμη σημάδι ότι η Τουρκία μετατρέπεται στο επόμενο Ιράν, γράφει το Nordic Monitor. Όπως αναφέρει το Μέσο, πρόκειται για ένα κράτος όπου οι εκλογές ελέγχονται αυστηρά, είναι εκ των προτέρων στημένες και περιορίζονται σε μια δημοκρατική επίφαση χωρίς ελεύθερες και δίκαιες προϋποθέσεις προεκλογικής εκστρατείας.

Ο ηγέτης της Τουρκίας μπορεί να μην έχει ακόμη δημιουργήσει ένα επίσημο τουρκικό ισοδύναμο του Συμβουλίου Φρουρών του Ιράν, ενός 12μελούς οργάνου που ελέγχει όλους τους υποψηφίους στις εκλογές και αποκλείει εκείνους που αποτελούν θεωρούμενη απειλή για το καθεστώς των μουλάδων. Ωστόσο, η σύλληψη του Ιμάμογλου, σε συνέχεια της προηγούμενης φυλάκισης του δημοφιλούς Κούρδου πολιτικού ηγέτη Σελαχατίν Ντεμιρτάς, ο οποίος βρίσκεται στη φυλακή από το 2016, επιβεβαιώνει ότι ένα de facto Συμβούλιο Φρουρών διαμορφώνεται στην Τουρκία.

Σε αυτό το υπό διαμόρφωση πολιτικό πλαίσιο, ο Ερντογάν, ο αυτοαποκαλούμενος και ως επίδοξος χαλίφης, κατέχει την πλήρη εξουσία σχετικά με το ποιος μπορεί πραγματικά να τον αμφισβητήσει στις εκλογές, επισημαίνει το Nordic Monitor. Αυτός ο διψασμένος για εξουσία και διεφθαρμένος δικτάτορας θεωρεί τον εαυτό του θεόσταλτο να κυβερνά την Τουρκία και έχει θέσει ως αποστολή του να εξαπλώσει τη διχαστική ισλαμιστική πολιτική ιδεολογία του πέρα από τα σύνορά της», . Δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει κάθε αναγκαίο μέσο, συμπεριλαμβανομένης της βίας, της αιματοχυσίας και των επιχειρήσεων των πιστών και των πληρεξουσίων του τόσο εντός όσο και εκτός Τουρκίας, για να επιτύχει τις φιλοδοξίες του.

Για πάνω από μια δεκαετία ο Ερντογάν έχει συστηματικά καταστήσει όπλο του το σύστημα ποινικής δικαιοσύνης, εγκαθιστώντας προσκείμενους σε εκείνον δικαστές και εισαγγελείς, ενώ παράλληλα συνδιαλέγεται με στελέχη της αντιπολίτευσης μέσω δωροδοκίας, εκβιασμού και εκφοβισμού. Στόχος του είναι να διασφαλίσει ότι οποιοσδήποτε υποψήφιος καταφέρει να μπει στο ψηφοδέλτιο είναι ήδη καταδικασμένος για την αποτυχία. Αυτή η στρατηγική του «διαίρει και βασίλευε» εντός της αντιπολίτευσης μπορεί σύντομα να γίνει θεσμοθετημένη, όπως το Συμβούλιο Φρουρών του Ιράν, αν ο Ερντογάν καταφέρει να συντάξει ένα νέο σύνταγμα που θα αντικαταστήσει το ισχύον. Απώτερος στόχος του είναι να αποδομήσει την ήδη προβληματική κοινοβουλευτική δημοκρατία της Τουρκίας και να εδραιώσει την απολυταρχική του κυριαρχία.

Πίσω από αυτή την παρωδία κρύβεται ο απώτερος στόχος του Ερντογάν: να θεσπίσει ένα σύνταγμα που θα αντικατοπτρίζει την ισλαμιστική πολιτική του ιδεολογία, επιβάλλοντας ένα άκαμπτο, ανεξέλεγκτο σύστημα διακυβέρνησης στα 85 εκατομμύρια πολίτες της Τουρκίας. Έχοντας ήδη μετασχηματίσει το κοσμικό κοινοβουλευτικό σύστημα, τώρα επιταχύνει προς μια θεοκρατική δικτατορία. Αν και δεν έχει ακόμη υλοποιήσει πλήρως το όραμά του, κάθε κίνησή του φέρνει την Τουρκία όλο και πιο κοντά σε αυτή την πραγματικότητα.

