Eρευνητές στις ΗΠΑ εξέτασαν αν ένα ανθεκτικό βακτήριο θα μπορούσε να αντέξει τις συντριπτικές πιέσεις που δημιουργούνται όταν ένας διαστημικός βράχος προσκρούει σε έναν πλανήτη και εκτινάσσει θραύσματα στο διάστημα. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η ζωή θα μπορούσε να επιβιώσει από την αρχική έκρηξη και ενδεχομένως να ταξιδέψει μεταξύ πλανητών, εγκλωβισμένη μέσα σε κομμάτια βράχου.
Η ιδέα, γνωστή ως “λιθοπανσπερμία”, υποστηρίζει ότι η ζωή μπορεί να διασπείρεται στο διάστημα μέσω μετεωριτών και πλανητικών θραυσμάτων. Οι επιστήμονες γνωρίζουν ήδη ότι μετεωρίτες από τον Άρη έχουν φτάσει στη Γη. Το ερώτημα ήταν αν ζωντανοί οργανισμοί θα μπορούσαν να αντέξουν τις βίαιες δυνάμεις που έτσι κι αλλιώς απαιτούνται για να φτάσουν στο σημείο να τους εκτοξεύσουν από έναν πλανήτη.
Για να διερευνήσει αυτό το ερώτημα, η ομάδα αναπαρήγαγε τις έντονες κρουστικές πιέσεις που σχετίζονται με πρόσκρουση αστεροειδούς στον Άρη και εξέτασε αν τα μικρόβια μπορούσαν να επιβιώσουν.
Εκτοξεύτηκαν κι όμως παρέμειναν ζωντανά
Οι ερευνητές επέλεξαν το βακτήριο Deinococcus radiodurans, γνωστό για την ικανότητά του να επιβιώνει σε συνθήκες ακραίας ακτινοβολίας, ψύχους, ξηρασίας κτλ. Διαθέτει παχύ εξωτερικό περίβλημα και ισχυρούς μηχανισμούς επιδιόρθωσης DNΑ, χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να μοιάζουν με εκείνα που θα είχε μία υποθετική μορφή ζωής στον Άρη. «Δεν γνωρίζουμε ακόμη αν υπάρχει ζωή στον Άρη, αλλά αν υπάρχει, είναι πιθανό να έχει παρόμοιες ικανότητες», δήλωσε ο επικεφαλής συγγραφέας K.T. Ramesh.
Για να προσομοιώσουν τις συνθήκες πρόσκρουσης, οι επιστήμονες τοποθέτησαν τα μικρόβια ανάμεσα σε μεταλλικές πλάκες και εκτόξευσαν βλήμα εναντίον τους με τη χρήση αεροβόλου μηχανισμού. Το βλήμα έφτασε ταχύτητες έως και σχεδόν 483 χιλιόμετρα/ώρα, δημιουργώντας πιέσεις μεταξύ 1 και 3 γιγαπασκάλ. Ενδεικτικά, η πίεση στον πυθμένα της Τάφρου των Μαριανών (Mariana Trench), που είναι το βαθύτερο σημείο των ωκεανών της Γης, είναι περίπου 0,1 γιγαπασκάλ. Ακόμη και η χαμηλότερη πίεση στο πείραμα ήταν πάνω από δεκαπλάσια.
Τα βακτήρια επιβίωσαν σχεδόν σε όλες τις δοκιμές στα 1,4 γιγαπασκάλ και περίπου στο 60% των περιπτώσεων στα 2,4 γιγαπασκάλ. Σε χαμηλότερες πιέσεις, τα κύτταρα δεν παρουσίασαν ορατές βλάβες. Σε υψηλότερες πιέσεις, ορισμένες κυτταρικές μεμβράνες έσπασαν και επηρεάστηκαν εσωτερικές δομές τους, ωστόσο πολλά μικρόβια παρέμειναν βιώσιμα.
«Περιμέναμε ότι θα είχε πεθάνει ήδη στην πρώτη πίεση», δήλωσε η βασική συγγραφέας Lily Zhao, προσθέτοντας ότι «αυξάναμε όλο και περισσότερο την ταχύτητα. Συνεχίζαμε να προσπαθούμε να το σκοτώσουμε, αλλά ήταν πραγματικά δύσκολο».
Επανεξέταση της πλανητικής προστασίας
Όταν μεγάλοι αστεροειδείς προσκρούουν στον Άρη, ορισμένα θραύσματα μπορεί να υποστούν πιέσεις κοντά στα 5 γιγαπασκάλ, αν και δεν εκτίθενται όλα τα κομμάτια στις ίδιες δυνάμεις. Τα νέα ευρήματα δείχνουν ότι τουλάχιστον ορισμένα μικρόβια θα μπορούσαν να επιβιώσουν σε σημαντικό μέρος αυτού του εύρους.
«Δείξαμε ότι είναι δυνατόν η ζωή να επιβιώσει μίας μεγάλης κλίμακας πρόσκρουση και εκτίναξη», δήλωσε η Zhao. «Αυτό σημαίνει ότι η ζωή μπορεί ενδεχομένως να μετακινηθεί μεταξύ πλανητών. Ίσως είμαστε Αρειανοί!».
Τα αποτελέσματα ενδέχεται να έχουν επιπτώσεις στις πολιτικές πλανητικής προστασίας. Οι διαστημικές υπηρεσίες εφαρμόζουν αυστηρά μέτρα αποτροπής επιμόλυνσης όταν στέλνουν διαστημόπλοια στον Άρη και όταν επιστρέφουν δείγματα στη Γη.
Ωστόσο, υλικό που εκτινάσσεται από τον Άρη μπορεί επίσης να φτάσει στα φεγγάρια του, όπως ο Phobos, υπό χαμηλότερες πιέσεις από εκείνες που απαιτούνται για να διαφύγει προς τη Γη.
«Ίσως πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί όσον αφορά το ποιους πλανήτες επισκεπτόμαστε», δήλωσε ο Ramesh.
Η εν λόγω μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό PNAS Nexus.
