«Η απόκτηση της Γροιλανδίας είναι ζωτικής σημασίας για την αποτροπή των αντιπάλων μας στην περιοχή της Αρκτικής», ανακοίνωσε ο Λευκός Οίκος καθώς όπως όλα δείχνουν οι ΗΠΑ εξετάζουν πλέον επιλογές για να αποκτήσουν τη Γροιλανδία

Για πολλούς παρατηρητές, αυτή η στιγμή είναι συμβολική — σχεδόν σαν μια «επιστροφή των Βίκινγκς». Ιστορικά και πολιτισμικά, η Γροιλανδία ήταν πάντα στενά συνδεδεμένη με τον σκανδιναβικό κόσμο. Και πολύ πριν από τη σύγχρονη γεωπολιτική διαμόρφωση, η Γροιλανδία υπήρξε η αφετηρία για μία από τις πρώτες διατλαντικές συγκρούσεις της ιστορίας που αφορούσαν την αμερικανική ήπειρο.

Οι Βίκινγκς και η ανακάλυψη της Γροιλανδίας

Η Νορβηγία, η Σουηδία, η Δανία, η Γροιλανδία, η Φινλανδία (πιο πολύ γεωγραφικά όχι , εθνολογικά-πολιτισμικά) και η Ισλανδία αποτελούν μαζί, αυτό που σήμερα ονομάζουμε σκανδιναβικό μπλοκ. Πάνω από χίλια χρόνια πριν, οι κάτοικοι αυτών των εδαφών ήταν γνωστοί ως Βίκινγκς — ατρόμητοι ναυτικοί, έμποροι, εξερευνητές και, συχνά, επιδρομείς.

Αυτές οι ομάδες Βίκινγκς ταξίδευαν χιλιάδες μίλια δια θαλάσσης, ανακαλύπτοντας νέες χώρες, επιτίθεντο σε οικισμούς και είτε τους καταλάμβαναν είτε τους λεηλατούσαν και συνέχιζαν το ταξίδι τους.

Μία από τις πιο αξιοσημείωτες ανακαλύψεις τους ήταν η Γροιλανδία — μακριά από τη Σκανδιναβία, αλλά προορισμένη να γίνει η δεύτερη πατρίδα τους για αιώνες.

Σήμερα, η Γροιλανδία παραμένει πολιτισμικά συνδεδεμένη με τον σκανδιναβικό κόσμο. Και για άλλη μια φορά, πάνω από τη Γροιλανδία, αυτές οι χώρες φαίνονται ενωμένες.

Οι Βίκινγκς στην Αμερική πριν από τον Χριστόφορο Κολόμβο

Σε μια εποχή που οι ηγέτες των σκανδιναβικών χωρών συζητούν ανοιχτά για ένα μέλλον του ΝΑΤΟ χωρίς τις ΗΠΑ, πολλοί κάνουν παραλληλισμούς με ένα πολύ παλαιότερο κεφάλαιο της ιστορίας. Αυτοί ήταν οι ίδιοι Βίκινγκς που, αιώνες πριν από τον Χριστόφορο Κολόμβο, πάτησαν το πόδι τους στην αμερικανική ήπειρο και άφησαν πίσω τους ένα ίχνος βίας.

Γιατί λοιπόν η Γροιλανδία είναι τόσο σημαντική για τη σκανδιναβική ταυτότητα και τι ακριβώς συνέβη κατά τη διάρκεια αυτής της αρχαίας σύγκρουσης με την Αμερική;

 Σύμφωνα με ιστορικές αναφορές, γύρω στο 1000 μ.Χ., Βίκινγκ εξερευνητές από τη Γροιλανδία έφτασαν στη Βόρεια Αμερική.