Από την απόσυρση της Μεράλ Αξενέρ, στην εξουδετέρωση του Ιμάμογλου

Ο Ιμάμογλου έθεσε μια σημαντική πρόκληση για τον Ερντογάν. Διεκδίκησε τρεις φορές τη δημαρχία της Κωνσταντινούπολης εναντίον του υποψηφίου του Ερντογάν, κερδίζοντας και στις τρεις περιπτώσεις, συμπεριλαμβανομένης μιας επαναληπτικής εκλογικής αναμέτρησης τον Ιούνιο του 2019, η οποία προκλήθηκε μετά την αμφιλεγόμενη ακύρωση των αποτελεσμάτων του Μαρτίου 2019 από την εκλογική επιτροπή που ελέγχεται από την κυβέρνηση. Ο δημοφιλής δήμαρχος είναι ο κύριος αντίπαλος του Ερντογάν στις προεδρικές εκλογές του Μαΐου 2028, ή ενδεχομένως και νωρίτερα, εάν προκηρυχθούν πρόωρες εκλογές.

Ορισμένοι από τους ισχυρισμούς κατά του Ιμάμογλου και των συνεργατών του φαίνονται αξιόπιστοι, με βάση τα στοιχεία που έχουν παρουσιαστεί μέχρι στιγμής. Αυτό δεν αποτελεί έκπληξη, αν αναλογιστεί κανείς την εκτεταμένη διαφθορά και τις μίζες που ταλανίζουν τους δήμους στην Τουρκία, ανεξάρτητα από το αν αυτοί ελέγχονται από το κυβερνών κόμμα ή την αντιπολίτευση. Ωστόσο, αυτό δεν δικαιολογεί μια άμεση σύλληψη, ειδικά στο στάδιο της έρευνας. Είναι σαφές ότι η όλη επιχείρηση έχει πολιτικά κίνητρα.

Σε περίπτωση καταδίκης του Ιμάμογλου, πράγμα πολύ πιθανό, θα αποκλειστεί από την υποψηφιότητα, αναγκάζοντας την αντιπολίτευση να κατεβάσει έναν λιγότερο δημοφιλή υποψήφιο. Σαν σχολαστικός κηπουρός, ο Ερντογάν διαμορφώνει το πολιτικό τοπίο της Τουρκίας για να εξασφαλίσει την επιβίωση του αυταρχικού του καθεστώτος. Με τη νοθεία της εκλογικής διαδικασίας από την αρχή, εξασφαλίζει το επιθυμητό αποτέλεσμα, μια τακτική που αποτέλεσε το κλειδί για την παρατεταμένη παραμονή του στην εξουσία, μολονότι η Τουρκία αντιμετωπίζει βαθύτερες οικονομικές και χρηματοπιστωτικές δυσκολίες.

Ο Ιμάμογλου δεν είναι ο πρώτος πολιτικός που αναγκάζεται να βγει από το παιχνίδι από τον πρόεδρο Ερντογάν και πιθανότατα δεν θα είναι ο τελευταίος. Δεν είναι λίγα τα δημόσια πρόσωπα που εξουδετερώθηκαν από το καθεστώς. Για παράδειγμα, η Μεράλ Αξενέρ, μια εθνικίστρια πολιτικός που πρόβαλε μια σοβαρή αμφισβήτηση κατά του Ερντογάν πριν αποσυρθεί ξαφνικά, φέρεται να εκβιάστηκε, με στόχο ένα μέλος της οικογένειάς της. Ο Ερντογάν απείλησε να φυλακίσει τον γιο της Αξενέρ για παράνομες επιχειρηματικές συναλλαγές, αναγκάζοντάς την να συνάψει συμφωνία και τελικά να αποσυρθεί από την πολιτική μετά τις προεδρικές εκλογές του 2023.

Τα προηγούμενα παραδείγματα χειραγώγησης και υπονόμευσης της αντιπολίτευσης στις τουρκικές εκλογές

Στις προεδρικές εκλογές του 2014, που ήταν η πρώτη άμεση λαϊκή ψηφοφορία για την προεδρία της Τουρκίας, ο Ερντογάν κατάφερε να χειραγωγήσει την αντιπολίτευση ώστε να επιλέξει έναν αδύναμο υποψήφιο, τον Εκμελεντίν Ισάνογλου, μια προσωπικότητα χαμηλού προφίλ που προτάθηκε από τον ακροδεξιό εθνικιστή ηγέτη Ντεβλέτ Μπαχτσελί. Μετά την αποτυχημένη υποψηφιότητα ο Μπαχτσελί συντάχθηκε γρήγορα με τον Ερντογάν, υποδηλώνοντας ότι ο Ερντογάν είχε συνάψει συμφωνία με το Κόμμα Εθνικιστικού Κινήματος (MHP) πολύ πριν από τις εκλογές για να εξασφαλίσει τη νίκη του. Η εκλογική βάση δεν ήταν σε μεγάλο βαθμό εξοικειωμένη με τον Ισάνογλου και, όπως αναμενόταν, έχασε.

