Η Ουκρανία και οι ΗΠΑ θα υπογράψουν την Παρασκευή συμφωνία για την από κοινού ανάπτυξη των ουκρανικών ορυκτών πόρων μέσω ενός “επενδυτικού ταμείου ανασυγκρότησης”. Η συμφωνία είναι πολύ λιγότερο επαχθής και σαρωτική από την αρχική πρόταση της Ουάσιγκτον, σχολιάζουν οι Financial Times.

Η αρχική πρόταση των ΗΠΑ έκανε αναφορά σε πιθανά έσοδα ύψους 500 δισ. δολαρίων από την εξόρυξη ορυκτών πόρων. Αυτό δεν υπάρχει πια. Επίσης, δεν υπάρχει καμία ρητή αμερικανική εγγύηση της ουκρανικής ασφάλειας που θα ήθελε το Κίεβο σε αντάλλαγμα για το ξεπούλημα των πολύτιμων φυσικών του πόρων.

Ενώ οι Ουκρανοί διαπραγματευτές κατάφεραν να περιορίσουν το πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας και να απωθήσουν ορισμένους από τους πιο επαχθείς όρους που ζητούσε η κυβέρνηση Τραμπ, αρκετές κρίσιμες λεπτομέρειες δεν έχουν ακόμη αποφασιστεί.

Πού θα πάνε τα έσοδα από την εξόρυξη ορυκτών στην Ουκρανία;

Το Κίεβο και η Ουάσιγκτον θα δημιουργήσουν ένα “κοινό επενδυτικό ταμείο” στο οποίο η Ουκρανία θα καταβάλλει το 50% όλων των εσόδων που θα αποκομίζει από τη “μελλοντική νομισματοποίηση” των φυσικών πόρων που ανήκουν στην ουκρανική κυβέρνηση.

Θεωρητικά, το ταμείο ιδρύεται για να επενδύσει στη μεταπολεμική ανασυγκρότηση και οικονομική ανάπτυξη της Ουκρανίας, ενδεχομένως σε όλους τους τομείς και όχι μόνο στους φυσικούς πόρους.

Οι ΗΠΑ θα είναι ιδιοκτήτες και θα ελέγχουν το ταμείο;

Το συγκεκριμένο ταμείο θα ανήκει και στις ΗΠΑ και στην Ουκρανία και θα διοικείται από κοινού. Θεωρητικά τουλάχιστον. Γιατί οι, καίριας σημασίας, περαιτέρω λεπτομέρειες σχετικά με την ιδιοκτησία και την διακυβέρνηση θα καθοριστούν σε μεταγενέστερο στάδιο σε μια “συμφωνία για το ταμείο”. Στην αρχική τους προσφορά, οι ΗΠΑ πίεζαν για 100% ιδιοκτησία και πλήρη δικαιώματα λήψης αποφάσεων.

Αντίθετα, η συμφωνία αναφέρει ότι το “μέγιστο ποσοστό ιδιοκτησίας του μετοχικού κεφαλαίου του ταμείου” που θα κατέχουν οι ΗΠΑ και “η εξουσία λήψης αποφάσεων” θα είναι “στο βαθμό που επιτρέπεται από τους νόμους των ΗΠΑ”. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι οι αμερικανικές υπηρεσίες ενδέχεται να αντιμετωπίσουν περιορισμούς στη συμμετοχή τους σε ένα τέτοιο ταμείο.

Για παράδειγμα, εάν η Διεθνής Εταιρεία Χρηματοδότησης της Ανάπτυξης των ΗΠΑ διαχειριζόταν το αμερικανικό μερίδιο σε αυτό το ταμείο, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, οι επενδύσεις της σε μετοχικό κεφάλαιο θα περιορίζονταν στο 30% της συμμετοχής της σε οποιοδήποτε έργο, βάσει της αμερικανικής νομοθεσίας.

Ούτε οι ΗΠΑ ούτε η Ουκρανία θα μπορούν να πωλήσουν οποιοδήποτε μερίδιο του ταμείου χωρίς τη συγκατάθεση της άλλης πλευράς.

Τα έσοδα θα επενδυθούν στην Ουκρανία ή θα καταβληθούν στις ΗΠΑ;

Αυτό είναι επίσης ασαφές και θα αποφασιστεί στην λεγόμενη «συμφωνία του ταμείου». Η συμφωνία αναφέρει ότι το ταμείο θα συλλέγει και θα επανεπενδύει τα έσοδα “τουλάχιστον ετησίως στην Ουκρανία για την προώθηση της ασφάλειας, της προστασίας και της ευημερίας της Ουκρανίας”.

Αλλά δεν ορίζει ότι όλα τα έσοδα θα επανεπενδύονται και προσθέτει ότι η επόμενη συμφωνία του ταμείου θα “προβλέπει μελλοντικές διανομές”.

