Κρυμμένος βαθιά μέσα σε μια αγροτική κοιλάδα της δυτικής Τουρκίας, μακριά από τους σύγχρονους δρόμους και την αστική πίεση, ο Ναός του Απόλλωνα Χρηστηρίου στέκει ως ένα από τα πιο άθικτα και αινιγματικά μαντεία του αρχαίου κόσμου. Βρίσκεται κοντά στην αρχαία πόλη των Αιγών, το ιερό έπαιξε κεντρικό ρόλο στη θρησκευτική ζωή της περιοχής της Αιολίδας για αιώνες και μπορεί να ήταν στενά συνδεδεμένο με έναν από τους πιο φημισμένους μάντεις της αρχαιότητας.

Η αρχαία πόλη των Αιγών βρίσκεται στη σύγχρονη περιοχή Γιουνουσέμρε. Ενώ η ίδια η πόλη ήταν χτισμένη στην κορυφή ενός ψηλού λόφου, το ιερό-μαντείο της ιδρύθηκε σκόπιμα περίπου 2,5 χιλιόμετρα μακριά, μέσα στην εύφορη κοιλάδα Κοτζάτσαϊ, όπου φυσικές πηγές νερού ρέουν κατά μήκος της όχθης του ποταμού. Αρχαιολογικά ευρήματα δείχνουν ότι ο Ναός του Απόλλωνα Χρηστηρίου κατασκευάστηκε στις αρχές της ελληνιστικής περιόδου, γύρω στο 280 π.Χ.

Η τοποθεσία του ναού δεν ήταν τυχαία. Στο αρχαίο μεσογειακό σύστημα πεποιθήσεων, τα μαντεία συχνά τοποθετούνταν κοντά σε πηγές, ποτάμια ή υπόγειες πηγές νερού — χώρους που θεωρούνταν ότι διευκόλυναν την επικοινωνία μεταξύ θεών και ανθρώπων.

Σύμφωνα με τον καθηγητή Δρ. Γιουσούφ Σεζγκίν , διευθυντή ανασκαφών των Αιγών και συντονιστή της περιοχής της Περγάμου, το περιβάλλον του ιερού αντανακλά αυτήν τη λογική:

«Η αρχαία πόλη των Αιγών ήταν χτισμένη σε έναν ψηλό λόφο, αλλά αυτό το ιερό βρίσκεται στην κοιλάδα, δίπλα στο ρέμα. Είναι μια ιερή περιοχή και, πιο συγκεκριμένα, ένα μαντείο αφιερωμένο στον Απόλλωνα», εξηγεί ο Σεζγκίν.

Στην αρχαιότητα, οι συμβουλές του μαντείου διαμόρφωναν τις πολιτικές αποφάσεις, τις στρατιωτικές εκστρατείες, τον γεωργικό σχεδιασμό και τις προσωπικές επιλογές ζωής.

Το Κύριο Μαντείο της Αιολίδος
Στην αρχαία περιοχή που είναι γνωστή ως Αιολίς, ο Ναός του Απόλλωνα Χρηστηρίου κατείχε εξαιρετική θέση. Ο Σεζγκίν κατατάσσει την τοποθεσία ανάμεσα στα σημαντικότερα κέντρα μαντείου της Ανατολίας:

Το αρχικό όνομα του ιερού— Απόλλωνας Χρηστήριος —παραπέμπει άμεσα στην προφητική λειτουργία του Απόλλωνα. Ο όρος Χρηστήριος προέρχεται από τις αρχαίες ελληνικές έννοιες της μαντείας και της προφητείας.

«Χρηστέριος σημαίνει «αυτός που δίνει προφητείες» ή «αυτός που φέρνει χρησμούς»», σημειώνει ο Σεζγκίν. «Εδώ, ο Απόλλωνας λατρευόταν συγκεκριμένα στον ρόλο του ως προφητική θεότητα».

Αυτή η διάκριση διευκρινίζει τη λειτουργία του ναού: δεν ήταν απλώς ένας τόπος λατρείας, αλλά ένα κέντρο όπου πιστεύεται ότι μεταδίδονταν “θεϊκά” μηνύματα στους ανθρώπους.

Το ιερό διατήρησε τη σημασία του μέχρι και τη Ρωμαϊκή περίοδο. Τον 1ο αιώνα π.Χ., υποβλήθηκε σε μια μεγάλης κλίμακας ανακατασκευή που χρηματοδοτήθηκε από τον Ρωμαίο κυβερνήτη Πόπλιο Σερβίλιο Ισαύρικο .