Παρομοίως, το 2018 η αντιπολίτευση πρότεινε τον Μοχάρεμ Ίνσε, έναν αμφιλεγόμενο πολιτικό που έμεινε γνωστός για καταγγελίες περί γυναικοδουλειών και υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ. Τη νύχτα των εκλογών, ο Ίνσε ήταν επιδεικτικά απών, παραδεχόμενος την ήττα του πριν καν ξεκαθαρίσουν τα αποτελέσματα. Αργότερα δημιούργησε ένα αποσχιστικό κόμμα, με σκοπό δήθεν τον κατακερματισμό της αντιπολίτευσης και την προώθηση των συμφερόντων του Ερντογάν.

Ο Σινάν Ογάν, υποψήφιος που υποστηρίχθηκε από έναν συνασπισμό τεσσάρων ακροδεξιών κομμάτων, έλαβε εκατομμύρια δολάρια από το στρατόπεδο του Ερντογάν, αφού διέσπασε τις ψήφους της αντιπολίτευσης και στη συνέχεια υποστήριξε τον Ερντογάν στις επαναληπτικές εκλογές του 2023.

Στις ίδιες εκλογές, ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, ο κύριος αντίπαλος της αντιπολίτευσης που ηγείτο της εξακομματικής Συμμαχίας του Έθνους, απέτυχε να ανατρέψει τον Ερντογάν. Ο Κιλιτσντάρογλου είχε πιστέψει ότι θα μπορούσε να κερδίσει εξαιτίας της συνέργειας των μέσων ενημέρωσης της αντιπολίτευσης και ορισμένων από τους ανώτερους συμβούλους του, οι οποίοι συντάχθηκαν κρυφά με τον Ερντογάν, παρά το γεγονός ότι είχε χάσει οκτώ προηγούμενες εκλογές ως ηγέτης του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP) από το 2010.

Παραδείγματα συνεργαζόμενων, εκφοβισμένων και εξαγορασμένων αντιπολιτευόμενων προσώπων υπάρχουν διάσπαρτα σε όλο το τουρκικό πολιτικό νεκροταφείο.

Ο έλεγχος Ερντογάν στην αντιπολίτευση και τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης

Πάνω απ’ όλα, η δημιουργία και η διατήρηση μιας βιώσιμης αντιπολιτευτικής πλατφόρμας στην Τουρκία έχει καταστεί σχεδόν αδύνατη, καθώς όλοι οι μοχλοί εξουσίας παραμένουν σταθερά υπό τον έλεγχο του Ερντογάν.

Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης της Τουρκίας βρίσκονται σχεδόν εξ ολοκλήρου υπό τον έλεγχο της κυβέρνησης, μετά το κλείσιμο εκατοντάδων δημοσιογραφικών πρακτορείων και τη φυλάκιση ή την αναγκαστική εξορία πολλών δημοσιογράφων από το 2015. Αυτό επιτρέπει στην κυβέρνηση να διαμορφώνει το εθνικό αφήγημα και τη δημόσια ατζέντα πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τις προεκλογικές εκστρατείες. Οποιοσδήποτε υποψήφιος της αντιπολίτευσης μπορεί εύκολα να δυσφημιστεί στη δημοσιότητα μέσω ενός αμείλικτου καταιγισμού ψεμάτων, χειρισμών και μισών αληθειών.

Επιπλέον, η σκληρή καταστολή από τον Ερντογάν των επιχειρηματιών που πρόσκεινται σε ομάδες της αντιπολίτευσης, όπως το κίνημα Γκιουλέν, μια θρησκευτική οργάνωση που αντιτίθεται στη διεφθαρμένη διακυβέρνησή του, έχει αποδυναμώσει σημαντικά την ικανότητα της αντιπολίτευσης να χρησιμοποιεί χρηματοδότηση για τις προεκλογικές εκστρατείες. Η παράνομη κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων και η φυλάκιση επιχειρηματιών που αρνήθηκαν να στηρίξουν τη διακυβέρνηση του Ερντογάν έχουν στείλει ένα ανατριχιαστικό μήνυμα στην επιχειρηματική κοινότητα της Τουρκίας.

