Το βράδυ της 25ης Ιανουαρίου, για πάνω από μία ώρα ο κόσμος βρέθηκε στα πρόθυρα… πυρηνικού πολέμου λόγω ενός επιστημονικού πυραύλου που εκτόξευσε η Νορβηγία για να μελετήσει το Βόρειο Σέλας.

Τότε η Ρωσία θεώρησε πως επρόκειτο για πυρηνικό πύραυλο με ευθεία πορεία προς τη Μόσχα…

Στρατιωτικοί τεχνικοί που είχαν βάρδια σε σταθμούς ραντάρ σε όλη τη βόρεια Ρωσία εντόπισαν ένα απειλητικό σήμα στις οθόνες τους. Ένας πύραυλος είχε εκτοξευθεί κάπου στα ανοικτά των ακτών της Νορβηγίας και έπαιρνε ύψος. Πού πήγαινε; Αποτελούσε απειλή;

Όσοι παρακολουθούσαν τα ραντάρ γνώριζαν ότι ένας πύραυλος που εκτοξεύθηκε από ένα αμερικανικό υποβρύχιο σε αυτά τα νερά μπορούσε να μεταφέρει οκτώ πυρηνικές κεφαλές στη Μόσχα μέσα σε 15 λεπτά.

Το μήνυμα μεταβιβάστηκε επειγόντως στην ιεραρχία μέχρι τον τότε Ρώσο πρόεδρο Μπόρις Γέλτσιν. Αυτός έγινε ο πρώτος ηγέτης στον κόσμο που άνοιξε το «βαλιτσάκι με τα πυρηνικά», έναν χαρτοφύλακα με τις οδηγίες και την τεχνολογία για την πυροδότηση πυρηνικών κεφαλών, σύμφωνα με το BBC.

Από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, τα κράτη που διαθέτουν πυρηνικά όπλα εφαρμόζουν μια πολιτική αποτροπής, βασισμένη στην ιδέα ότι αν τα πολεμούντα κράτη εξαπολύσουν μεγάλες πυρηνικές επιθέσεις, αυτό θα οδηγήσει σε αμοιβαία καταστροφή. Σε εκείνη την τεταμένη στιγμή, ο Γέλτσιν και οι σύμβουλοί του έπρεπε να αποφασίσουν επειγόντως αν θα «απαντήσουν».

Αναζήτηση πληροφοριών

Οι παγκόσμιες αγορές ταλαντεύτηκαν ενώ πολιτικοί-στρατιωτικοί ηγέτες και δημοσιογράφοι πέρασαν μια ώρα σε φρενήρη αναζήτηση πληροφοριών.

Ο παρουσιαστής του Newsnight του BBC, Τζέρεμι Πάξμαν είχε πει:

«Πριν κλείσουμε, πρέπει να αναφέρουμε ότι σήμερα δεν ξέσπασε πυρηνικός πόλεμος, παρά τις έντονες προσπάθειες ενός ρωσικού πρακτορείου ειδήσεων. Στις 13:46, άρχισαν να έρχονται αναφορές που επικαλούνταν το πρακτορείο ειδήσεων Interfax της Μόσχας, σύμφωνα με τις οποίες η Ρωσία είχε καταρρίψει έναν εισερχόμενο πύραυλο.

Οι δημοσιογράφοι, νομίζοντας ότι επρόκειτο να παρακολουθήσουν από κοντά τον Αρμαγεδώνα, κάλεσαν αμέσως το υπουργείο Άμυνας. Ένας ταραγμένος αλλά ατάραχος εκπρόσωπος δήλωσε με σιγουριά: Είμαι βέβαιος ότι οι Βρετανοί δεν έχουν εκτοξεύσει πυραύλους κατά της Ρωσίας. Ένας εκπρόσωπος του Πενταγώνου δεν ήταν πιο ενημερωμένος και είπε: Το μόνο που έχουμε είναι αναφορές για αναφορές».

Αργότερα, ένας αξιωματούχος του υπουργείου Άμυνας της Νορβηγίας επιβεβαίωσε ότι η εκτόξευση έγινε ειρηνικά. Ήταν μέρος ενός προγράμματος επιστημονικής έρευνας και είχε ως στόχο τη συλλογή πληροφοριών για το Βόρειο Σέλας.

Ο πύραυλος προσγειώθηκε όπως είχε προγραμματιστεί στη θάλασσα κοντά στο απομακρυσμένο νησί Σπιτσβέργη της Αρκτικής, πολύ μακριά από τον ρωσικό εναέριο χώρο.

Λίγες ώρες μετά την αποκάλυψη ότι η είδηση ήταν ψευδής, ανώνυμες πηγές του ρωσικού υπουργείου Άμυνας δήλωσαν στο Interfax ότι ήταν «πολύ νωρίς για να πει κανείς» αν η εκτόξευση είχε ως στόχο τη δοκιμή του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης με ραντάρ.

Πώς 31 χρόνια πριν ο κόσμος βρέθηκε στα πρόθυρα πυρηνικού πολέμου λόγω ενός επιστημονικού πυραύλου
Βόρειο Σέλας

Η προσγείωση στις πύλες του Κρεμλίνου

Η Ρωσία ήταν… ευαίσθητη για τις δυνατότητες αεροπορικής άμυνας της από το 1987, όταν ο έφηβος από τη Δυτική Γερμανία Ματίας Ρουστ κατάφερε να πετάξει πάνω από 750 χιλιόμετρα, διαπερνώντας κάθε σοβιετικό αμυντικό σύστημα με ένα μονοκινητήριο αεροπλάνο και να προσγειωθεί στις πύλες του Κρεμλίνου.

