αποκαλύπτοντας έναν σημαντικό κόμβο εμπορίου της αρχαιότητας που είχε χαθεί από τον χάρτη της καταγεγραμμένης ιστορίας.
Η πόλη είναι γνωστή ως Αλεξάνδρεια στον Τίγρη ποταμό και βρίσκεται στο νότιο Ιράκ, κοντά στον Περσικό Κόλπο. Ιδρύθηκε τον 4ο αιώνα π.Χ. ως λιμάνι που συνέδεε το εμπόριο μεταξύ της Ινδίας, της Μεσοποταμίας και του κόσμου της Μεσογείου.
Μια μεγάλη πόλη που χάθηκε στον χρόνο
Η πόλη άκμασε για αιώνες, όμως μετά τον 3ο αιώνα μ.Χ. πέρασε σταδιακά στη λήθη, όταν η κοίτη του ποταμού Τίγρη άλλαξε πορεία. Η αλλαγή αυτή επηρέασε καθοριστικά τη λειτουργία του λιμανιού και οδήγησε στην παρακμή της πόλης.
Τα τελευταία χρόνια οι ερευνητές κατάφεραν να χαρτογραφήσουν σημαντικά τμήματα της αρχαίας μητρόπολης χρησιμοποιώντας drones και γεωφυσικές σαρώσεις υψηλής ανάλυσης. Οι τεχνικές αυτές αποκάλυψαν τα τείχη της πόλης, το οδικό της δίκτυο και τα οικοδομικά τετράγωνα, αποκαλύπτοντας την πραγματική της έκταση.
Ναοί, εργαστήρια και ένα μεγάλο λιμάνι
Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν επίσης συγκροτήματα ναών, εργαστήρια με καμίνια και φούρνους, καθώς και τα κατάλοιπα του λιμανιού και ενός συστήματος καναλιών που εξυπηρετούσε τη θαλάσσια και ποτάμια εμπορική δραστηριότητα.
Παρά το γεγονός ότι η πόλη είχε πλημμυρίσει επανειλημμένα στο παρελθόν, τα κατάλοιπά της διατηρήθηκαν σε εντυπωσιακά καλή κατάσταση. Σύμφωνα με τον αρχαιολόγο Stefan R. Hauser από το Πανεπιστήμιο της Konstanz, τα κτίρια βρίσκονται συχνά ακριβώς κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, κάτι που βοήθησε ιδιαίτερα την γεωφυσική έρευνα.
Ο ίδιος εξέφρασε έκπληξη και για το μέγεθος της πόλης, που υπολογίζεται περίπου στα 2,5 τετραγωνικά μίλια, χαρακτηρίζοντάς το «τεράστιο για αρχαία πόλη».
Ένα σχέδιο που φέρεται να επέλεξε ο ίδιος ο Αλέξανδρος
Σύμφωνα με τον Hauser, ο Μέγας Αλέξανδρος φέρεται να επέλεξε προσωπικά τη θέση της πόλης το 324 π.Χ., όπως αναφέρει ο Ρωμαίος συγγραφέας Πλίνιος ο Πρεσβύτερος βασιζόμενος σε παλαιότερες πηγές. Ο μεγάλος Μακεδόνας στρατηλάτης επέλεξε το σημείο λόγω της στρατηγικής του θέσης ανάμεσα στο ποτάμι και τη θάλασσα.
Η ίδρυση της πόλης συνδέθηκε με την ανάγκη δημιουργίας ενός νέου μεγάλου λιμανιού στη νότια Μεσοποταμία, που θα εξυπηρετούσε το εμπόριο με την Ινδία.
Έρευνα μέσα σε δύσκολες συνθήκες
Η αρχαιολογική έρευνα ξεκίνησε το 2016 από μια ομάδα Βρετανών αρχαιολόγων: τους Jane Moon, Robert Killick και Stuart Campbell.
Οι εργασίες στο πεδίο δεν ήταν εύκολες. Σε ορισμένες περιόδους οι επιστήμονες μπορούσαν να πραγματοποιούν μόνο επιφανειακές έρευνες και μάλιστα υπό τη στενή επιτήρηση στρατιωτών ή αστυνομικών, εξαιτίας της τεταμένης κατάστασης που επικρατούσε στην περιοχή.
Επιπλέον, οι υψηλές θερμοκρασίες — που το καλοκαίρι ξεπερνούν τους 45°C — καθώς και η ατμοσφαιρική ρύπανση δυσκολεύουν σημαντικά την έρευνα.
Ένα «παράθυρο» σε μια μυστηριώδη αυτοκρατορία
Όπως επισημαίνει ο Hauser, το γεγονός ότι δεν υπήρξε μεταγενέστερη οικοδομική δραστηριότητα στην περιοχή προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία: οι ερευνητές μπορούν να ανασυνθέσουν σχεδόν ολόκληρο το πολεοδομικό σχέδιο της αρχαίας πόλης μέσω γεωφυσικών μεθόδων.
Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι μέσα στη χρονιά θα ολοκληρωθούν οι γεωφυσικές έρευνες και, εφόσον εξασφαλιστεί χρηματοδότηση, θα προχωρήσουν σε περαιτέρω μελέτη των συνοικιών, των εργαστηρίων και των υποδομών της πόλης.
Εικόνες των ευρημάτων εδώ
photo: eurokinissi