Η ιστορικός και ειδικός στους Βίκινγκ Eleanor Barraclough, μιλώντας στο podcast BBC History Extra, εξηγεί ότι όταν ο Leif Erikson και οι συνεργάτες του, Νορβηγοί εξερευνητές, είδαν για πρώτη φορά την δασώδη ακτογραμμή, κι έγιναν οι πρώτοι Ευρωπαίοι που πάτησαν το πόδι τους στο έδαφος της Βόρειας Αμερικής

Ο τόπος στον οποίο έφτασαν πιστεύεται ότι είναι η σημερινή βορειοανατολική πλευρά του Καναδά. Αυτό συνέβη αιώνες πριν από τον Κολόμβο. Αυτό που ακολούθησε δεν ήταν μια ανακάλυψη με τη ρομαντική έννοια, αλλά μια σύντομη, βίαιη πολιτισμική σύγκρουση.

 Οι σκανδιναβικές σάγκες (μεσαιωνικές αφηγήσεις σε πεζό λόγο που περιγράφουν την ιστορία) περιγράφουν πώς οι εκστρατείες των Βίκινγκ από τη Γροιλανδία συνάντησαν αυτόχθονες κοινότητες, σηματοδοτώντας μια από τις πρώτες γνωστές συναντήσεις μεταξύ Ευρωπαίων και Αμερικανών ιθαγενών.

Το κεφάλαιο της Γροιλανδίας ξεκινά με τον Έρικ τον Κόκκινο, τον πατέρα του Λέιφ Έρικσον. Γνωστός για το βίαιο ταμπεραμέντο του, ο Έρικ εξορίστηκε πρώτα από τη Νορβηγία και στη συνέχεια από την Ισλανδία, αφού σκότωσε πολλούς ανθρώπους.

Μετά την εξορία του, ο Έρικ έπλευσε προς τα δυτικά.

Η Barraclough περιγράφει τον Έρικ τον Κόκκινο ως επικίνδυνο αλλά χαρισματικό — ακριβώς το είδος του ανθρώπου που χρειαζόταν για να πείσει τους άλλους να διασχίσουν τον Ατλαντικό και να φτάσουν σε άγνωστα εδάφη. Η Γροιλανδία, αν και σκληρή, πρόσφερε γη και ευκαιρίες, ακόμα και αν οι πόροι ήταν σπάνιοι.

Με πληθυσμό μόνο μερικών χιλιάδων και σκληρούς χειμώνες που περιόριζαν την επιβίωση, οι Βίκινγκς της Γροιλανδίας αναζητούσαν συνεχώς καλύτερα κομμάτια γης πιο δυτικά. Αυτό το έργο ανατέθηκε στον γιο του Έρικ, τον Λέιφ.

Πλέοντας δυτικά από τη Γροιλανδία, ο Λέιφ Έρικσον πιθανότατα έφτασε στο Λαμπραντόρ (σημερινή καναδική επαρχία) — το οποίο οι Νορβηγοί ονόμαζαν Μαρκλαντ, ή «χώρα των δασών». Συνεχίζοντας νότια, η αποστολή του έφτασε σε ένα μέρος που ονόμασαν Βινλαντ, το οποίο πιστεύεται ότι είναι η σημερινή Νέα Γη.

Σε αντίθεση με το βραχώδες έδαφος της Γροιλανδίας, το Βινλάντ ήταν πλούσιο σε δάση και φυσικούς πόρους. Αλλά τη στιγμή που οι Βίκινγκς αποβιβάστηκαν, συνάντησαν τους αυτόχθονες κατοίκους της περιοχής.

Οι Νορβηγοί τους αποκαλούσαν Σκρέιλινγκς, ένας υποτιμητικός όρος. Παρ’ όλα αυτά, οι πρώτες επαφές ήταν αρχικά ειρηνικές. Σύμφωνα με τις σάγκες, οι δύο πλευρές αντάλλαξαν γαλακτοκομικά προϊόντα με γούνες, δέρματα και υφάσματα.

Οι σχέσεις σύντομα κατέρρευσαν. Οι Νορβηγοί σκότωσαν μέλη της αυτόχθονης κοινότητας, προκαλώντας αντίποινα.