Από την αδυναμία του CHP έως την επιρροή της ΜΙΤ

Εάν, παρά τις ύπουλες αυτές τακτικές, ένα πρόσωπο της αντιπολίτευσης καταφέρει να επικρατήσει, ο Ερντογάν έχει έτοιμα σχέδια έκτακτης ανάγκης. Έχει επανειλημμένα κινήσει ποινικές διαδικασίες, συχνά βασισμένες σε κατασκευασμένες κατηγορίες, για να απομακρύνει δημοκρατικά εκλεγμένους αξιωματούχους, ιδίως Κούρδους δημάρχους. Σε περίπτωση που ως απάντηση προκύψει δημόσια αγανάκτηση ή διαμαρτυρίες, δεν διστάζει να εξαπολύσει τις κρατικές δυνάμεις ασφαλείας για να καταστείλει βίαια τις αντιδράσεις.

Ενώ ο Ερντογάν έχει μεθοδευμένα διαλύσει την κοινοβουλευτική δημοκρατία, υποβοηθήθηκε από τη θλιβερή παρακαταθήκη της αξιωματικής αντιπολίτευσης του CHP. Για δεκαετίες, το CHP πρωτοστάτησε σε αυταρχικές πολιτικές που απομάκρυναν τον τουρκικό λαό, εφαρμόζοντας μια στρατιωτικού τύπου εκκοσμίκευση και κατασταλτικά μέτρα, συμπεριλαμβανομένης της λογοκρισίας, της ποινικοποίησης της διαφωνίας και της άρνησης πρόσβασης των συντηρητικών γυναικών στην εκπαίδευση.

Ο Ερντογάν εκμεταλλεύτηκε επιδέξια τη δυσαρέσκεια της κοινής γνώμης προς το CHP, διατηρώντας το ζωντανό ως μια αδύναμη και αναποτελεσματική αντιπολίτευση. Παρά τις πρόσφατες προσπάθειες του CHP να αποστασιοποιηθεί από τις ενέργειές του στο παρελθόν και να ζητήσει συγγνώμη, δεν έχει ακόμη πείσει την πλειονότητα των ψηφοφόρων της Τουρκίας για τη δέσμευσή του στις δημοκρατικές αρχές. Το χάσμα αξιοπιστίας του CHP με τους ψηφοφόρους εξακολουθεί να υφίσταται μέχρι σήμερα.

Θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ο σκιώδης και αθόρυβος ρόλος της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών, της ΜΙΤ, η οποία είναι μια ασύδοτη υπηρεσία στη διάθεση του Ερντογάν και η οποία συμμετέχει σε εκστρατείες επιρροής και τακτικές εκφοβισμού για την καταστολή των δυνάμεων της αντιπολίτευσης. Η ΜΙΤ έχει λάβει από τον Ερντογάν το ελεύθερο να συκοφαντεί τα πρόσωπα της αντιπολίτευσης, να εισχωρεί στην ιδιωτική τους ζωή, να απειλεί ότι θα διαρρεύσει επιζήμιες πληροφορίες για τις προσωπικές τους υποθέσεις, να απαγάγει άτομα σε μυστικούς προορισμούς για βασανιστήρια και να ενορχηστρώνει εκστρατείες παραπληροφόρησης μέσω πρακτόρων που εργάζονται με το πρόσχημα της δημοσιογραφίας.

Ως αποτέλεσμα όλων αυτών των παραγόντων, η Τουρκία δεν έχει πραγματική αντιπολίτευση και στερείται πολιτικού πλουραλισμού. Μόνο οι εγκεκριμένοι από το καθεστώς υποψήφιοι επιτρέπεται να παίζουν το ρόλο της αντιπολίτευσης, αρκεί να μην αποτελούν σοβαρή απειλή για την εξουσία του Ερντογάν, να υιοθετούν την αφήγηση του καθεστώτος και να περιορίζονται στις αυστηρές κόκκινες γραμμές που έχουν χαραχθεί γύρω τους.

Τελικά, πρέπει να παραδεχτεί κανείς ότι ο Ερντογάν έχει ουσιαστικά αναλάβει τον ρόλο ενός άλλου Αγιατολάχ ή Ανώτατου Ηγέτη στη Μέση Ανατολή, ασκώντας απόλυτη εξουσία σε όλες τις κρατικές υποθέσεις, συμπεριλαμβανομένου του στρατού, του δικαστικού σώματος, του μηχανισμού πληροφοριών, του νομοθετικού σώματος και των μέσων ενημέρωσης.