«Ο ναός χτίστηκε αρχικά κατά την ελληνιστική περίοδο, γύρω στο 280 π.Χ.», εξηγεί ο Σεζγκίν. «Αλλά τον 1ο αιώνα π.Χ., ανακαινίστηκε πλήρως από τον Πόπλιο Σερβίλιο Ισαύρικο. Οι περισσότεροι από τους κίονες και τα αρχιτεκτονικά τετράγωνα που είναι ορατά σήμερα ανήκουν σε αυτή τη ρωμαϊκή φάση».

«Δεν υπάρχει σύγχρονος δρόμος που να βγάζει εδώ», λέει ο Σεζγκίν. «Λόγω αυτής της απομόνωσης, ένα μεγάλο μέρος των αρχιτεκτονικών στοιχείων του ναού παραμένει στο χώρο. Με μελλοντικές εργασίες, ίσως είναι δυνατή η αποκατάσταση έως και του 70 ή ακόμα και του 80% της κατασκευής χρησιμοποιώντας τα αρχικά της τεμάχια».

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές του χώρου είναι η πιθανή σύνδεσή του με ένα διάσημο αρχαίο μαντείο γνωστό των Αιγών. Το όνομά του εμφανίζεται σε ένα βυζαντινό λεξικό που χρονολογείται στον 10ο αιώνα μ.Χ., το οποίο τον αναφέρει ρητά ως μάντη γεννημένο στις Αιγές.

«Γνωρίζουμε το όνομα ενός πολύ σημαντικού μαντείου που σχετίζεται με τον Απόλλωνα: του Πολλέα, ο οποίος έζησε στις Αιγές», εξηγεί ο Σεζγκίν. «Αν και πιθανότατα έζησε στην ελληνιστική περίοδο, η φήμη του παρέμεινε για αιώνες».

Αρχαίες πηγές αποδίδουν στον Πολλέα πραγματείες για τη μαντεία μέσω πτηνών και την ερμηνεία των εντοσθίων των ζώων. Η φήμη του ήταν τέτοια που εμφανίστηκε στην αρχαιότητα μια φράση — «να είσαι σαν τον Πολλέα» — που χρησιμοποιούνταν για άτομα που πιστευόταν ότι διέθεταν εξαιρετική προνοητικότητα.

«Αυτού του είδους η έκφραση κυκλοφορεί μόνο όταν κάποιος είναι εξαιρετικά γνωστός», προσθέτει ο Σεζγκίν.

Οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι το προφητικό του χάρισμα μπορεί να συνδέεται άμεσα με τον Ναό του Απόλλωνα Χρηστηρίου.

Ένας λιθόστρωτος ιερός δρόμος συνέδεε κάποτε τις Αιγές απευθείας με το ιερό, μεγάλα τμήματα του οποίου είναι ορατά μέχρι σήμερα. Αυτός ο δρόμος θα μετέφερε προσκυνητές κατά τη διάρκεια εορτών και τελετουργικών πομπών.

«Παρά το γεγονός ότι απέχει 2,5 χιλιόμετρα από την πόλη, αυτό ήταν σαφώς το ιερό των Αιγών», σημειώνει ο Σεζγκίν. «Οι άνθρωποι περπατούσαν αυτόν τον δρόμο για να φτάσουν στον ναό, όπου θυσιάζονταν ταύροι στον Απόλλωνα κατά τη διάρκεια εορτών και ιερών περιστάσεων».

«Τα μαντεία του Απόλλωνα ιδρύθηκαν σκόπιμα κοντά σε πηγές νερού», εξηγεί ο Σεζγκίν. «Πιστευόταν ότι τα αέρια που ανέβαιναν από το υπέδαφος, σε συνδυασμό με το νερό των πηγών, επέτρεπαν στις ιέρειες να επικοινωνούν με τον θεό και να μεταδίδουν τις προφητείες του».

Ο χώρος δεν έχει γλιτώσει τις σύγχρονες ζημιές. Το 2005, λεηλάτες κατέστρεψαν μέρος της μνημειώδους πόρτας του ναού, σπάζοντας ένα υπέρθυρο που κάποτε στηριζόταν πάνω σε δύο κίονες. Σε μεταγενέστερες περιόδους, πέτρες από το εγκαταλελειμμένο ιερό επαναχρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή ενός κοντινού μύλου—μόλις 20 μέτρα από τον ναό—αποκαλύπτοντας την πολυεπίπεδη και σύνθετη πολιτιστική ιστορία της περιοχής.

Δείτε εικόνες ΕΔΩ