Αυτό που ξεκίνησε ως επαφή μεταξύ δύο μακρινών πολιτισμών γρήγορα εξελίχθηκε σε κύκλους εκδίκησης, βίας και αιματοχυσίας. Τελικά, οι Βίκινγκς εκδιώχθηκαν. Το Βινλάντ εγκαταλείφθηκε και οι Νορβηγοί επέστρεψαν στη Γροιλανδία.

Αν και ο Λέιφ Έρικσον άνοιξε το δρόμο προς τη Βόρεια Αμερική, οι μεταγενέστερες αποστολές των Βίκινγκς είχαν την ίδια τύχη, βίαιες συγκρούσεις ακολουθούμενες από υποχώρηση. Οι Βίκινγκς λεηλάτησαν ό,τι μπορούσαν και αποσύρθηκαν.

Παρά τις ναυτικές τους ικανότητες, οι Νορβηγοί δεν ίδρυσαν ποτέ μόνιμο οικισμό στη Βόρεια Αμερική. Η Γροιλανδία παρέμεινε το δυτικότερο οχυρό τους.

Με την πάροδο του χρόνου, καθώς η εποχή των Βίκινγκ τελείωσε στην Ευρώπη και οι διατλαντικές αποστολές απέτυχαν, ο νορβηγικός πληθυσμός της Γροιλανδίας έγινε όλο και πιο απομονωμένος. Ο οικισμός σταδιακά παρακμάζει και τελικά εξαφανίζεται από την ιστορία.

Γιατί η Γροιλανδία έχει ακόμη και σήμερα μεγάλη σημασία

Και φτάνουμε στο σήμερα… Καθώς οι ΗΠΑ δείχνουν ανανεωμένο ενδιαφέρον για τη Γροιλανδία, οι ηγέτες των σκανδιναβικών χωρών έχουν επιδείξει σπάνια ενότητα.

Η πρωθυπουργός της Δανίας, Mette Frederiksen, έχει λάβει σταθερή στάση, απορρίπτοντας κάθε πρόταση για αμερικανικό έλεγχο. Ο πρωθυπουργός της Σουηδίας, Ulf Kristersson, έχει υποστηρίξει ανοιχτά τη Δανία, δηλώνοντας ότι μόνο η Δανία και η Γροιλανδία έχουν το δικαίωμα να αποφασίσουν για το μέλλον της Γροιλανδίας.

Η Σουηδία έχει επίσης αυξήσει σημαντικά τις επενδύσεις στην άμυνα στο βορρά, συμπεριλαμβανομένων των σχεδίων για την ανάπτυξη δύο υποαρκτικών μηχανοκίνητων ταξιαρχιών έως το 2028.

Ο πρωθυπουργός της Νορβηγίας, Γιόνας Γκαρ Στόρε, επανέλαβε ότι η Γροιλανδία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του δανικού βασιλείου, ενώ η Νορβηγία έχει εντείνει την επιτήρηση της Αρκτικής μέσω της κοινής στρατιωτικής διοίκησης υψηλής ασφάλειας στο Μπόντε.

Ο πρόεδρος της Φινλανδίας Alexander Stubb και η ηγεσία της Ισλανδίας έχουν επίσης εκφράσει την υποστήριξή τους, υπογραμμίζοντας ότι το μέλλον της Γροιλανδίας βρίσκεται αποκλειστικά στα χέρια της Δανίας και της Γροιλανδίας, και όχι σε εξωτερικές δυνάμεις.

Χίλια χρόνια μετά την αναχώρηση των Βίκινγκς από τη Γροιλανδία προς τα δυτικά, σε άγνωστα εδάφη, το νησί βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο μιας παγκόσμιας διαμάχης για την εξουσία. Μόνο που αυτή τη φορά, ο σκανδιναβικός κόσμος φαίνεται αποφασισμένος να μην αφήσει την ιστορία να επαναληφθεί.