Μέχρι τότε ο Ψυχρός Πόλεμος είχε τελειώσει, αλλά αυτό ήταν ένα σημάδι ότι ορισμένοι Ρώσοι αξιωματούχοι παρέμεναν νευρικοί σχετικά με την πυρηνική απειλή.

Ένα χαμένο μήνυμα

«Τρόμαξα όταν έμαθα για την προσοχή που προσέλκυσε η εκτόξευση», δήλωσε ο Νορβηγός επιστήμονας Κόλμπιορν Άντολφσεν, ο οποίος βρισκόταν σε σύσκεψη όταν άρχισαν να έρχονται τα τηλεφωνήματα. Ακόμα πιο περίεργο ήταν το γεγονός ότι, εβδομάδες νωρίτερα, η Νορβηγία είχε ήδη ενημερώσει τη Μόσχα για την προγραμματισμένη εκτόξευση.

Ο Άντολφσεν υποθέτει ότι οι Ρώσοι ενδέχεται να αντέδρασαν επειδή ήταν η πρώτη φορά που ένας πύραυλος που είχε σκοπό την να παρατηρήσει το Βόρειο Σέλας εκτοξεύθηκε σε τόσο υψηλή βαλλιστική τροχιά, φτάνοντας σε ύψος 1.461 χιλιομέτρων. Ωστόσο, είπε ότι αυτό δεν θα έπρεπε να αποτελεί έκπληξη.

«Στις 14 Δεκεμβρίου, το υπουργείο Εξωτερικών έστειλε μήνυμα σε όλες τις ενδιαφερόμενες χώρες ότι θα πραγματοποιούσαμε την εκτόξευση», σημείωσε.

Όμως, για κάποιο λόγο, η προειδοποίηση αυτή δεν έφτασε ποτέ στα σωστά γραφεία. Αυτό ήταν μια σοβαρή υπενθύμιση του πώς ένα χαμένο μήνυμα μπορεί να έχει και καταστροφικές συνέπειες.

«Η πιο επικίνδυνη στιγμή της εποχής των πυρηνικών πυραύλων»

Πολλοί στη Ρωσία εκείνη την εποχή θεώρησαν αλαζονική την ανακοίνωση του Γέλτσιν ότι είχε χρησιμοποιήσει για πρώτη φορά το πυρηνικό βαλιτσάκι, που είχε ως σκοπό να αποσπαστεί η προσοχή από τον πόλεμο της Τσετσενίας.

«Πράγματι, χθες χρησιμοποίησα για πρώτη φορά τη “μαύρη” βαλίτσα μου με το κουμπί που έχω πάντα μαζί μου», είχε πει στο πρακτορείο Interfax την επόμενη μέρα.

«Ίσως κάποιος αποφάσισε να μας δοκιμάσει, επειδή τα μέσα ενημέρωσης λένε συνεχώς ότι ο στρατός μας είναι αδύναμος», πρόσθεσε.

Για έναν πρώην αξιωματούχο της CIA, ήταν «η πιο επικίνδυνη στιγμή της εποχής των πυρηνικών πυραύλων».

Ο στρατιωτικός σύμβουλος Πίτερ Πράι έγραψε:

«Ποτέ πριν ένας ηγέτης οποιασδήποτε πυρηνικής δύναμης δεν είχε ανοίξει σοβαρά το αντίστοιχο της ρωσικής “πυρηνικής βαλίτσας”, σε μια κατάσταση όπου υπήρχε πραγματική απειλή και όπου ήταν δυνατή η άμεση απόφαση για την έναρξη του Αρμαγεδδώνα».

Ωστόσο, ο ερευνητής του ΟΗΕ για τον πυρηνικό αφοπλισμό, Πάβελ Ποντβίγκ, δήλωσε:

«Αν έπρεπε να βαθμολογήσω αυτές τις περιπτώσεις… Πιθανότατα θα τους έδινα 3 στα 10. Υπήρξαν πολύ πιο σοβαρά περιστατικά κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου».

Υποθέτει μάλιστα ότι το σενάριο με το «βαλιτσάκι» μπορεί να είχε σκηνοθετηθεί για τον Γέλτσιν την επόμενη μέρα. Ο Ρώσος πυρηνικός εμπειρογνώμονας Βλαντιμίρ Ντβόρκιν δήλωσε ότι η νορβηγική προειδοποίηση δεν ενείχε κανένα κίνδυνο, «καθόλου».

Το 1998 δήλωσε στην Washington Post:

«Ακόμη και όταν ένα σύστημα προειδοποίησης στέλνει σήμα για μαζική επίθεση, κανείς δεν θα πάρει ποτέ μια απόφαση, ακόμη και ένας παράλογος ηγέτης που έχει ανησυχήσει από την εκτόξευση ενός πυραύλου. Νομίζω ότι πρόκειται για ένα κενό συναγερμό».

Πέντε ημέρες μετά το περιστατικό, τα δελτία ειδήσεων του BBC ανέφεραν ότι η Ρωσία απέδωσε την ευθύνη για την προειδοποίηση σε «παρεξήγηση» που δεν πρέπει να επαναληφθεί.

Ένας εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών δήλωσε ότι οι Νορβηγοί ενήργησαν σύμφωνα με τη διαδικασία. Αν και η καταστροφή απετράπη, παραμένει ανησυχητικό το γεγονός ότι ένας αβλαβής μετεωρολογικός πύραυλος προκάλεσε τέτοιο πανικό…