Ποιοι ουκρανικοί πόροι καλύπτονται από τη συμφωνία;

Η Ουκρανία διαθέτει μεγάλα κοιτάσματα κρίσιμων ορυκτών, συμπεριλαμβανομένων του λιθίου, του γραφίτη, του κοβαλτίου, του τιτανίου και ορισμένων σπάνιων γαιών. Διαθέτει επίσης αποθέματα πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα. Όλα αυτά καλύπτονται από τη συμφωνία – εφόσον ανήκουν “άμεσα ή έμμεσα” στην ουκρανική κυβέρνηση – καθώς και η εφοδιαστική αλυσίδα που τα συνοδεύει.

Ωστόσο, οι εκμεταλλεύσεις των ορυκτών οι οποίες συνεισφέρουν ήδη στα κρατικά ταμεία με φόρους, δικαιώματα ή με τέλη χρήσης δεν καλύπτονται από τη συμφωνία. Αυτό θα απέκλειε τις τρέχουσες δραστηριότητες της Ukrnafta και της Naftogaz, των κρατικών εταιρειών πετρελαίου και φυσικού αερίου, οι οποίες είναι ίσως οι πιο προσοδοφόρες από όλες τις εξορυκτικές βιομηχανίες της Ουκρανίας.

Τα κοιτάσματα της Ουκρανίας δεν έχουν επίσης υποστεί σημαντική εξερεύνηση ή ανάπτυξη – διαδικασίες που διαρκούν χρόνια ακόμη και τελούν υπό σταθερές δικαιοδοσίες. Υπάρχει επίσης έλλειψη δεδομένων σχετικά με την ποιότητα των αποθεμάτων, η οποία αποτελεί κρίσιμη πληροφορία για τους επενδυτές προτού δεσμεύσουν εκατομμύρια σε νέα ορυχεία. Ακόμα ένα ζήτημα για τυχόν νέες επενδύσεις είναι το ότι ένα μεγάλο ποσοστό των κοιτασμάτων βρίσκεται σε έδαφος που ελέγχεται από τις ρωσικές δυνάμεις.

Η εκμετάλλευση των κρίσιμων ορυκτών της Ουκρανίας θα απαιτούσε τεράστιες επενδύσεις. Το ταμείο θα μπορούσε, θεωρητικά, να χρηματοδοτήσει κάποιες από αυτές, αλλά θα ξεκινήσει από το μηδέν, εκτός εάν οι ΗΠΑ βάλουν χρήματα εκ των προτέρων. Θα χρειαστούν επίσης χρόνια για να αποφέρουν τα νέα έργα φορολογητέα λειτουργικά κέρδη.

Πήρε η Ουκρανία τις εγγυήσεις ασφαλείας που ζήτησε;

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε τη συμφωνία για τα ορυκτά ως έναν τρόπο “ανταπόδοσης” για την προηγούμενη αμερικανική βοήθεια προς την Ουκρανία. Έχει πει επίσης ότι η βοήθεια των ΗΠΑ ανέρχεται από 350 δισ. έως 500 δισ. δολάρια. Δεδομένων των δυσκολιών εμπορικής αξιοποίησης αυτών των κοιτασμάτων, είναι πιθανό οι νέες επενδύσεις να αποφέρουν  μόνο ένα κλάσμα αυτού του ποσού.

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει υποστηρίξει ότι και μόνον η απλή παρουσία των οικονομικών συμφερόντων των ΗΠΑ στην Ουκρανία θα ήταν αρκετή για να αποτρέψει μελλοντική ρωσική στρατιωτική επιθετικότητα. Ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι ωστόσο απαίτησε και σήμερα ακόμα (Τετάρτη) σαφέστερες εγγυήσεις για μελλοντική στρατιωτική βοήθεια των ΗΠΑ και εγγυήσεις ασφαλείας στη συμφωνία. Δεν τις έλαβε. Αντιθέτως δέχτηκε κάποιες έμμεσες απειλές.

«Δεν περιέχει όλες τις εγγυήσεις ασφαλείας που ήθελε η Ουκρανία, αλλά ήθελα τουλάχιστον μία πρόταση που να αναφέρει τις εγγυήσεις – και υπάρχει», δήλωσε ο Ζελένσκι.

Ανώτεροι Ουκρανοί αξιωματούχοι που συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις δήλωσαν στους FT ότι δέχθηκαν τεράστιες πιέσεις από την κυβέρνηση Τραμπ για την ολοκλήρωση της συμφωνίας.

Ελπίζουν ότι όταν ο Ζελένσκι και ο Τραμπ την υπογράψουν στον Λευκό Οίκο την Παρασκευή, θα μπορούσε να ανοίξει η πόρτα για πιο λεπτομερείς συνομιλίες σχετικά με τη στρατιωτική βοήθεια και περαιτέρω εγγυήσεις στο πλαίσιο της προσπάθειας του Αμερικανού προέδρου να τερματίσει τον πόλεμο της Ρωσίας.